|

خنده و فراموشی

رؤیا صدر

بله، خنده مسئله مهمی است. این‌روزها، ما در فضاهای مجازی و حقیقی به هم که می‌رسیم می‌خندیم. ما از هر سوژه‌ وسیله‌ای برای خنده ساخته‌ایم و با کمک تکنولوژی عصر ارتباطات به گسترش و بسط آن پرداخته‌ایم. شوخی با دنیا و مافیها در جامعه ما تبدیل به یک فرهنگ شده است. ما به جیبوتی می‌خندیم، به سبک زندگی مردمانش، جمعیتش، مساحتش، حتی به نامش... خنده با فراموشی نسبت دارد. خیلی‌ها این روزها می‌خندند تا فراموش کنند و تاب آورند. خنده با انتقام هم نسبت دارد. ما می‌خندیم و می‌خندانیم تا از یک عمل ناپسند انتقام بگیریم و کم نیاوریم. این خنده در جامعه امروز در سایه حضور تمام‌وقت رسانه‌های مجازی، بخش مهمی از لحظات زندگی فردی و اجتماعی ما را پر کرده است؛ ولی مسئله آنجاست که در عنصر فراموشی و انتقام نهفته در خنده این روزهای ما رنگی از تحقیر و توهین و ستیزِ نژادی نیز هست. گویی ما یک رخداد سیاسی را بهانه بسط و گسترش فرهنگ نفرت از یک نژاد ساخته‌ایم، آن‌هم با ابزار طنز که مردمی‌ترین بخش از ادب و هنر است؛ اما این پایان ماجرا نیست. طنز شمشیر دولبه است؛ همان‌قدر که برانگیزاننده و آگاهی‌بخش است می‌تواند در فرونشاندن حساسیت‌های جامعه مؤثر باشد. چون التیام‌بخش است، روحیه انتقام مردمی را سیراب می‌کند و می‌تواند نقش سوپاپ اطمینان را در رخدادهای جامعه ایفا کند! این‌روزها گاه از قلم‌هایی جوک و لطیفه درباره محل جیبوتی در دنیا می‌بینیم که در عمل و نظر با تندروی نسبتی دارند و سزاوار است در فضایی جدی به بحث درباره نتایج برخی تندروی‌ها و تنداندیشی‌ها بپردازند. در‌این‌میان طنز اگر به‌جای بررسی زمینه‌های پدیداری رخدادهای اخیر به مساحت و نقشه کشورها بپردازد، عملا آدرس غلط داده و راه را بر بررسی نقادانه رخدادها (که هدف غایی طنز است) بسته است. اینجاست که طنز در سایه این تغییر جهت خود را نفی می‌کند و به ضد‌ خودش تبدیل می‌شود...

بله، خنده مسئله مهمی است. این‌روزها، ما در فضاهای مجازی و حقیقی به هم که می‌رسیم می‌خندیم. ما از هر سوژه‌ وسیله‌ای برای خنده ساخته‌ایم و با کمک تکنولوژی عصر ارتباطات به گسترش و بسط آن پرداخته‌ایم. شوخی با دنیا و مافیها در جامعه ما تبدیل به یک فرهنگ شده است. ما به جیبوتی می‌خندیم، به سبک زندگی مردمانش، جمعیتش، مساحتش، حتی به نامش... خنده با فراموشی نسبت دارد. خیلی‌ها این روزها می‌خندند تا فراموش کنند و تاب آورند. خنده با انتقام هم نسبت دارد. ما می‌خندیم و می‌خندانیم تا از یک عمل ناپسند انتقام بگیریم و کم نیاوریم. این خنده در جامعه امروز در سایه حضور تمام‌وقت رسانه‌های مجازی، بخش مهمی از لحظات زندگی فردی و اجتماعی ما را پر کرده است؛ ولی مسئله آنجاست که در عنصر فراموشی و انتقام نهفته در خنده این روزهای ما رنگی از تحقیر و توهین و ستیزِ نژادی نیز هست. گویی ما یک رخداد سیاسی را بهانه بسط و گسترش فرهنگ نفرت از یک نژاد ساخته‌ایم، آن‌هم با ابزار طنز که مردمی‌ترین بخش از ادب و هنر است؛ اما این پایان ماجرا نیست. طنز شمشیر دولبه است؛ همان‌قدر که برانگیزاننده و آگاهی‌بخش است می‌تواند در فرونشاندن حساسیت‌های جامعه مؤثر باشد. چون التیام‌بخش است، روحیه انتقام مردمی را سیراب می‌کند و می‌تواند نقش سوپاپ اطمینان را در رخدادهای جامعه ایفا کند! این‌روزها گاه از قلم‌هایی جوک و لطیفه درباره محل جیبوتی در دنیا می‌بینیم که در عمل و نظر با تندروی نسبتی دارند و سزاوار است در فضایی جدی به بحث درباره نتایج برخی تندروی‌ها و تنداندیشی‌ها بپردازند. در‌این‌میان طنز اگر به‌جای بررسی زمینه‌های پدیداری رخدادهای اخیر به مساحت و نقشه کشورها بپردازد، عملا آدرس غلط داده و راه را بر بررسی نقادانه رخدادها (که هدف غایی طنز است) بسته است. اینجاست که طنز در سایه این تغییر جهت خود را نفی می‌کند و به ضد‌ خودش تبدیل می‌شود...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.