نسلی بدون مهارت حل مسئله
موضوع ازدواجهای نابهنگام و زودتر از سن قانونی در سوابق تاریخی کشور وجود دارد و میتوان درباره دلایل آن موارد زیادی را برشمرد. بسیاری از این دلایل در دنیای قدیم بیشتر وجود داشتند و بسیاری دیگر با وجود ورود به دنیای مدرن و افزایش آگاهی و دسترسی به سلامت و بهداشت جسم و روان همچنان وجود دارند
علیرضا شریفییزدی-دکترای روانشناسی اجتماعی و عضو پژوهشکده خانواده: موضوع ازدواجهای نابهنگام و زودتر از سن قانونی در سوابق تاریخی کشور وجود دارد و میتوان درباره دلایل آن موارد زیادی را برشمرد. بسیاری از این دلایل در دنیای قدیم بیشتر وجود داشتند و بسیاری دیگر با وجود ورود به دنیای مدرن و افزایش آگاهی و دسترسی به سلامت و بهداشت جسم و روان همچنان وجود دارند. در دهههای اخیر و با وجود تغییرات مختلف در امکانات و شرایط زندگی و حتی موارد قانونی همچنان شاهد هستیم که ازدواجهای نابهنگام بهخصوص درباره دختران کم سن و سال رواج داشته است و شاهد رجعتی از تمایل به ازدواج در سنین بالا به سمت تمایل به ازدواج در نوجوانی و خیلی زود هستیم و این شرایط میتواند نگرانکننده باشد.
در مورد دلایل این مسئله مهم اجتماعی چند عامل اصلی را میتوان برشمرد که بدون شک یکی از مهمترین مسائل فقر فرهنگی است. سالانه هزاران ازدواج در کشور به ثبت میرسند که زیر سن قانونی هستند و هزاران ازدواج دیگر رخ میدهد که به دلیل زیر سن قانونی بودن دختران و پسران ثبت نمیشوند تا دو طرف و بیشتر دختران، به سن قانونی برسند. در کنار این موضوع عامل مهم دیگر فقر فرهنگی است؛ عمده این ازدواجهای زودهنگام در خانوادههایی رخ میدهد که در دهکهای 7 تا 9 درآمدی هستند و در مجموعه خانوادههای محروم و کمبضاعت محسوب میشوند و ازدواج نوعی فرار از این شرایط است. حالا یا والدین برای کمکردن هزینهها میخواهند دختر را شوهر بدهند و یا نوعی معامله رخ میدهد و به نام شیربها و مهریه و حتی گرفتن وام ازدواج، دختر را به عقد فردی بزرگتر از خودش درمیآورند.
در بررسی دلایل زودهنگام ازدواج دختران در این سنین به گروهی هم برمیخوریم که در قشر متوسط به بالا قرار دارند اما در خانواده و از سوی والدین تحت انواع فشارها هستند و میخواهند برای فرار از خانه و خانواده، ازدواج کنند. این موضوع بهخصوص در میان نسل دهه 70 و 80 که اختلافات نسلی بیشتری با والدین خود احساس میکنند بیشتر دیده میشود. در کنار این موضوع باید به وجود زمینههای آزاد و شکلگیری ارتباطات نامتعارف در میان نوجوانان امروز اشاره کرد که ممکن است باعث شکلگیری رابطههای جنسی هم شود. این اخبار را خانوادهها هم میشنوند و ممکن است فکر کنند اگر دختر یا پسرشان زودتر ازدواج کند، کمتر ممکن است آلوده شود. حتی ممکن است به دلیل وجود رابطهای خانواده و خود این افراد تصمیم به ازدواج بگیرند و در بهترین حالت دچار احساسات عاطفی شده باشند و خیلی زود تب عشقشان میافتد و با واقعیت زندگی روبهرو میشوند.
در این میان یکی، دو دلیل دیگر هم از سوی والدین و تصمیمسازان جامعه بسیار دیده شده است. یکی از این موارد ترس از نبود خواستگار و گذشتن از سن ازدواج از سوی والدین است. بسیاری از والدین با توجه به تجربه تاریخی نسل خود و شرایط اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی در جامعهای پر از آسیب ترجیح میدهند دخترشان را به اولین خواستگار بدهند و تن به ازدواج زودهنگام میدهند. از سوی دیگر مسئولان در جامعه تبلیغات غلط و تسهیلاتی را برای ازدواج در نظر میگیرند که بدون توجه به تبعات این تصمیمات است. به نظر میرسد که این وامها و تسهیلات با اهداف و از سوی گروههای دیگری مورد استفاده قرار میگیرند و در بسیاری از موارد والدین فرزندان (دختران) را ترغیب به ازدواج میکنند تا از این وامها برخوردار شوند و به زخم زندگی خودشان بزنند.
باید گفت نوجوانانی که یکباره از دنیای متفاوت وارد زندگی متأهلی و مسئولیت میشوند، با آسیبهای جسمی و روانی زیادی روبهرو هستند. بسیاری از این نوجوانان هنوز از نظر جسمی و روحی به مرحله انسجام نرسیدهاند و در زندگی جدید با اختلالهای روانی زیادی روبهرو میشوند و نمیتوانند مشکلات را حل کنند. مسئولیتهای زندگی برای یک کودکهمسر و واردشدن به رابط جنسی و حاملهشدن اختلال و آسیبهای جبرانناپذیری دارد چراکه این کودکان و نوجوانان چه در مدرسه و چه در خانواده و نه حتی به طور طبیعی برای آن آماده نشدهاند. حذف دختران از مدرسه و گروه دوستان و بسیاری روابط اجتماعی، عدم مهارتآموزی و آموزشهای قبل از ازدواج، این زوجهای نوجوان را دچار حواشی غیرقابل حل و در نهایت مسیر طلاق میکند.
همینجا باید به اتفاقی که سالهاست به شکل خاموش و بدون آمار در میان بسیاری از زوجها و خانوادهها رخ میدهد اشاره کنیم و آن هم طلاق عاطفی – جنسی – سکوت و یا انواع خیانتهاست. ممکن است بسیاری از طلاقها در گروههای سنی دیگر به این دلایل تبدیل به طلاق رسمی نشوند اما این گروه سنی نوجوان (دهه 70 و 80) دیگر مثل نسلهای قبل تعهدی به ماندن در چنین زندگیهایی ندارند و به دلیل نبود مهارتهای کنترل موقعیت، ترجیح میدهند خیلی زود از این زندگی خارج شوند و طلاق بگیرند.
روحیات و رفتارها و خواستههای نسل جدید متفاوت از نسلهای قبل است و مثل دهه 60 که با وجود مشکلات بسیار همچنان به ارزشها پایبندی داشت، نیستند. این نسل در دنیای وب و فضای مجازی بزرگ شده و توجه به خود و صراحت در خواستهها را خوب یاد گرفته و حتی نمیتوان نوجوانان و جوانان دهه 70 را با دهه 80 مقایسه کرد. نوجوانان دهه 80 که آنها هم سهم قابل توجهی در ازدواج و طلاق نابهنگام دارند، عمدتا در خانوادههای تکفرزند و با فاصله سنی زیاد از والدین بزرگ شدهاند. این گروه سنی نه تنها طاقت سختی و مشکلات را ندارند، بلکه مهارت حل مسئله را هم یاد نگرفتهاند و پس از ازدواج با اولین فشار و سختی راهحل را پاککردن صورتمسئله میدانند و مسئله طلاق هم برایشان اهمیتی ندارد.
اگر این آسیب که امروز به شرایط بحرانی رسیده، در نگاه مسئولان اهمیت دارد، لازم است مورد ارزیابیهای بیشتر و نزدیکتر قرار گیرد و مؤلفههای تأثیرگذار آن شناسایی شود. چراکه امروز کودکان دهه 90 در مرحله ورود به همین پروسه هستند و چه بسا آسیبهای بیشتری را هم شاهد باشیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.