اسرار پنهان الجزایر
فهمي هويدي
اینروزها الجزایر شاهد تحولاتی قابل توجه است؛ تحولاتی که تنها مربوط به ترسیم آینده این کشور بعد از رفتن «عبدالعزیز بوتفلیقه»، رئیسجمهوری بیمار این کشور نمیشود بلکه بخشی از آن نیز مربوط به گذشته و پروندهها و تسویهحسابهایی است که در زمانهای دیگر اتفاق افتاده است. البته بعید به نظر نمیرسد که همین ترسیم آینده باعث روشدن برخی پروندههای گذشته باشد؛ زیرا سوابق افراد میتواند نقش مهمی در تعیین نقش آنها در آینده داشته باشد.
تقریبا از یک سال پیش تاکنون خبرهایی در رابطه با اقدامات بوتفلیقه بهخصوص متلاشیکردن نهادهای امنیتی قدرتمند در این کشور شنیده میشود. روشن است که منظور از این کار حذف نقش نظامیان در سیاست الجزایر نیست و چنین چشماندازی بعید به نظر میرسد. بنابراین او بیشتر سعی میکند تغییراتی را در ساختار این نهادها به وجود آورده و از قدرت مسلط آنها که طی چند دهه شکل گرفته است، بکاهد.
در این میان یک اتفاق جدید و جالب توجه، گزارشی است که پایگاه «موند افریک» فرانسه آن را منتشر و پایگاه «عربی 21» روز 18 ژانویه بازنشر کرد. در این گزارش به یک توفان سیاسی اشاره شده که اصطلاحا به آن «دهه سیاه» تاریخ الجزایر گفته میشود؛ دورانی که بین نظامیان و نهادهای اطلاعاتیها از یکسو و اسلامگرایان از سوی دیگر نزاعی سخت در گرفت. در این گزارش آمده بود که این اطلاعات بعد از برکناری «ژنرال توفیق»، مرد نیرومند اطلاعاتی الجزایر که ماه سپتامبر گذشته از کار برکنار شد، به دست آمده است. او از سال 1990 تا همین اواخر ریاست سازمان اطلاعات این کشور را برعهده داشت. به دنبال استعفای اجباری او برخی از مقامات دولتی خود را در وضعیتی نگرانکننده دیدند. افشای اسرار دهه سیاه الجزایر نیز مربوط به همین موضوع است، زیرا سرهنگ سابق «محمدطاهر عبدالسلام»، یکی از نیروهای امنیتی الجزایر که مسئول پروندههای خاورمیانه و مخالفان در خارج بود، درباره حوادث مذکور شهادت تازهای داد. ناگفته نماند که با کناررفتن قدرت ژنرال توفیق و حذف سیطره او بر روزنامهها و کانالهای تلویزیونی، رسانههای جمعی نیز برای کشف اطلاعات مربوط به گذشته و محرومکردن
اسلامگرایان از رسیدن به قدرت با هم به رقابت برخاستهاند. آنها برای نخستینبار از برخی مقامات آن زمان خواستند درباره گذشته حرف بزنند. در همین رابطه کانال تلویزیونی «خبر» گفتوگویی دو ساعته را با سرهنگ محمدطاهر عبدالسلام ترتیب داد تا عملکرد سازمان اطلاعات را در سال 1996 بررسی کند. او در این گفتوگو از ابهامات نحوه تسویهکردن ژنرال فضیل سعیدی که آن زمان مسئول عملیات خارجی این سازمان بود، پرده برداشت. عبدالسلام گفت، حادثه تصادفیای که او در آن کشته شد ساختگی و برنامهریزیشده بود و تنها نجاتیافته آن حادثه که بعدها در بیمارستانی در پاریس معالجه شد، این مسئله را توضیح داد. به گفته این شاهد عینی، خودرو ژنرال فضیل تصادف نکرده بود بلکه منفجر شده بود. طبق گفته او، دلیل تسویه او به این امر برمیگشت که «امین زروال»، رئیسجمهور سابق الجزایر، او را به ریاست دستگاه اطلاعات کشور برگزیده بود اما ژنرال توفیق و همکارانش با این امر مخالف بودند. ازاینرو، او را به این شیوه از سر راه خود برداشتند.
همچنین سرهنگ عبدالسلام گفته بود، دولت الجزایر با یک کودتای نظامی جلوی روند دموکراسی در این کشور را گرفت و اجازه نداد «جبهه نجات» باوجود پیروزیاش در انتخابات وارد پارلمان شود. به گفته او، بعد از دور نخست انتخابات پارلمانی که در سال 1991 برگزار شد و جبهه نجات در آن پیروزی خیرهکنندهای به دست آورد، «شاذلی بنجدید» رئیسجمهور الجزایر از کار برکنار شد و نظامیان به صورت کامل زمام امور را به دست گرفتند. آنها بعد شروع به اجرای برنامههای خود برای حذف اسلامگرایان کرده و کشور را به گردابی از خشونت و ترور فرو بردند. دراینباره، این مرد سابق سازمان اطلاعات الجزایر گفت: خودش با گوش خود شنیده است که فرماندهان اطلاعات گفته بودند حتی اگر لازم باشد «احمد بن بلا» را بر سرکار خواهند آورد، اما بههیچوجه اجازه نخواهند داد که اسلامگرایان حتی اگر در انتخابات برنده شوند، قدرت را بهدست گیرند.
یکی از نکات مهمی که گزارش «موند افریک» آورده اینکه ژنرال توفیق و بقیه فرماندهان ارتش و سازمان اطلاعات که رهبری این عملیات را برعهده داشتند، در بین مردم الجزایر به «ژنرالهای فرانسوی» شهرت دارند؛ زیرا آنها همان کسانی بودند که در جریان جنگ استقلال علیه انقلابیون میجنگیدند. همین ژنرالهای سابق در آخرین لحظات و پیش از خروج فرانسه از الجزایر به صفوف انقلابیون پیوستند. آنها مدتها بر منابع قدرت در کشور تسلط داشتند و در واقع به صورتی غیرمستقیم به اشغالگران سابق خدمت میکردند.
در این گزارش، داستان دیگری نیز آورده شده که مربوط به «شیخ راشد الغنوشی»، رهبر جنبش «النهضه تونس» میشود و میگوید، وقتی او مجبور به فرار به الجزایر شد «زینالعابدین بنعلی» رئیس جمهوری وقت تونس تصمیم گرفت او را برگرداند. بنابراین به لوزان در سوئیس رفت و از بن بلا که آن زمان در آنجا مقیم بود؛ خواست کاری کند که الغنوشی به تونس بازگردانده شود. اما این خواهش با تنفر بنبلا روبهرو شده بود. بعد از آن بنبلا با «احمد غزالی»، نخستوزیر وقت الجزایر تماس میگیرد و به او میگوید: شما الجزایر را به چنان خفتی انداختید که شخصی مثل بنعلی میآید و به ما دستور میدهد و تهدید میکند که اگر فلان کار را نکنید، الجزایر را در اروپا رسوا خواهد کرد.
افشاگری مربوط به دنیای اطلاعاتیها افکار عمومی جامعه را در جریان زوایای پنهان سیاست قرار میدهد. جهانی مخفی که از زمان استقلال الجزایر یعنی سال 1962 تاکنون سربسته مانده است و نشان میدهد پر از حوادثی ناگفته و نیز عبرتها و درسهایی آموزنده است.
اینروزها الجزایر شاهد تحولاتی قابل توجه است؛ تحولاتی که تنها مربوط به ترسیم آینده این کشور بعد از رفتن «عبدالعزیز بوتفلیقه»، رئیسجمهوری بیمار این کشور نمیشود بلکه بخشی از آن نیز مربوط به گذشته و پروندهها و تسویهحسابهایی است که در زمانهای دیگر اتفاق افتاده است. البته بعید به نظر نمیرسد که همین ترسیم آینده باعث روشدن برخی پروندههای گذشته باشد؛ زیرا سوابق افراد میتواند نقش مهمی در تعیین نقش آنها در آینده داشته باشد.
تقریبا از یک سال پیش تاکنون خبرهایی در رابطه با اقدامات بوتفلیقه بهخصوص متلاشیکردن نهادهای امنیتی قدرتمند در این کشور شنیده میشود. روشن است که منظور از این کار حذف نقش نظامیان در سیاست الجزایر نیست و چنین چشماندازی بعید به نظر میرسد. بنابراین او بیشتر سعی میکند تغییراتی را در ساختار این نهادها به وجود آورده و از قدرت مسلط آنها که طی چند دهه شکل گرفته است، بکاهد.
در این میان یک اتفاق جدید و جالب توجه، گزارشی است که پایگاه «موند افریک» فرانسه آن را منتشر و پایگاه «عربی 21» روز 18 ژانویه بازنشر کرد. در این گزارش به یک توفان سیاسی اشاره شده که اصطلاحا به آن «دهه سیاه» تاریخ الجزایر گفته میشود؛ دورانی که بین نظامیان و نهادهای اطلاعاتیها از یکسو و اسلامگرایان از سوی دیگر نزاعی سخت در گرفت. در این گزارش آمده بود که این اطلاعات بعد از برکناری «ژنرال توفیق»، مرد نیرومند اطلاعاتی الجزایر که ماه سپتامبر گذشته از کار برکنار شد، به دست آمده است. او از سال 1990 تا همین اواخر ریاست سازمان اطلاعات این کشور را برعهده داشت. به دنبال استعفای اجباری او برخی از مقامات دولتی خود را در وضعیتی نگرانکننده دیدند. افشای اسرار دهه سیاه الجزایر نیز مربوط به همین موضوع است، زیرا سرهنگ سابق «محمدطاهر عبدالسلام»، یکی از نیروهای امنیتی الجزایر که مسئول پروندههای خاورمیانه و مخالفان در خارج بود، درباره حوادث مذکور شهادت تازهای داد. ناگفته نماند که با کناررفتن قدرت ژنرال توفیق و حذف سیطره او بر روزنامهها و کانالهای تلویزیونی، رسانههای جمعی نیز برای کشف اطلاعات مربوط به گذشته و محرومکردن
اسلامگرایان از رسیدن به قدرت با هم به رقابت برخاستهاند. آنها برای نخستینبار از برخی مقامات آن زمان خواستند درباره گذشته حرف بزنند. در همین رابطه کانال تلویزیونی «خبر» گفتوگویی دو ساعته را با سرهنگ محمدطاهر عبدالسلام ترتیب داد تا عملکرد سازمان اطلاعات را در سال 1996 بررسی کند. او در این گفتوگو از ابهامات نحوه تسویهکردن ژنرال فضیل سعیدی که آن زمان مسئول عملیات خارجی این سازمان بود، پرده برداشت. عبدالسلام گفت، حادثه تصادفیای که او در آن کشته شد ساختگی و برنامهریزیشده بود و تنها نجاتیافته آن حادثه که بعدها در بیمارستانی در پاریس معالجه شد، این مسئله را توضیح داد. به گفته این شاهد عینی، خودرو ژنرال فضیل تصادف نکرده بود بلکه منفجر شده بود. طبق گفته او، دلیل تسویه او به این امر برمیگشت که «امین زروال»، رئیسجمهور سابق الجزایر، او را به ریاست دستگاه اطلاعات کشور برگزیده بود اما ژنرال توفیق و همکارانش با این امر مخالف بودند. ازاینرو، او را به این شیوه از سر راه خود برداشتند.
همچنین سرهنگ عبدالسلام گفته بود، دولت الجزایر با یک کودتای نظامی جلوی روند دموکراسی در این کشور را گرفت و اجازه نداد «جبهه نجات» باوجود پیروزیاش در انتخابات وارد پارلمان شود. به گفته او، بعد از دور نخست انتخابات پارلمانی که در سال 1991 برگزار شد و جبهه نجات در آن پیروزی خیرهکنندهای به دست آورد، «شاذلی بنجدید» رئیسجمهور الجزایر از کار برکنار شد و نظامیان به صورت کامل زمام امور را به دست گرفتند. آنها بعد شروع به اجرای برنامههای خود برای حذف اسلامگرایان کرده و کشور را به گردابی از خشونت و ترور فرو بردند. دراینباره، این مرد سابق سازمان اطلاعات الجزایر گفت: خودش با گوش خود شنیده است که فرماندهان اطلاعات گفته بودند حتی اگر لازم باشد «احمد بن بلا» را بر سرکار خواهند آورد، اما بههیچوجه اجازه نخواهند داد که اسلامگرایان حتی اگر در انتخابات برنده شوند، قدرت را بهدست گیرند.
یکی از نکات مهمی که گزارش «موند افریک» آورده اینکه ژنرال توفیق و بقیه فرماندهان ارتش و سازمان اطلاعات که رهبری این عملیات را برعهده داشتند، در بین مردم الجزایر به «ژنرالهای فرانسوی» شهرت دارند؛ زیرا آنها همان کسانی بودند که در جریان جنگ استقلال علیه انقلابیون میجنگیدند. همین ژنرالهای سابق در آخرین لحظات و پیش از خروج فرانسه از الجزایر به صفوف انقلابیون پیوستند. آنها مدتها بر منابع قدرت در کشور تسلط داشتند و در واقع به صورتی غیرمستقیم به اشغالگران سابق خدمت میکردند.
در این گزارش، داستان دیگری نیز آورده شده که مربوط به «شیخ راشد الغنوشی»، رهبر جنبش «النهضه تونس» میشود و میگوید، وقتی او مجبور به فرار به الجزایر شد «زینالعابدین بنعلی» رئیس جمهوری وقت تونس تصمیم گرفت او را برگرداند. بنابراین به لوزان در سوئیس رفت و از بن بلا که آن زمان در آنجا مقیم بود؛ خواست کاری کند که الغنوشی به تونس بازگردانده شود. اما این خواهش با تنفر بنبلا روبهرو شده بود. بعد از آن بنبلا با «احمد غزالی»، نخستوزیر وقت الجزایر تماس میگیرد و به او میگوید: شما الجزایر را به چنان خفتی انداختید که شخصی مثل بنعلی میآید و به ما دستور میدهد و تهدید میکند که اگر فلان کار را نکنید، الجزایر را در اروپا رسوا خواهد کرد.
افشاگری مربوط به دنیای اطلاعاتیها افکار عمومی جامعه را در جریان زوایای پنهان سیاست قرار میدهد. جهانی مخفی که از زمان استقلال الجزایر یعنی سال 1962 تاکنون سربسته مانده است و نشان میدهد پر از حوادثی ناگفته و نیز عبرتها و درسهایی آموزنده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.