مرا به بازي بگير!
جواد طوسي
ر جامعه زده كنوني، ايام دهه فجر ميتواند زمان مناسبي براي دوپينگ و تعامل فرهنگي باشد. نميخواهم نسخه انتزاعي بپيچم و واقعيات را ناديده بگيرم؛ ولي فراموش نكنيم ما با يك نگاه و همدلي آرمانخواهانه در آن حركت گسترده اجتماعي سال 57 قرار گرفتيم؛ هرچند در اين گذر ملتهب و شتابناك تاريخي، بسياري از آن واژهها دگرگون شدند و مفهوم و تفسير ديگري پيدا كردند؛ اما بياييم «آرمان» را در گستره فرهنگ و هنر قابلتحقق و تحمل بدانيم. همهساله در اين ايام، شاهد برگزاري چند رويداد فرهنگي با عنوان «جشنواره» در حوزههاي تئاتر، سينما و موسيقي هستيم. در اين ميان جشنواره فيلم فجر، حضوري چشمگيرتر دارد و ميتواند شوروحالي تازه به فضاي بيرونق حاكم بر سينماي ايران بدهد؛ اما نكته غمانگيز و درعينحال سؤالبرانگيز اينكه هركدام از اين جشنوارهها گويي دور خود حصاري كشيدهاند و فقط به هممسلكان خود سرويس ميدهند و با ديگر شاخهها و طرفداران و علاقهمندانش كاري ندارند. اين وضيعت انحصاري و عدم اعتقاد به متكثرشدن، نميتواند خروجي فرهنگي درخور اعتنايي داشته باشد. به تعبير سادهتر، ما خودمان داريم به تكبعديشدن افرادي كه نسبت و ريشههاي فرهنگي دارند دامن ميزنيم. چه اشكالي دارد تا با يك برنامهريزي دقيق و سازماندهيشده، افراد شاخص و صاحبنظر و مطرح اين حوزهها و ديگر رشتههاي هنري را در كوران مناسبات و خلاقيتهاي يكديگر قرار دهيم؟ قاعدتا اين جشنوارهها بايد تا حدامكان فضاي مناسب و بدون اعمالشاقه و روانداختن به اين و آن را براي هنرمندان و اهالي دغدغهمند و تأثيرگذار فرهنگ و رسانه فراهم کنند. اين خيلي بد است كه هنرمند و فرهنگساز ما كه كار تئوري و عملي در اين وادي ميكند، خودش را محدود به همان رشته تخصصياش كند و در جريان رويدادهاي فرهنگي در ديگر بخشهاي هنري قرار نگيرد و نخواهد يا نتواند تئاترها و فيلمها و كنسرتها و اجراها و نمايشگاههاي عكس و نقاشي ارزشمند و قابلبحث را در طول سال و به مناسبتهاي مختلف ببيند. طبيعتا يك فيلمساز و كارگردان تئاتر، فيلمنامه يا نمايشنامهنويس، آهنگساز يا خواننده و رهبر اركستر، نقاش و مجسمهساز و عكاس، بازيگر، فيلمبردار، تدوينگر، طراح صحنه، منتقد، نظريهپرداز و...، بايد نگاهي وسيع و جامعالاطراف داشته باشد و از هر فرصت و موقعيتي براي ارتقای جايگاه و شخصيت فرهنگي خود استفاده كند. در اين دوران فترت و بهانفعال كشيده شده، مديران و سياستگذاران فرهنگي ما رسالتي خطيرتر دارند. آنها بايد با تمهيدات و تسهيلات گوناگون و لازم، زمينه ترغيب هرچه بيشتر اين دسته از هنرمندان و چندوجهيشدن شخصيت فرديشان را فراهم كنند. البته ترديدي نيست كه اين توجه و ميزباني نبايد آنقدر به برگزيدهشدن و نخبهگرايي منتهي شود كه نقش و جايگاه و حضور مردم (نه در مفهوم پوپوليستياش، بلكه افرادي با علايق و دغدغههاي فرهنگي هنري مشترك كه بههرعلتي چهره و برند نشدهاند؛ ولي هويت و مطالبات و ديدگاه دارند و سره را از ناسره تشخيص ميدهند) ناديده گرفته شود.
ر جامعه زده كنوني، ايام دهه فجر ميتواند زمان مناسبي براي دوپينگ و تعامل فرهنگي باشد. نميخواهم نسخه انتزاعي بپيچم و واقعيات را ناديده بگيرم؛ ولي فراموش نكنيم ما با يك نگاه و همدلي آرمانخواهانه در آن حركت گسترده اجتماعي سال 57 قرار گرفتيم؛ هرچند در اين گذر ملتهب و شتابناك تاريخي، بسياري از آن واژهها دگرگون شدند و مفهوم و تفسير ديگري پيدا كردند؛ اما بياييم «آرمان» را در گستره فرهنگ و هنر قابلتحقق و تحمل بدانيم. همهساله در اين ايام، شاهد برگزاري چند رويداد فرهنگي با عنوان «جشنواره» در حوزههاي تئاتر، سينما و موسيقي هستيم. در اين ميان جشنواره فيلم فجر، حضوري چشمگيرتر دارد و ميتواند شوروحالي تازه به فضاي بيرونق حاكم بر سينماي ايران بدهد؛ اما نكته غمانگيز و درعينحال سؤالبرانگيز اينكه هركدام از اين جشنوارهها گويي دور خود حصاري كشيدهاند و فقط به هممسلكان خود سرويس ميدهند و با ديگر شاخهها و طرفداران و علاقهمندانش كاري ندارند. اين وضيعت انحصاري و عدم اعتقاد به متكثرشدن، نميتواند خروجي فرهنگي درخور اعتنايي داشته باشد. به تعبير سادهتر، ما خودمان داريم به تكبعديشدن افرادي كه نسبت و ريشههاي فرهنگي دارند دامن ميزنيم. چه اشكالي دارد تا با يك برنامهريزي دقيق و سازماندهيشده، افراد شاخص و صاحبنظر و مطرح اين حوزهها و ديگر رشتههاي هنري را در كوران مناسبات و خلاقيتهاي يكديگر قرار دهيم؟ قاعدتا اين جشنوارهها بايد تا حدامكان فضاي مناسب و بدون اعمالشاقه و روانداختن به اين و آن را براي هنرمندان و اهالي دغدغهمند و تأثيرگذار فرهنگ و رسانه فراهم کنند. اين خيلي بد است كه هنرمند و فرهنگساز ما كه كار تئوري و عملي در اين وادي ميكند، خودش را محدود به همان رشته تخصصياش كند و در جريان رويدادهاي فرهنگي در ديگر بخشهاي هنري قرار نگيرد و نخواهد يا نتواند تئاترها و فيلمها و كنسرتها و اجراها و نمايشگاههاي عكس و نقاشي ارزشمند و قابلبحث را در طول سال و به مناسبتهاي مختلف ببيند. طبيعتا يك فيلمساز و كارگردان تئاتر، فيلمنامه يا نمايشنامهنويس، آهنگساز يا خواننده و رهبر اركستر، نقاش و مجسمهساز و عكاس، بازيگر، فيلمبردار، تدوينگر، طراح صحنه، منتقد، نظريهپرداز و...، بايد نگاهي وسيع و جامعالاطراف داشته باشد و از هر فرصت و موقعيتي براي ارتقای جايگاه و شخصيت فرهنگي خود استفاده كند. در اين دوران فترت و بهانفعال كشيده شده، مديران و سياستگذاران فرهنگي ما رسالتي خطيرتر دارند. آنها بايد با تمهيدات و تسهيلات گوناگون و لازم، زمينه ترغيب هرچه بيشتر اين دسته از هنرمندان و چندوجهيشدن شخصيت فرديشان را فراهم كنند. البته ترديدي نيست كه اين توجه و ميزباني نبايد آنقدر به برگزيدهشدن و نخبهگرايي منتهي شود كه نقش و جايگاه و حضور مردم (نه در مفهوم پوپوليستياش، بلكه افرادي با علايق و دغدغههاي فرهنگي هنري مشترك كه بههرعلتي چهره و برند نشدهاند؛ ولي هويت و مطالبات و ديدگاه دارند و سره را از ناسره تشخيص ميدهند) ناديده گرفته شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.