|

معادله چند‌مجهولی مذاکرات صلح سوریه

اردشیر زارعی‌قنواتی

بحران سوریه درحالی گام به مرحله حساس مذاکرات صلح می‌گذارد که طبق قطع‌نامه شورای امنیت سازمان ملل متحد در 18 دسامبر قرار است نمایندگان دولت سوریه و مخالفان در روز 25 ژانویه در ژنو در این مذاکرات شرکت کنند. هرچند که در قطع‌نامه 2254 شورای امنیت یک «چارچوب کلی» برای پروسه صلح در یک فرایند 18ماهه در چهار مرحله پیش‌بینی شده است؛ اما به‌دلیل مسکوت‌گذاشتن آینده زمامداری «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری این کشور و مشخص‌نبودن ترکیب هیأت مخالفان در مذاکرات صلح این روند به‌شدت مناقشه‌برانگیز و بغرنج به‌نظر می‌رسد. حدود یک هفته بعد از صدور این قطع‌نامه، عربستان میزبان بسیاری از گروه‌های اپوزیسیون سیاسی و مسلح سوری بود که از همان ابتدا به‌دلیل شرکت گروه‌هایی مانند «احرارالشام» و «جیش‌الاسلام» که متهم به اقدامات آشکار تروریستی بوده و عدم دعوت از بخش دیگری از اپوزیسیون که شامل «شورای دموکراتیک سوریه» شامل گروه‌های کُردی مانند حزب دموکراتیک و یگان‌های مدافع خلق به‌ همراه شخصیت‌های میانه‌رو و مخالفان مدنی اسد می‌شود، این نشست با مخالفت روسیه، ایران، سوریه و گروه‌های کُردی این کشور مواجه شد. هم‌زمانی این نشست با گزارش مبسوط و معتبر اندیشکده بریتانیایی «مذهب و ژئوپليتیک» نشان می‌دهد که تقریبا 60 درصد جنگجویان مخالف سوری متعلق به گروه‌های بنیادگرای تروریستی مانند «داعش» و «جبهه النصره» هستند و به‌دلیل هم‌پوشانی و انطباق فکری و عملی، دست‌کم 15 گروه تروریستی دیگر در این کشور، حتی با حذف این دو گروه که در فهرست رسمی گروه‌های تروریستی گنجانده شده‌اند، بلافاصله با 65‌ هزار جنگجوی دیگر قادرند با پرکردن جای آنان جایگاه و موقعیت جریانات تروریستی را در نبردهای سوریه حفظ کنند. گزارشات متعدد سازمان‌های اطلاعاتی غربی و رسانه‌های بین‌المللی که بعد از یک سکوت چهارساله هم‌اکنون همگی به صراحت از هژمونی مطلق گروه‌های تروریستی در بین مخالفان اسد سخن می‌گویند در کنار حمایت منطقه توسط ترکیه، عربستان و قطر از این گروه‌ها، ترکیب نمایندگان مخالفان در مذاکرات صلح را به‌خصوص با نادیده‌گرفتن گروه‌های کُردی که بعد از ارتش سوریه بزرگ‌ترین آلترناتیو موجود در نبردهای زمینی برای مبارزه با داعش و به‌طورکلی تروریسم جهادی می‌باشند با تردید روبه‌رو کرده است. پیشاپیش مذاکرات صلح، «ریاض حجاب»، نخست‌وزیر اسبق سوریه و هماهنگ‌کننده هیأت نمایندگی اپوزیسیون طبق توافق نشست ریاض، با سفر به فرانسه و مصاحبه با خبرگزاری فرانسه گفته است که از طرف مخالفان یک هیأت 15 نفره و منتخب «کمیته عالی اپوزیسیون سوریه» تعیین شده است که قرار است در مذاکرات آتی ژنو با نمایندگان دولت دمشق گفت‌وگو کنند. این درحالی است که بنا‌ بر تحقیق و پژوهش «آرون لوند»، متخصص در امور اپوزیسیون سوریه این کمیته دارای 34 عضو است که شامل 9 عضو از «ائتلاف ملی سوریه»، «کمیته هماهنگی ملی سوریه» با پنج عضو، از میان گروه‌های مستقل 9 عضو و از بین گروه‌های مسلح نیز 11 نفر عضو این کمیته عالی اپوزیسیون هستند. از میان این 34 نفر که بعدا هیأت نمایندگی 15نفره مخالفان انتخاب شده‌اند هیچ نام و نشانی از گروه‌های میانه‌روی مدنی و مبارزان کُرد وجود ندارد که بنا به اذعان نهادهای بین‌المللی و حتی سیاست‌مداران غربی قابل‌اعتناترین نیروهای ضدتروریستی در بین مخالفان دولت اسد بوده و هم‌اکنون بخش بزرگی از مناطق شمالی سوریه در جوار مرزهای ترکیه را از لوث وجود داعش خارج کرده و بر آن کنترل کامل دارند. واشنگتن و بروکسل به‌عنوان قدرت‌های بین‌المللی، مخالف ادامه زمامداری اسد بعد از پروسه 18ماهه بر سر یک دو راهی سخت قرار گرفته‌اند که از یک طرف نمی‌توانند نشست ریاض را نادیده بگیرند و از طرف دیگر دور‌زدن و حذف مبارزان کُرد سوری که در یک سال اخیر نزدیک‌ترین متحدان آنان در مبارزه با داعش بوده‌اند، موقعیت میانجی‌گرانه آنان را به‌چالش خواهد کشید. با ورود روسیه به جنگ داخلی سوریه بسیاری از معادلات از‌قبل پیش‌بینی‌شده، به لحاظ اساسی دچار تغییر شد و این واقعیتی است که دیگر هیچ بازیگری در این عرصه نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد. از طرف دیگر با گسترش تروریسم بنیادگرا در قالب داعش به قلب اروپا به‌ویژه پس از حوادث تروریستی پاریس و «سن باردینو» در کالیفرنیا دیگر بازی با کارت داعش و گروه‌های همسو با این تفکر عصر حجری برای غرب مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین خواهد بود که وضعیت داخلی و بین‌المللی اجازه ادامه این کار را نخواهد داد. در شرایطی که تروریسم صادراتی از شرق و غرب به طرف سوریه و عراق امروز در مسیر بازگشت به سرزمین مادری در پشت‌سر، از خود بوی باروت و شطی از خون بر جای می‌گذارد، ادامه این مسیر و چرخه خشونت، دست‌کم برای غرب دیگر پذیرفتنی نخواهد بود و حامیان منطقه‌ای آن هم‌اکنون با متحدان غربی خود در مسیر یک عدم منافع و گسست استراتژیک قرار گرفته‌اند.

بحران سوریه درحالی گام به مرحله حساس مذاکرات صلح می‌گذارد که طبق قطع‌نامه شورای امنیت سازمان ملل متحد در 18 دسامبر قرار است نمایندگان دولت سوریه و مخالفان در روز 25 ژانویه در ژنو در این مذاکرات شرکت کنند. هرچند که در قطع‌نامه 2254 شورای امنیت یک «چارچوب کلی» برای پروسه صلح در یک فرایند 18ماهه در چهار مرحله پیش‌بینی شده است؛ اما به‌دلیل مسکوت‌گذاشتن آینده زمامداری «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری این کشور و مشخص‌نبودن ترکیب هیأت مخالفان در مذاکرات صلح این روند به‌شدت مناقشه‌برانگیز و بغرنج به‌نظر می‌رسد. حدود یک هفته بعد از صدور این قطع‌نامه، عربستان میزبان بسیاری از گروه‌های اپوزیسیون سیاسی و مسلح سوری بود که از همان ابتدا به‌دلیل شرکت گروه‌هایی مانند «احرارالشام» و «جیش‌الاسلام» که متهم به اقدامات آشکار تروریستی بوده و عدم دعوت از بخش دیگری از اپوزیسیون که شامل «شورای دموکراتیک سوریه» شامل گروه‌های کُردی مانند حزب دموکراتیک و یگان‌های مدافع خلق به‌ همراه شخصیت‌های میانه‌رو و مخالفان مدنی اسد می‌شود، این نشست با مخالفت روسیه، ایران، سوریه و گروه‌های کُردی این کشور مواجه شد. هم‌زمانی این نشست با گزارش مبسوط و معتبر اندیشکده بریتانیایی «مذهب و ژئوپليتیک» نشان می‌دهد که تقریبا 60 درصد جنگجویان مخالف سوری متعلق به گروه‌های بنیادگرای تروریستی مانند «داعش» و «جبهه النصره» هستند و به‌دلیل هم‌پوشانی و انطباق فکری و عملی، دست‌کم 15 گروه تروریستی دیگر در این کشور، حتی با حذف این دو گروه که در فهرست رسمی گروه‌های تروریستی گنجانده شده‌اند، بلافاصله با 65‌ هزار جنگجوی دیگر قادرند با پرکردن جای آنان جایگاه و موقعیت جریانات تروریستی را در نبردهای سوریه حفظ کنند. گزارشات متعدد سازمان‌های اطلاعاتی غربی و رسانه‌های بین‌المللی که بعد از یک سکوت چهارساله هم‌اکنون همگی به صراحت از هژمونی مطلق گروه‌های تروریستی در بین مخالفان اسد سخن می‌گویند در کنار حمایت منطقه توسط ترکیه، عربستان و قطر از این گروه‌ها، ترکیب نمایندگان مخالفان در مذاکرات صلح را به‌خصوص با نادیده‌گرفتن گروه‌های کُردی که بعد از ارتش سوریه بزرگ‌ترین آلترناتیو موجود در نبردهای زمینی برای مبارزه با داعش و به‌طورکلی تروریسم جهادی می‌باشند با تردید روبه‌رو کرده است. پیشاپیش مذاکرات صلح، «ریاض حجاب»، نخست‌وزیر اسبق سوریه و هماهنگ‌کننده هیأت نمایندگی اپوزیسیون طبق توافق نشست ریاض، با سفر به فرانسه و مصاحبه با خبرگزاری فرانسه گفته است که از طرف مخالفان یک هیأت 15 نفره و منتخب «کمیته عالی اپوزیسیون سوریه» تعیین شده است که قرار است در مذاکرات آتی ژنو با نمایندگان دولت دمشق گفت‌وگو کنند. این درحالی است که بنا‌ بر تحقیق و پژوهش «آرون لوند»، متخصص در امور اپوزیسیون سوریه این کمیته دارای 34 عضو است که شامل 9 عضو از «ائتلاف ملی سوریه»، «کمیته هماهنگی ملی سوریه» با پنج عضو، از میان گروه‌های مستقل 9 عضو و از بین گروه‌های مسلح نیز 11 نفر عضو این کمیته عالی اپوزیسیون هستند. از میان این 34 نفر که بعدا هیأت نمایندگی 15نفره مخالفان انتخاب شده‌اند هیچ نام و نشانی از گروه‌های میانه‌روی مدنی و مبارزان کُرد وجود ندارد که بنا به اذعان نهادهای بین‌المللی و حتی سیاست‌مداران غربی قابل‌اعتناترین نیروهای ضدتروریستی در بین مخالفان دولت اسد بوده و هم‌اکنون بخش بزرگی از مناطق شمالی سوریه در جوار مرزهای ترکیه را از لوث وجود داعش خارج کرده و بر آن کنترل کامل دارند. واشنگتن و بروکسل به‌عنوان قدرت‌های بین‌المللی، مخالف ادامه زمامداری اسد بعد از پروسه 18ماهه بر سر یک دو راهی سخت قرار گرفته‌اند که از یک طرف نمی‌توانند نشست ریاض را نادیده بگیرند و از طرف دیگر دور‌زدن و حذف مبارزان کُرد سوری که در یک سال اخیر نزدیک‌ترین متحدان آنان در مبارزه با داعش بوده‌اند، موقعیت میانجی‌گرانه آنان را به‌چالش خواهد کشید. با ورود روسیه به جنگ داخلی سوریه بسیاری از معادلات از‌قبل پیش‌بینی‌شده، به لحاظ اساسی دچار تغییر شد و این واقعیتی است که دیگر هیچ بازیگری در این عرصه نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد. از طرف دیگر با گسترش تروریسم بنیادگرا در قالب داعش به قلب اروپا به‌ویژه پس از حوادث تروریستی پاریس و «سن باردینو» در کالیفرنیا دیگر بازی با کارت داعش و گروه‌های همسو با این تفکر عصر حجری برای غرب مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگین خواهد بود که وضعیت داخلی و بین‌المللی اجازه ادامه این کار را نخواهد داد. در شرایطی که تروریسم صادراتی از شرق و غرب به طرف سوریه و عراق امروز در مسیر بازگشت به سرزمین مادری در پشت‌سر، از خود بوی باروت و شطی از خون بر جای می‌گذارد، ادامه این مسیر و چرخه خشونت، دست‌کم برای غرب دیگر پذیرفتنی نخواهد بود و حامیان منطقه‌ای آن هم‌اکنون با متحدان غربی خود در مسیر یک عدم منافع و گسست استراتژیک قرار گرفته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.