|

اعتباري براي ساير مناقشات

یوسف مولایی . استاد دانشگاه تهران

توافق هسته‌ای از نظر حقوقی می‌تواند بر دعاوی دیگری که علیه ایران در مجامع بین‌المللی مطرح است، تأثیرگذار باشد یا خیر؟ نمی‌توان به‌صراحت از نظر حقوقی اظهارنظر قطعي كرد که این توافق چگونه می‌تواند بر دعاوی موجود تأثیرگذار باشد. این پرونده برای خود یک مجموعه مستقل محسوب می‌شود و مسائل آن مربوط به همین پرونده است، اما مسئله‌ای که وجود دارد، این است که اجرای برجام چقدر می‌تواند به اعتبار و ارتقای جايگاه بین‌المللی ایران در رعایت مقررات و موازین کمک ‌کنند؟ اگر از این دریچه به اين مسئله نگاه کنیم و پاسخ ما به این سؤال مثبت باشد، می‌توان انتظار داشت نوع برخوردها در مجامع بین‌المللی با ایران در دوران پساتحريم متفاوت باشد؛ بر این اساس از نظر حقوقی می‌توان گفت برجام می‌تواند نقطه عطف جدیدی باشد و باعث شود نگاه و رویکرد کشورهای دیگر به مواضع حقوقی ایران تغییر کند. ايران از ابتداي انقلاب و به‌ويژه پس از ماجراي سفارت آمريكا با اين اتهام روبه‌رو بود كه کشوری است که حقوق بین‌الملل را نادیده می‌گیرد و در تنظیم روابطش با سایر کشورها خیلی به استاندارد‌ها، مقررات و موازین بین‌المللی توجه نمی‌کند، اما نحوه مدیریت برجام نشان داد اتفاقا ایران به موارد حقوقی توجه می‌کند و حقوق بين‌الملل را در چارچوب دفاع از منافع ملی خود به کار می‌گیرد و می‌کوشد بین منافع ملی خود و دغدغه‌های بین‌المللی موازنه برقرار كند.

دغدغه کشورهای دیگر صلح و امنیت‌شان بود و دغدغه ایران دفاع از یک حق؛ حقی با ‌عنوان فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای و اینکه حقوق کشور ما در چارچوب معاهده «ان‌پی‌تی» رعایت شود. هنگامي كه اين دو دغدغه در يك مسیر طولاني و پر فراز و نشيب به «برجام» منتهی شد، ایران توانست در راستای احترام به قوانین بین‌المللی، با اعتمادسازی، هم‌زمان از منافع ملی خود نيز به نحو شايسته‌اي پاسداري كند. اگر برجام به‌صورت کامل اجرا شود و مسير اعتمادسازي ادامه يابد، ایران قادر خواهد بود در شرايط رفع نگراني و دغدغه سایر کشورها، در راستای رسیدن به ساير حقوق خود نيز گام بردارد. بحث برد- برد از نظر حقوقی می‌تواند همین باشد؛ به این معنی که ایران هم‌زمان با توجه به منافع ملي خود، به رعایت قوانین و منافع دیگر کشورها هم التزام دارد و حقوق آنها را نقض نمی‌کند. اعتباری که از طریق پیمودن مسیر اجراي درست برجام نصيب ايران خواهد شد، می‌تواند در آینده در ساير مناقشات به كفه ترازوي ایران افزوده شود و با سنگين‌كردن آن، مانع از به‌كرسي‌نشستن ادعاهایی مانند حمايت از فعالیت‌های تروریستی عليه تهران شود. در نهایت با شروع گفت‌وگوها و داوری‌های عادلانه، این ادعاها خود به خود به‌دلیل بی‌پایه‌بودن از بین می‌رود و در چارچوب گفت‌وگوها این مسائل قابلیت حذف دارد و در واقع این اعتبار باعث می‌شود بسياري از پیش‌داوری‌ها درباره ایران از بین برود.

توافق هسته‌ای از نظر حقوقی می‌تواند بر دعاوی دیگری که علیه ایران در مجامع بین‌المللی مطرح است، تأثیرگذار باشد یا خیر؟ نمی‌توان به‌صراحت از نظر حقوقی اظهارنظر قطعي كرد که این توافق چگونه می‌تواند بر دعاوی موجود تأثیرگذار باشد. این پرونده برای خود یک مجموعه مستقل محسوب می‌شود و مسائل آن مربوط به همین پرونده است، اما مسئله‌ای که وجود دارد، این است که اجرای برجام چقدر می‌تواند به اعتبار و ارتقای جايگاه بین‌المللی ایران در رعایت مقررات و موازین کمک ‌کنند؟ اگر از این دریچه به اين مسئله نگاه کنیم و پاسخ ما به این سؤال مثبت باشد، می‌توان انتظار داشت نوع برخوردها در مجامع بین‌المللی با ایران در دوران پساتحريم متفاوت باشد؛ بر این اساس از نظر حقوقی می‌توان گفت برجام می‌تواند نقطه عطف جدیدی باشد و باعث شود نگاه و رویکرد کشورهای دیگر به مواضع حقوقی ایران تغییر کند. ايران از ابتداي انقلاب و به‌ويژه پس از ماجراي سفارت آمريكا با اين اتهام روبه‌رو بود كه کشوری است که حقوق بین‌الملل را نادیده می‌گیرد و در تنظیم روابطش با سایر کشورها خیلی به استاندارد‌ها، مقررات و موازین بین‌المللی توجه نمی‌کند، اما نحوه مدیریت برجام نشان داد اتفاقا ایران به موارد حقوقی توجه می‌کند و حقوق بين‌الملل را در چارچوب دفاع از منافع ملی خود به کار می‌گیرد و می‌کوشد بین منافع ملی خود و دغدغه‌های بین‌المللی موازنه برقرار كند.

دغدغه کشورهای دیگر صلح و امنیت‌شان بود و دغدغه ایران دفاع از یک حق؛ حقی با ‌عنوان فعالیت صلح‌آمیز هسته‌ای و اینکه حقوق کشور ما در چارچوب معاهده «ان‌پی‌تی» رعایت شود. هنگامي كه اين دو دغدغه در يك مسیر طولاني و پر فراز و نشيب به «برجام» منتهی شد، ایران توانست در راستای احترام به قوانین بین‌المللی، با اعتمادسازی، هم‌زمان از منافع ملی خود نيز به نحو شايسته‌اي پاسداري كند. اگر برجام به‌صورت کامل اجرا شود و مسير اعتمادسازي ادامه يابد، ایران قادر خواهد بود در شرايط رفع نگراني و دغدغه سایر کشورها، در راستای رسیدن به ساير حقوق خود نيز گام بردارد. بحث برد- برد از نظر حقوقی می‌تواند همین باشد؛ به این معنی که ایران هم‌زمان با توجه به منافع ملي خود، به رعایت قوانین و منافع دیگر کشورها هم التزام دارد و حقوق آنها را نقض نمی‌کند. اعتباری که از طریق پیمودن مسیر اجراي درست برجام نصيب ايران خواهد شد، می‌تواند در آینده در ساير مناقشات به كفه ترازوي ایران افزوده شود و با سنگين‌كردن آن، مانع از به‌كرسي‌نشستن ادعاهایی مانند حمايت از فعالیت‌های تروریستی عليه تهران شود. در نهایت با شروع گفت‌وگوها و داوری‌های عادلانه، این ادعاها خود به خود به‌دلیل بی‌پایه‌بودن از بین می‌رود و در چارچوب گفت‌وگوها این مسائل قابلیت حذف دارد و در واقع این اعتبار باعث می‌شود بسياري از پیش‌داوری‌ها درباره ایران از بین برود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.