|

هیأت عالی مذاکره‌کنندگان سوریه در مذاکرات ژنو شرکت می‌کند

چشم‌انداز صلحي دير و دور

ژنو برای سومین‌بار میزبان تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان‌دادن به جنگ سوریه و مقابله با بدترین بحران انسانی این‌روزهای جهان است. مذاکرات روز جمعه و تنها با حضور نمایندگان دولت آغاز شد اما چشم‌انداز رسیدن به موفقیت حتی کمتر از دو تلاش قبلی است و به باور بسیاری، مذاکرات حتی قبل از آغاز هم شکست خورده است. یک روز از مذاکرات گذشته بود اما «استفان دی‌میستورا»، فرستاده سازمان ملل، حتی مطمئن نبود که چه کسانی و چه زمانی در مذاکرات شرکت می‌کنند.
بی‌شک پایان‌دادن به تراژدی انسانی هولناک سوریه و بی‌ثباتی منطقه‌ای امری ضروری است؛ 300 هزارنفر در این جنگ پنج‌ساله کشته شده‌‌اند، نیمی از جمعیت مجبور شده‌‌اند خانه‌های خود را ترک کنند و چهارمیلیون ‌نفر هم خطرهای راهی صعب‌العبور را به جان خریده‌‌اند و به امید چشیدن یک روز خوش از سوریه خارج شده‌اند. فاجعه سوریه، فارغ از ریشه‌ها و دلایل پدیدآورنده آن، از مرزهای سوریه و منطقه گذشت و به اروپا رسید و نقاط ضعف نهادهای اروپایی را در مواجهه با پناه‌جویان به سطح آورد. در چنین شرایطی اگر بحران انسانی برای کشورها و مقامات بسیاری از کشورها دلیل کافی و وافی برای آغاز گفت‌وگوهایی جدی برای پایان‌دادن به درگیری‌های سوریه نبود، بحران پناه‌جویان اروپا به تلاش‌ها سمت‌وسویی هدفمند داد و ماحصل آن، مذاکرات صلحی بود که روز جمعه در ژنو آغاز شد. هرچند حتی در آوردن گروه‌های مخالف دور یک میز هم موفق عمل نکرده است. بااین‌حال روز گذشته و یک روز پس از آغاز مذاکرات، مخالفان در نهایت اعلام کردند که در مذاکرات شرکت خواهند کرد. هیأت‌عالی مذاکره‌کنندگان مخالف سوریه جمعه‌شب و پس از جلسه‌ای طولانی در عربستان‌سعودی و تحت فشارهای دیپلماتیک این تصمیم خود را اعلام کرد و در چنین شرایطی به نظر می‌رسد برگزاری چند نشست اندک هم موفقیتی چشمگیر در این مذاکرات شکننده است.
هیأت‌عالی مذاکره‌کنندگان که متشکل از مخالفان سیاسی و مسلح «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، است، پیش‌تر خواهان پایان حملات هوایی و محاصره شهرهای تحت‌کنترل مخالفان و آزادی زندانیان به‌عنوان پیش‌شرط شروع گفت‌وگو بود. مذاکرات صلح سوریه قرار بود روز دوشنبه ۲۵ ژانویه زیر نظر سازمان ملل در ژنو برگزار شود اما به ‌دلیل عدم توافق بر سر ترکیب هیأت نمایندگان، روز جمعه ۲۹ ژانویه از سر گرفته شد. بااین‌حال گروه اصلی اپوزیسیون سوریه ابتدا در آن شرکت نکرد و ساعاتی پس از آغاز مذاکرات، این ائتلاف در ریاض اعلام کرد که در مذاکرات شرکت خواهد کرد.
اوضاع اما پیچیده‌تر از آن است که حتی دست‌اندرکاران هم اطلاعات دقیقی از چندوچون ماجرا داشته باشند، گواه این مدعا هم سخنان «احمد فوزی»، سخنگوی سازمان ملل متحد، خطاب به خبرنگاران بود: «نه زمان و نه مکان دقیق را می‌دانم و نه می‌توانم چیزی درباره هیأت نمایندگان به شما بگویم».
این دور از مذاکرات صلح قرار است به صورت غیرمستقیم صورت گیرد. به‌این‌ترتیب فرستادگان دولت بشار اسد و مخالفان در اتاق‌های جداگانه و از طریق نمایندگان سازمان ملل گفت‌وگو خواهند کرد. اولویت‌های این دور مذاکرات بررسی چشم‌انداز آتش‌بس محلی، افزایش تلاش برای مبارزه با «داعش» و دسترسی گروه‌های بشردوستانه به مناطق تحت‌محاصره است. اجازه دسترسی به مناطق تحت‌محاصره، اگر محقق شود احتمالا یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این دور مذاکرات خواهد بود، به‌ویژه آنکه این روزها خبرها از کشته‌شدن بسیاری از ساکنان شهرهای تحت‌محاصره حکایت دارد. همین روز گذشته سازمان پزشکان بدون‌مرز اعلام کرد که از زمان ارسال کمک به شهر محاصره‌شده «مضایا» در سوریه بیش از ۱۶ نفر دیگر در این شهر جان خود را از دست داده‌اند. به گفته این سازمان، شمار کشته‌های ناشی از گرسنگی در این شهر از دسامبر سال گذشته میلادی به ۴۶ نفر رسیده است. مضایا که در غرب سوریه و در نزدیکی مرز لبنان واقع شده، از ابتدای تابستان سال گذشته میلادی در محاصره قرار دارد و اوایل ماه جاری میلادی سازمان ملل متحد تأیید کرد که کاروان‌های غذا و کمک‌های بشردوستانه این سازمان به شهر مضایا در سوریه رسیده است. بااین‌همه گویا میزان کمک‌ها و زمان موقتی پایان محاصره کمتر از آن بوده که به نجات جان ده‌هانفری که در معرض خطر مرگ بوده‌‌اند کمک کند.
تغییرات در پست‌های نظامی
هم‌زمان با آغاز مذاکرات صلح در ژنو، در داخل سوریه هم تغییراتی در پست‌های نظامی اعمال شده است. بر اساس گزارش روزنامه رأی‌الیوم، بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه، پنجشنبه تغییراتی را در پست‌های امنیتی و نظامی اعمال کرده است که برجسته‌ترینشان تعیین «طلال مخلوف» به‌جای «بدیع حسن»، فرمانده گارد ریاست‌جمهوری این کشور، است. طبق این گزارش، تغییرات در نتیجه حمله به «حمص» و با هدف بالارفتن امنیت اعمال شده است؛ هدفی که به نظر می‌رسد در ژنو و با امیدی کم‌رنگ پیگیری می‌شود. آن‌طور که یک دیپلمات ارشد حاضر در مذاکرات گفته، کاهش خشونت و تضمین حفاظت از شهروندان غیرنظامی، حداقل امید دست‌اندرکاران مذاکرات اخیر است.

ژنو برای سومین‌بار میزبان تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان‌دادن به جنگ سوریه و مقابله با بدترین بحران انسانی این‌روزهای جهان است. مذاکرات روز جمعه و تنها با حضور نمایندگان دولت آغاز شد اما چشم‌انداز رسیدن به موفقیت حتی کمتر از دو تلاش قبلی است و به باور بسیاری، مذاکرات حتی قبل از آغاز هم شکست خورده است. یک روز از مذاکرات گذشته بود اما «استفان دی‌میستورا»، فرستاده سازمان ملل، حتی مطمئن نبود که چه کسانی و چه زمانی در مذاکرات شرکت می‌کنند.
بی‌شک پایان‌دادن به تراژدی انسانی هولناک سوریه و بی‌ثباتی منطقه‌ای امری ضروری است؛ 300 هزارنفر در این جنگ پنج‌ساله کشته شده‌‌اند، نیمی از جمعیت مجبور شده‌‌اند خانه‌های خود را ترک کنند و چهارمیلیون ‌نفر هم خطرهای راهی صعب‌العبور را به جان خریده‌‌اند و به امید چشیدن یک روز خوش از سوریه خارج شده‌اند. فاجعه سوریه، فارغ از ریشه‌ها و دلایل پدیدآورنده آن، از مرزهای سوریه و منطقه گذشت و به اروپا رسید و نقاط ضعف نهادهای اروپایی را در مواجهه با پناه‌جویان به سطح آورد. در چنین شرایطی اگر بحران انسانی برای کشورها و مقامات بسیاری از کشورها دلیل کافی و وافی برای آغاز گفت‌وگوهایی جدی برای پایان‌دادن به درگیری‌های سوریه نبود، بحران پناه‌جویان اروپا به تلاش‌ها سمت‌وسویی هدفمند داد و ماحصل آن، مذاکرات صلحی بود که روز جمعه در ژنو آغاز شد. هرچند حتی در آوردن گروه‌های مخالف دور یک میز هم موفق عمل نکرده است. بااین‌حال روز گذشته و یک روز پس از آغاز مذاکرات، مخالفان در نهایت اعلام کردند که در مذاکرات شرکت خواهند کرد. هیأت‌عالی مذاکره‌کنندگان مخالف سوریه جمعه‌شب و پس از جلسه‌ای طولانی در عربستان‌سعودی و تحت فشارهای دیپلماتیک این تصمیم خود را اعلام کرد و در چنین شرایطی به نظر می‌رسد برگزاری چند نشست اندک هم موفقیتی چشمگیر در این مذاکرات شکننده است.
هیأت‌عالی مذاکره‌کنندگان که متشکل از مخالفان سیاسی و مسلح «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، است، پیش‌تر خواهان پایان حملات هوایی و محاصره شهرهای تحت‌کنترل مخالفان و آزادی زندانیان به‌عنوان پیش‌شرط شروع گفت‌وگو بود. مذاکرات صلح سوریه قرار بود روز دوشنبه ۲۵ ژانویه زیر نظر سازمان ملل در ژنو برگزار شود اما به ‌دلیل عدم توافق بر سر ترکیب هیأت نمایندگان، روز جمعه ۲۹ ژانویه از سر گرفته شد. بااین‌حال گروه اصلی اپوزیسیون سوریه ابتدا در آن شرکت نکرد و ساعاتی پس از آغاز مذاکرات، این ائتلاف در ریاض اعلام کرد که در مذاکرات شرکت خواهد کرد.
اوضاع اما پیچیده‌تر از آن است که حتی دست‌اندرکاران هم اطلاعات دقیقی از چندوچون ماجرا داشته باشند، گواه این مدعا هم سخنان «احمد فوزی»، سخنگوی سازمان ملل متحد، خطاب به خبرنگاران بود: «نه زمان و نه مکان دقیق را می‌دانم و نه می‌توانم چیزی درباره هیأت نمایندگان به شما بگویم».
این دور از مذاکرات صلح قرار است به صورت غیرمستقیم صورت گیرد. به‌این‌ترتیب فرستادگان دولت بشار اسد و مخالفان در اتاق‌های جداگانه و از طریق نمایندگان سازمان ملل گفت‌وگو خواهند کرد. اولویت‌های این دور مذاکرات بررسی چشم‌انداز آتش‌بس محلی، افزایش تلاش برای مبارزه با «داعش» و دسترسی گروه‌های بشردوستانه به مناطق تحت‌محاصره است. اجازه دسترسی به مناطق تحت‌محاصره، اگر محقق شود احتمالا یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این دور مذاکرات خواهد بود، به‌ویژه آنکه این روزها خبرها از کشته‌شدن بسیاری از ساکنان شهرهای تحت‌محاصره حکایت دارد. همین روز گذشته سازمان پزشکان بدون‌مرز اعلام کرد که از زمان ارسال کمک به شهر محاصره‌شده «مضایا» در سوریه بیش از ۱۶ نفر دیگر در این شهر جان خود را از دست داده‌اند. به گفته این سازمان، شمار کشته‌های ناشی از گرسنگی در این شهر از دسامبر سال گذشته میلادی به ۴۶ نفر رسیده است. مضایا که در غرب سوریه و در نزدیکی مرز لبنان واقع شده، از ابتدای تابستان سال گذشته میلادی در محاصره قرار دارد و اوایل ماه جاری میلادی سازمان ملل متحد تأیید کرد که کاروان‌های غذا و کمک‌های بشردوستانه این سازمان به شهر مضایا در سوریه رسیده است. بااین‌همه گویا میزان کمک‌ها و زمان موقتی پایان محاصره کمتر از آن بوده که به نجات جان ده‌هانفری که در معرض خطر مرگ بوده‌‌اند کمک کند.
تغییرات در پست‌های نظامی
هم‌زمان با آغاز مذاکرات صلح در ژنو، در داخل سوریه هم تغییراتی در پست‌های نظامی اعمال شده است. بر اساس گزارش روزنامه رأی‌الیوم، بشار اسد، رئیس‌جمهوری سوریه، پنجشنبه تغییراتی را در پست‌های امنیتی و نظامی اعمال کرده است که برجسته‌ترینشان تعیین «طلال مخلوف» به‌جای «بدیع حسن»، فرمانده گارد ریاست‌جمهوری این کشور، است. طبق این گزارش، تغییرات در نتیجه حمله به «حمص» و با هدف بالارفتن امنیت اعمال شده است؛ هدفی که به نظر می‌رسد در ژنو و با امیدی کم‌رنگ پیگیری می‌شود. آن‌طور که یک دیپلمات ارشد حاضر در مذاکرات گفته، کاهش خشونت و تضمین حفاظت از شهروندان غیرنظامی، حداقل امید دست‌اندرکاران مذاکرات اخیر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.