آفریقای شمالی و مصر به سوی ما میآیند
جاوید قربان اوغلی . کارشناس مسائل منطقه
گستره تأثیرات توافق هستهای ایران و اعضای 1+5 موسوم به برجام و اجرای آن جهانی است و باید آن را در این چارچوب جهانی بررسی کرد. تعبیر من آن است که این توافق و اجرای آن روابط خارجی ایران را از بنبست خارج كرده و انرژی دیپلماسی ما که تاکنون صرف این موضوع میشد را آزاد میکند. علاوهبر این فرصتهای بزرگی که در چارچوب مناسبات خارجی فراهم خواهد شد، در نطق اخیر اوباما شاهد بودیم که از این توافق بهعنوان یکی از دستاوردهای بزرگ دولت او نام برده شد؛ بنابراین مسئله اجرائیشدن برجام بسیار فراتر از روابط خارجی ایران در خاورمیانه و شمال آفریقا خواهد بود؛ اما در این یادداشت قصد پرداختن به این بخش از روابط خارجی را دارد.
به اعتقاد من انرژی دستگاه دیپلماسی بعد از آزادشدن باید نصیب کشورهای همسایه شود؛ چراکه درگیریهای ما در این پرونده سبب شد که روابط منطقهای بهصورت غیر عمد مغفول بماند و متأسفانه شاهد آثار و تبعات سوء آن نیز بودیم. اگر در این فضا یک رویکرد و سیاست مشخصی نسبت به منطقه و همسایگان داشته باشیم. تصور میکنم دستکم در این منطقهای که ما زندگی میکنیم عربستان سعودی بهعنوان یک عنصر مهم که مخالفتهای بسیاری نیز با برجام داشت از این مرحله بهبعد مجبور به تمکین و قبول واقعیت این رویداد مهم بینالمللی خواهد بود و دستکم ازاینپس بهصورت علنی با ما مخالفت نخواهد کرد. میدانیم که مخالفتهای این کشور در جریان مذاکرات هستهای روی کل منطقه اثرگذار بود و این کشور در بعد از برجام ناگزیر خواهد بود که انعطاف بیشتری از خود نشان دهد و درمقابل اراده جهانی کوتاه آید. این موضوع نخست در محور عراق و سوریه و بعد در حوزه بحرین و یمن نمود خواهد داشت. ما نیاز داریم که اختلافات با عربستان در این محورها مدیریت شود و الگوی پیشنهادی من برای این مدیریت استفاده از همان استراتژی برد- برد است. اگر ما توانستیم با این رویکرد در مهمترین مسئله
هستهای با جهان بهتوافق برسیم، خواهیم توانست که در چالشهای منطقهای نیز بهتوافق برسیم. توجه داشته باشید که جامعه جهانی حامی آن کشوری خواهد بود که بهدنبال ایجاد آرامش در منطقه است؛ بنابراین در فضای بعد از برجام، عربستان نیز راهی غیر از همراهی با اراده جهانی مبنیبر ایجاد آرامش نخواهد داشت. مهم آن است که ما نیز در حقیقت خواهان استراتژی برد- برد بوده و بهدنبال حذف یا بهخاکمالیدن پشت یک کشور نباشیم.
برجام در روابط ما با دیگر کشورهای منطقه نیز اثرگذار است. شمال آفریقا و مصر نیز بخش قابلتوجهی از این حوزه است. در این زمینه باید درنظر داشت که غیر از مصر با دیگر کشورهای شمال آفریقا مشکل چندانی نداریم. به اعتقاد من بهتر است نسبت به مصر بهعنوان کشوری محصول کودتا که اراده مردم را نادیده گرفته است، بیاعتنا باشیم؛ چراکه مصریها نیز در چارچوب همین توافقی که اجرا میکنیم لاجرم به سوی ما خواهند آمد. درخصوص دیگر کشورهای آمریکا نیز تصور میکنم که آنها از اجرائیشدن برجام استقبال خواهند کرد. آنها اگرچه تاکنون حرکتهای تندی علیه ما نداشتند؛ اما بهخاطر فشارهای غرب در رابطه با ما احتیاط میکردند و بعد از برجام به شکل پررنگتر بهسمت رابطه با ما حرکت میکنند. درنظر داشته باشید که مهمترین کشور این بخش، یعنی آفریقای جنوبی از قبل سبد خود را گذاشته و معاون رئیسجمهور و هیأت بلندپایه خود را ماه قبل به ایران فرستاد. این رفتار آفریقای جنوبی نشاندهنده رویکرد کل آفریقا، یعنی 44 کشور آفریقای سیاه است که ما نیز باید از آن استقبال کنیم. من به ظریف و دستاندرکاران وزارت خارجه توصیه میکنم که این بخش از دنیا را جدی بگیرند و در
مناسبات دیپلماتیک با آنها تحرکاتی را آغاز کنند تا زخمها و آلامی که وجود دارد ترمیم شود و در کنار آن به فکر فعالیت پررنگ اقتصادی بهخصوص در بخش خصوصی باشند.
گستره تأثیرات توافق هستهای ایران و اعضای 1+5 موسوم به برجام و اجرای آن جهانی است و باید آن را در این چارچوب جهانی بررسی کرد. تعبیر من آن است که این توافق و اجرای آن روابط خارجی ایران را از بنبست خارج كرده و انرژی دیپلماسی ما که تاکنون صرف این موضوع میشد را آزاد میکند. علاوهبر این فرصتهای بزرگی که در چارچوب مناسبات خارجی فراهم خواهد شد، در نطق اخیر اوباما شاهد بودیم که از این توافق بهعنوان یکی از دستاوردهای بزرگ دولت او نام برده شد؛ بنابراین مسئله اجرائیشدن برجام بسیار فراتر از روابط خارجی ایران در خاورمیانه و شمال آفریقا خواهد بود؛ اما در این یادداشت قصد پرداختن به این بخش از روابط خارجی را دارد.
به اعتقاد من انرژی دستگاه دیپلماسی بعد از آزادشدن باید نصیب کشورهای همسایه شود؛ چراکه درگیریهای ما در این پرونده سبب شد که روابط منطقهای بهصورت غیر عمد مغفول بماند و متأسفانه شاهد آثار و تبعات سوء آن نیز بودیم. اگر در این فضا یک رویکرد و سیاست مشخصی نسبت به منطقه و همسایگان داشته باشیم. تصور میکنم دستکم در این منطقهای که ما زندگی میکنیم عربستان سعودی بهعنوان یک عنصر مهم که مخالفتهای بسیاری نیز با برجام داشت از این مرحله بهبعد مجبور به تمکین و قبول واقعیت این رویداد مهم بینالمللی خواهد بود و دستکم ازاینپس بهصورت علنی با ما مخالفت نخواهد کرد. میدانیم که مخالفتهای این کشور در جریان مذاکرات هستهای روی کل منطقه اثرگذار بود و این کشور در بعد از برجام ناگزیر خواهد بود که انعطاف بیشتری از خود نشان دهد و درمقابل اراده جهانی کوتاه آید. این موضوع نخست در محور عراق و سوریه و بعد در حوزه بحرین و یمن نمود خواهد داشت. ما نیاز داریم که اختلافات با عربستان در این محورها مدیریت شود و الگوی پیشنهادی من برای این مدیریت استفاده از همان استراتژی برد- برد است. اگر ما توانستیم با این رویکرد در مهمترین مسئله
هستهای با جهان بهتوافق برسیم، خواهیم توانست که در چالشهای منطقهای نیز بهتوافق برسیم. توجه داشته باشید که جامعه جهانی حامی آن کشوری خواهد بود که بهدنبال ایجاد آرامش در منطقه است؛ بنابراین در فضای بعد از برجام، عربستان نیز راهی غیر از همراهی با اراده جهانی مبنیبر ایجاد آرامش نخواهد داشت. مهم آن است که ما نیز در حقیقت خواهان استراتژی برد- برد بوده و بهدنبال حذف یا بهخاکمالیدن پشت یک کشور نباشیم.
برجام در روابط ما با دیگر کشورهای منطقه نیز اثرگذار است. شمال آفریقا و مصر نیز بخش قابلتوجهی از این حوزه است. در این زمینه باید درنظر داشت که غیر از مصر با دیگر کشورهای شمال آفریقا مشکل چندانی نداریم. به اعتقاد من بهتر است نسبت به مصر بهعنوان کشوری محصول کودتا که اراده مردم را نادیده گرفته است، بیاعتنا باشیم؛ چراکه مصریها نیز در چارچوب همین توافقی که اجرا میکنیم لاجرم به سوی ما خواهند آمد. درخصوص دیگر کشورهای آمریکا نیز تصور میکنم که آنها از اجرائیشدن برجام استقبال خواهند کرد. آنها اگرچه تاکنون حرکتهای تندی علیه ما نداشتند؛ اما بهخاطر فشارهای غرب در رابطه با ما احتیاط میکردند و بعد از برجام به شکل پررنگتر بهسمت رابطه با ما حرکت میکنند. درنظر داشته باشید که مهمترین کشور این بخش، یعنی آفریقای جنوبی از قبل سبد خود را گذاشته و معاون رئیسجمهور و هیأت بلندپایه خود را ماه قبل به ایران فرستاد. این رفتار آفریقای جنوبی نشاندهنده رویکرد کل آفریقا، یعنی 44 کشور آفریقای سیاه است که ما نیز باید از آن استقبال کنیم. من به ظریف و دستاندرکاران وزارت خارجه توصیه میکنم که این بخش از دنیا را جدی بگیرند و در
مناسبات دیپلماتیک با آنها تحرکاتی را آغاز کنند تا زخمها و آلامی که وجود دارد ترمیم شود و در کنار آن به فکر فعالیت پررنگ اقتصادی بهخصوص در بخش خصوصی باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.