عذر بدتر از گناه
فرهنگ عذرخواهی بابت اشتباه یکی از موضوعات پراهمیتی است که میتواند بار روانی مسائل و مشکلات را تا حدود زیادی کاهش دهد. ممکن است نتیجه یک اشتباه حتی با عذرخواهی نیز تغییر نکند اما همین عذرخواهی کلامی میتواند التیامبخش درد باشد. همین که آدم احساس کند فرد خاطی متوجه اشتباهش شده و احتمالا دیگر آن را تکرار نمیکند، خودش آرامشبخش است. نقطه مقابل این ماجرا اما فرار از عذرخواهی و توجیهکردن یا فرافکنی است. اینگونه رفتارها مانند نمکی که بر زخم میپاشند، درد را صدچندان میکند.
امیرعلی مومنی-کارشناس و پژوهشگر ارتباطات: فرهنگ عذرخواهی بابت اشتباه یکی از موضوعات پراهمیتی است که میتواند بار روانی مسائل و مشکلات را تا حدود زیادی کاهش دهد. ممکن است نتیجه یک اشتباه حتی با عذرخواهی نیز تغییر نکند اما همین عذرخواهی کلامی میتواند التیامبخش درد باشد. همین که آدم احساس کند فرد خاطی متوجه اشتباهش شده و احتمالا دیگر آن را تکرار نمیکند، خودش آرامشبخش است. نقطه مقابل این ماجرا اما فرار از عذرخواهی و توجیهکردن یا فرافکنی است. اینگونه رفتارها مانند نمکی که بر زخم میپاشند، درد را صدچندان میکند.
تهیهکننده و مجری برنامه عصر جدید، در یکی از پرمخاطبترین برنامهها و پربینندهترین ساعات رسانه ملی، میزبان دختر خانمی است که مدعی میشود از بدو تولد نابینا بوده و در 21سالگی عمل جراحی کرده و بیناییاش را بهطورکامل به دست آورده است. علیخانی و مادر و دختر میهمان تا میتوانند به هیجان برنامه اضافه میکنند تا مخاطبان را دم عیدی حسابی سورپرایز کنند.
ناگفته پیداست عوامل برنامه عصر جدید حسابی گشتهاند تا سوژهای بسیار عجیبوغریب برای شب عید فراهم کنند.
نیازی به پژوهش نیست. هر انسانی با اندک اطلاعات عمومی بهخوبی درمییابد که این خبر صحت ندارد. اینکه چرا عوامل عصر جدید نخواستهاند متوجه آن بشوند، جای تعجب است.
بلافاصله پس از پخش برنامه، سیل انتقادها به آن شروع میشود. در کمتر از 24 ساعت و با دو تماس تلفنی ساده، همهچیز برملا میشود. صدای همه، بهویژه جامعه نابینایان درمیآید. چرا رسانه ملی که باید یار شاطر باشد، بار خاطر میشود.
بالاخره علیخانی میپذیرد در این خصوص روشنگری کند. تا اینجای کار ستودنی است. درست است که قصور ایشان بهعنوان تهیهکننده و سایر همکارانش در برنامه عصر جدید موجب چنین اشتباهی شده اما همین که در فرهنگ فرار از عذرخواهی، میپذیرد جبران مافات کند، جای امیدواری دارد. در برنامهاش از دو نابینا، یک متخصص چشمپزشک، وزیر بهداشت، پزشک معالج بیمار مدعی و خود بیمار خواسته حضور داشته باشند. اینها هم نشانههایی از یک جبران مافات اساسی است اما... .
برنامه شروع میشود اما ای کاش نمیشد. میلیونها ایرانی شاهد بودند که در برنامه پیش از عید، مادر و دختر میهمان، آشکارا یک موضوع را وارونه جلوه دادند و مجری هم تا توانست به مهیجکردن این اعوجاج کمک کرد. حال در این برنامه همهچیز را به یک جمله از مادر تقلیل داده و میگویند مادر به علت بیاطلاعی چنین حرفی زده است. نمیدانم مثل 1984، فیلمهای این برنامه را از آرشیو صداوسیما حذف کردهاند که اینطور حقایق را تغییر میدهند!؟
در سراسر برنامه منتظرم علیخانی از جامعه معلولان به خاطر قصوری که رخ داده، عذرخواهی کند اما زهی خیال باطل. در مقابل، مجری پرمخاطبترین برنامه تلویزیونی، از اینکه چند بار نابینایان را در برنامه دعوت کرده بر خود میبالد و از اینکه چنین ویژهبرنامهای برای جبران ساخته افتخار میکند.
دختر خانم میزبان را روی خط میآورد. ایشان نیز با علیخانی، ناشیانه به تقلیل و سرهمبندی میپردازد اما پاسخهایشان به اندازهای سطحی است که یک کودک را نیز نمیتواند قانع کند. شگفت اینکه دختر خانم نیز از جامعه همنوعان خود عذرخواهی نمیکند و دست آخر تنها از علیخانی میخواهد به همه سلام برساند!
پزشک معالج روی خط میآید و توضیحاتی میدهد. چیز جدیدی نیست. دختر اندکی بینایی داشته و پس از جراحی اندکی به آن افزوده شده است. در پایان علیخانی حرفی میزند که مرا متعجب میکند. از پزشک بابت مراجعات مکرری که این روزها به وی شده و مزاحمتهایی که برایش ایجاد شده عذرخواهی میکند. پس علیخانی میتواند عذرخواهی کند. اما باید فرد مقابل در جایگاهی باشد که بشود از وی عذرخواهی کرد!
تا پایان برنامه منتظرم کلامی از آسیبهای مخرب فرهنگی/ اجتماعی این برنامه به جامعه معلولان صحبت شود اما بر عبث میپایم.
همهچیز را به مباحث پزشکی تقلیل دادهاند و تنها مشکلی که پیش آمده این بوده که عدهای به این دروغ دل خوش کردهاند. آنهم که چیز مهمی نیست و البته به دلیل اشتباه مادر دخترخانم اتفاق افتاده.
تازه آنهم به خاطر شلوغی دم عید و فشردهبودن برنامهها بود.
برنامه بدون عذرخواهی یا شناخت مقصران تمام میشود. علیخانی در مقام دلجویی نیز برای خود اعتبار کسب میکند.
عذر بدتر از گناه که میگویند همین است. دیگر کسی نمیتواند اعتراضی داشته باشد. همه متخصصان گرد آمدند و مشخص شد تنها چند کلمه جابهجا گفته شده بود. بیچاره من که در بلندای این دیوار حاشا بهدنبال روزن امید هستم!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.