|

قفل و بست را محکم کن

مهرداد احمدی شیخانی

یکی از حکایات ملانصرالدین این است که روزی دزد به خانه‌اش زد و ‌داروندارش را برد. اهل محل که خبردار شدند، ملا را دوره کردند و در مذمت ملا سخن گفتند. یکی گفت تقصیر خودت است که خانه را خالی گذاشتی، دیگری می‌گفت تقصیر خودت است که درِ خانه‌ات قفل و بست محکمی ندارد و یکی دیگر می‌گفت تقصیر خودت است که پولت را جای خوبی پنهان نکردی. ملا وقتی دید اهل محل همه او را نکوهش می‌کنند به گله گفت یعنی همه تقصیرها از من است و دزد تقصیری ندارد؟ آن اوایل همیشه حق را به ملا می‌دادم که مردم در مذمت ملا، خطا و گناه دزد را نادیده گرفته‌اند؛ ولی بعدها با خود گفتم اگر قرار بود اهل محل دزد را خطاب قرار دهند؛ مثلا چه می‌گفتند؟ احتمالا جمله‌هایشان این‌چنین می‌شد، «عجب دزد ناجوانمردی که از خالی‌بودن خانه برای دزدی استفاده کرده» یا «چه دزد بی‌چشم‌و‌رویی که وقتی دیده درِ خانه قفل و بست درست‌و‌حسابی ندارد از خالی‌کردن خانه ابا نکرده» و از‌‌این‌دست سخنان. ولی خب دزدی که خانه را خالی از صاحب ببیند و خانه را نَروبد که دزد نیست! آخر کجا شنیده‌اید که یک دزد به‌خاطر بی‌قفل و بست‌بودن در خانه از فرصت دزدی بگذرد؟! به گمانم این انتظار از یک دزد که وجدان به‌خرج دهد و بی‌خیال خانه‌ آماده دزدی شود، انتظار بیجایی است و مذمت اینکه چرا دزد، دزدی کرده، بیشتر نشانه سادگی ذهن ماست. دزد، دزد است و قطعا گناهکار، ولی مذمت دزد کمکی به حفظ مال نمی‌کند. وقتی دزد را گرفتید، به گناه و جرمی که مرتکب شده مجازاتش کنید؛ ولی انتظار نداشته باشیم که با مذمت دزد و دزدی چیزی تغییر کند.
این را گفتم تا برسم به ماجرایی که این چند وقت پیرامون انتشار تصاویر فوتبالیستی مشهور در فضای مجازی شکل گرفت و داستان‌هایی که گذشت و بعد هم راه‌افتادن کمپینی از طرف برخی هنرمندان که از مردم خواسته بودند «زندگی خصوصی مشاهیر هنری و ورزشی» را حرمت بگذارند و با پخش چنین تصاویری باعث واردشدن صدمه به زندگی آنان نشوند. این البته توصیه اخلاقی بسیار خوبی است؛ ولی آنهایی که این کمپین را راه انداخته‌اند نکاتی را نادیده گرفته‌اند. یادم می‌آید چند سال پیش بازیکن خوش‌نقشی به نام «رونالدینیو» در تیم بارسلونای اسپانیا بازی می‌کرد که غیر از هنرنمایی‌اش در زمین، حاشیه‌های زندگی‌اش هم خبرساز بود. در یکی از این حاشیه‌ها، رفتارش در یکی از تفریحات شبانه کار را به آنجا رساند که هم خودش و هم مدیر برنامه‌هایش از طرف تیم با مجازات روبه‌رو شدند و البته مجازات مدیر برنا‌مه‌هایش سنگین‌تر بود؛ چراکه در فضای حرفه‌ای، کار یک مدیر برنامه نظارت بر کوچک‌ترین جزئیات رفتاری و زندگی هرروزه فرد مشهور است که مبادا سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته بر روی شخص معروف (بخوانید سِلبریتی) با چنین حواشی، به فنا برود. در شرایط حرفه‌ای، هر فرد مشهوری، مدیر برنامه دارد و کار آن مدیر برنامه تنظیم دقیق زندگی خصوصی اوست و اینکه همه برنامه مو‌به‌مو اجرا شود. چنین امری هم کاملا طبیعی است؛ چراکه شهرت با خودش محبوبیت می‌آورد و کیست که نخواهد از فرصتی که شهرت و محبوبیت فراهم می‌کند استفاده ببرد؟ اما در کشور ما که از مدیر برنامه خبری نیست، مهمانی‌هاست و دعوت‌ها و احاطه‌شدن‌ها و شادخواری و از‌خود‌ بی‌خودشدن‌ها. الان هم که تکنولوژی چنان پیشرفت کرده که هر وسیله‌ای یک دوربین دارد و عکسی گرفته می‌شود و به‌سرعت به فضای مجازی راه پیدا می‌کند؛ اینکه بگوییم عکس نگیرید و حرمت زندگی خصوصی افراد را نگاه دارید، پیشنهاد اخلاقی خوبی است؛ ولی چنین پیشنهادی مربوط به چه جهانی است؟ جهانی که عکس‌گرفتن از رفتار و سکنات سلبریتی‌ها خودش تبدیل به اقتصادی پُر رونق شده؟ اقتصادی که بر عکاسی عکاسان «پاپاراتزی» استوار شده است؟ ماجرای «پرنسس دایانا» یادتان هست؟ ماجرایی که به مرگ او ختم شد و نقشی که «پاپاراتزی‌ها» در آن داشتند. آخر نمی‌شود که از منافع شهرت بهره‌مند بود و از محبوبیت ناشی از شهرت میوه چید و لذت برد و بعد بگوییم چرا این حاشیه‌ها را منتشر می‌کنید؟ این واقعیت جهان امروز ماست؛ واقعیتِ شهرت، محبوبیت و دیده‌شدنِ کوچک‌ترین زوایای زندگی افراد مشهور. امروز، شهرت و محبوبیت و حاشیه‌های خصوصی آن هم جذاب است و هم این جذابیت باعث رونق یک اقتصاد رو‌به‌گسترش. نمونه‌اش هم مطبوعات پُرفروش زرد هستند؛ مطبوعاتی که از همین حاشیه‌ها تغذیه می‌کنند و مردمی که پیگیر همین حاشیه‌های خصوصی افراد مشهورند. اینکه بگوییم کاری به زندگی خصوصی «سلبریتی»ها نداشته باشید، هشدار اخلاقی به‌جایی است؛ ولی گمان ندارم ‌نتیجه بدهد. بهتر است یا از خانه بیرون نرویم یا قفل و بست خانه‌ را محکم کنیم.

یکی از حکایات ملانصرالدین این است که روزی دزد به خانه‌اش زد و ‌داروندارش را برد. اهل محل که خبردار شدند، ملا را دوره کردند و در مذمت ملا سخن گفتند. یکی گفت تقصیر خودت است که خانه را خالی گذاشتی، دیگری می‌گفت تقصیر خودت است که درِ خانه‌ات قفل و بست محکمی ندارد و یکی دیگر می‌گفت تقصیر خودت است که پولت را جای خوبی پنهان نکردی. ملا وقتی دید اهل محل همه او را نکوهش می‌کنند به گله گفت یعنی همه تقصیرها از من است و دزد تقصیری ندارد؟ آن اوایل همیشه حق را به ملا می‌دادم که مردم در مذمت ملا، خطا و گناه دزد را نادیده گرفته‌اند؛ ولی بعدها با خود گفتم اگر قرار بود اهل محل دزد را خطاب قرار دهند؛ مثلا چه می‌گفتند؟ احتمالا جمله‌هایشان این‌چنین می‌شد، «عجب دزد ناجوانمردی که از خالی‌بودن خانه برای دزدی استفاده کرده» یا «چه دزد بی‌چشم‌و‌رویی که وقتی دیده درِ خانه قفل و بست درست‌و‌حسابی ندارد از خالی‌کردن خانه ابا نکرده» و از‌‌این‌دست سخنان. ولی خب دزدی که خانه را خالی از صاحب ببیند و خانه را نَروبد که دزد نیست! آخر کجا شنیده‌اید که یک دزد به‌خاطر بی‌قفل و بست‌بودن در خانه از فرصت دزدی بگذرد؟! به گمانم این انتظار از یک دزد که وجدان به‌خرج دهد و بی‌خیال خانه‌ آماده دزدی شود، انتظار بیجایی است و مذمت اینکه چرا دزد، دزدی کرده، بیشتر نشانه سادگی ذهن ماست. دزد، دزد است و قطعا گناهکار، ولی مذمت دزد کمکی به حفظ مال نمی‌کند. وقتی دزد را گرفتید، به گناه و جرمی که مرتکب شده مجازاتش کنید؛ ولی انتظار نداشته باشیم که با مذمت دزد و دزدی چیزی تغییر کند.
این را گفتم تا برسم به ماجرایی که این چند وقت پیرامون انتشار تصاویر فوتبالیستی مشهور در فضای مجازی شکل گرفت و داستان‌هایی که گذشت و بعد هم راه‌افتادن کمپینی از طرف برخی هنرمندان که از مردم خواسته بودند «زندگی خصوصی مشاهیر هنری و ورزشی» را حرمت بگذارند و با پخش چنین تصاویری باعث واردشدن صدمه به زندگی آنان نشوند. این البته توصیه اخلاقی بسیار خوبی است؛ ولی آنهایی که این کمپین را راه انداخته‌اند نکاتی را نادیده گرفته‌اند. یادم می‌آید چند سال پیش بازیکن خوش‌نقشی به نام «رونالدینیو» در تیم بارسلونای اسپانیا بازی می‌کرد که غیر از هنرنمایی‌اش در زمین، حاشیه‌های زندگی‌اش هم خبرساز بود. در یکی از این حاشیه‌ها، رفتارش در یکی از تفریحات شبانه کار را به آنجا رساند که هم خودش و هم مدیر برنامه‌هایش از طرف تیم با مجازات روبه‌رو شدند و البته مجازات مدیر برنا‌مه‌هایش سنگین‌تر بود؛ چراکه در فضای حرفه‌ای، کار یک مدیر برنامه نظارت بر کوچک‌ترین جزئیات رفتاری و زندگی هرروزه فرد مشهور است که مبادا سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته بر روی شخص معروف (بخوانید سِلبریتی) با چنین حواشی، به فنا برود. در شرایط حرفه‌ای، هر فرد مشهوری، مدیر برنامه دارد و کار آن مدیر برنامه تنظیم دقیق زندگی خصوصی اوست و اینکه همه برنامه مو‌به‌مو اجرا شود. چنین امری هم کاملا طبیعی است؛ چراکه شهرت با خودش محبوبیت می‌آورد و کیست که نخواهد از فرصتی که شهرت و محبوبیت فراهم می‌کند استفاده ببرد؟ اما در کشور ما که از مدیر برنامه خبری نیست، مهمانی‌هاست و دعوت‌ها و احاطه‌شدن‌ها و شادخواری و از‌خود‌ بی‌خودشدن‌ها. الان هم که تکنولوژی چنان پیشرفت کرده که هر وسیله‌ای یک دوربین دارد و عکسی گرفته می‌شود و به‌سرعت به فضای مجازی راه پیدا می‌کند؛ اینکه بگوییم عکس نگیرید و حرمت زندگی خصوصی افراد را نگاه دارید، پیشنهاد اخلاقی خوبی است؛ ولی چنین پیشنهادی مربوط به چه جهانی است؟ جهانی که عکس‌گرفتن از رفتار و سکنات سلبریتی‌ها خودش تبدیل به اقتصادی پُر رونق شده؟ اقتصادی که بر عکاسی عکاسان «پاپاراتزی» استوار شده است؟ ماجرای «پرنسس دایانا» یادتان هست؟ ماجرایی که به مرگ او ختم شد و نقشی که «پاپاراتزی‌ها» در آن داشتند. آخر نمی‌شود که از منافع شهرت بهره‌مند بود و از محبوبیت ناشی از شهرت میوه چید و لذت برد و بعد بگوییم چرا این حاشیه‌ها را منتشر می‌کنید؟ این واقعیت جهان امروز ماست؛ واقعیتِ شهرت، محبوبیت و دیده‌شدنِ کوچک‌ترین زوایای زندگی افراد مشهور. امروز، شهرت و محبوبیت و حاشیه‌های خصوصی آن هم جذاب است و هم این جذابیت باعث رونق یک اقتصاد رو‌به‌گسترش. نمونه‌اش هم مطبوعات پُرفروش زرد هستند؛ مطبوعاتی که از همین حاشیه‌ها تغذیه می‌کنند و مردمی که پیگیر همین حاشیه‌های خصوصی افراد مشهورند. اینکه بگوییم کاری به زندگی خصوصی «سلبریتی»ها نداشته باشید، هشدار اخلاقی به‌جایی است؛ ولی گمان ندارم ‌نتیجه بدهد. بهتر است یا از خانه بیرون نرویم یا قفل و بست خانه‌ را محکم کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.