|

بودجه آموزش‌وپرورش در ترکیه 4برابر ایران

امید یعقوب‌زاده.دانشجوی تاریخ دانشگاه شهید بهشتی

امروزه آموزش علوم چه در سطح مدارس و چه در سطح دانشگاه‌ها، از اهمیت ویژه‌ای در بین کشورهای جهان برخوردار است. هرچند آموزش و تحصیل علوم سابقه‌ای چند‌هزار ساله دارد، اما با گذشت زمان و هرچه نزدیک‌ترشدن به عصر حاضر، این موضوع جنبه عام‌تری یافته و دولت‌های مختلف نیز سرمایه‌گذاری‌های کلانی را به این امر اختصاص داده و همواره سعی در افزایش کیفیت آموزشی در کشور خود دارند.
در کشور ما نیز سال‌هاست که متفکران و سیاست‌مداران مختلفی مانند قائم‌مقام‌ها و امیرکبیر و... به اهمیت امر آموزش پی برده و در این راستا گاهی اقدام به اعزام محصل به خارج از کشور کرده و گاهی نیز مبادرت به ساخت دانشگاه‌ها کرده‌اند.
درواقع نقش مهم دانش‌آموزان امروز در ساختن آینده کشورمان، بر کسی پوشیده نیست و مسلما نقش و جایگاه معلمان در شکل‌دادن و تأثیرگذاری بر فکر و ذهن و حتی شخصیت این آینده‌سازان کشورمان غیرقابل انکار است. اما متأسفانه دولتمردان ما با وجود تأیید این موضوع در گفته‌های خویش، در تناقض با این نظر عمل می‌کنند که اختصاص سهم اندکی از بودجه سالانه به وزارت آموزش‌وپرورش، شاهدی بر این مدعاست.
با نگاهی به آمار بودجه کل سالانه کشور در پنج سال اخیر، درمی‌یابیم به ترتیب در سال 89: 9.5، سال90: 7.8، سال91: 9.7، سال92: 7، سال93: 8.6 و در سال94: 9.2 درصد این بودجه سالانه به وزارت آموزش‌وپرورش اختصاص پیدا کرده که البته بیش از 90 درصد این بودجه صرف حقوق پرسنل این وزارتخانه می‌شود. هرچند با روی‌کارآمدن دولت تدبیر و امید شاهد افزایش بودجه این وزارتخانه بوده‌ایم و بودجه سال جاری این وزارتخانه یعنی سال 1394 به حدود 24 هزار‌میلیارد تومان رسیده است (یعنی چیزی حدود پنج میلیارد یورو)، اما بازهم بودجه اختصاص داده‌شده به این وزارتخانه به هیچ‌وجه وضعیت قابل قبولی ندارد. می‌توان با نگاهی به بودجه آموزش‌وپرورش در دیگر کشورهای دنیا و مقایسه آن با کشور خودمان، به نتایج مهمی دست یافت.
در بین کشورهای دنیا ژاپن با اختصاص 165میلیارد یورو به موضوع آموزش‌وپرورش، در جایگاه نخست و کشورهای آمریکا با 103‌میلیارد یورو، انگلیس با 79‌ میلیارد یورو و فرانسه با 78‌ میلیارد یورو، در رده‌های بعدی قرار دارند. جالب آنکه کشور همسایه ما یعنی ترکیه نیز حدود 22 میلیارد یورو را به امر آموزش‌وپرورش اختصاص داده است، یعنی تقریبا چهار برابر بودجه‌ای که ما به این امر اختصاص داده‌‌ایم. (آمارها مربوط به سال 1393 است). همچنین نگاهی به درآمد معلمان در کشورهای مختلف نیز خالی از فایده نیست. طبق آمار، حقوق یک معلم آمریکایی به‌طور میانگین 50 هزار دلار در سال است، یعنی چیزی حدود چهار‌هزار دلار در ماه (البته در برخی کشورها مانند آمریکا تفاوت‌هایی بین شهرهای مختلف وجود دارد)، این حقوق برای یک معلم در انگلیس به‌طور میانگین 45 هزار دلار در سال، در کره‌جنوبی 50 هزار دلار در سال، در قطر بین 28 تا 44‌ هزار دلار و در ترکیه 23تا 27‌ هزار دلار در سال است. طبیعتا کشورهای توسعه‌یافته‌ای که چنین توجهی به نظام آموزشی خود دارند، برنامه‌های بلندمدتی را دنبال می‌کنند و با علم به اینکه سرمایه‌گذاری در این مقطع و نهاد می‌تواند ثمرات ارزشمندی در آینده این کشورها به دنبال داشته باشد، مبادرت به این امر می‌کنند. به مصداق این بیت زیبا از سعدی که: خرما نتوان خورد از این خار که کشتیم/ دیبا نتوان بافت از این پشم که رشتیم
مسلما ما نیز با این توجه اندک به چنین موضوع مهمی، نمی‌توانیم انتظار معجزه داشته باشیم. به‌راستی چگونه می‌توان از معلمی که همواره دغدغه مشکلات اقتصادی خود را دارد و حتی به شغل دوم و حتی سوم روی می‌آورد، انتظار داشت با خیالی آسوده و فارغ از مشکلات مادی، به افزایش معلومات خود پرداخته و یک معلم واقعی برای دانش‌آموزانش باشد؟
چگونه می‌توان از مدارسی که گاهی اوقات با فقدان حداقل امکانات آموزشی و تحصیلی روبه‌رویند، انتظار تولید دانش‌آموزانی پویا را داشت؟ طبیعتا یکی از علل اصلی وضعیت بحرانی در نظام آموزشی ما، اختصاص چنین بودجه‌های اندکی است که حتی پاسخ‌گوی برخی از حداقل‌ها نیز نیستند. دولتمردان ما باید بدانند برای پیشرفت و توسعه و البته تربیت انسان‌هایی کوشا و متعهد به منافع ملی کشور به‌عنوان لازمه این امر، باید دست به برنامه‌ای بلندمدت و حساب‌شده زد و تحقق این امر منوط به توجه ویژه به آموزش‌وپرورش کشورمان است و البته نباید نادیده انگاشت بار سنگین این مسئولیت مهم بیشتر از هرجایی، بر دوش معلمان این کشور سنگینی می‌کند و نباید مشکلات اقتصادی را نیز بر سنگینی این مسئولیت مهم بیفزاییم.

امروزه آموزش علوم چه در سطح مدارس و چه در سطح دانشگاه‌ها، از اهمیت ویژه‌ای در بین کشورهای جهان برخوردار است. هرچند آموزش و تحصیل علوم سابقه‌ای چند‌هزار ساله دارد، اما با گذشت زمان و هرچه نزدیک‌ترشدن به عصر حاضر، این موضوع جنبه عام‌تری یافته و دولت‌های مختلف نیز سرمایه‌گذاری‌های کلانی را به این امر اختصاص داده و همواره سعی در افزایش کیفیت آموزشی در کشور خود دارند.
در کشور ما نیز سال‌هاست که متفکران و سیاست‌مداران مختلفی مانند قائم‌مقام‌ها و امیرکبیر و... به اهمیت امر آموزش پی برده و در این راستا گاهی اقدام به اعزام محصل به خارج از کشور کرده و گاهی نیز مبادرت به ساخت دانشگاه‌ها کرده‌اند.
درواقع نقش مهم دانش‌آموزان امروز در ساختن آینده کشورمان، بر کسی پوشیده نیست و مسلما نقش و جایگاه معلمان در شکل‌دادن و تأثیرگذاری بر فکر و ذهن و حتی شخصیت این آینده‌سازان کشورمان غیرقابل انکار است. اما متأسفانه دولتمردان ما با وجود تأیید این موضوع در گفته‌های خویش، در تناقض با این نظر عمل می‌کنند که اختصاص سهم اندکی از بودجه سالانه به وزارت آموزش‌وپرورش، شاهدی بر این مدعاست.
با نگاهی به آمار بودجه کل سالانه کشور در پنج سال اخیر، درمی‌یابیم به ترتیب در سال 89: 9.5، سال90: 7.8، سال91: 9.7، سال92: 7، سال93: 8.6 و در سال94: 9.2 درصد این بودجه سالانه به وزارت آموزش‌وپرورش اختصاص پیدا کرده که البته بیش از 90 درصد این بودجه صرف حقوق پرسنل این وزارتخانه می‌شود. هرچند با روی‌کارآمدن دولت تدبیر و امید شاهد افزایش بودجه این وزارتخانه بوده‌ایم و بودجه سال جاری این وزارتخانه یعنی سال 1394 به حدود 24 هزار‌میلیارد تومان رسیده است (یعنی چیزی حدود پنج میلیارد یورو)، اما بازهم بودجه اختصاص داده‌شده به این وزارتخانه به هیچ‌وجه وضعیت قابل قبولی ندارد. می‌توان با نگاهی به بودجه آموزش‌وپرورش در دیگر کشورهای دنیا و مقایسه آن با کشور خودمان، به نتایج مهمی دست یافت.
در بین کشورهای دنیا ژاپن با اختصاص 165میلیارد یورو به موضوع آموزش‌وپرورش، در جایگاه نخست و کشورهای آمریکا با 103‌میلیارد یورو، انگلیس با 79‌ میلیارد یورو و فرانسه با 78‌ میلیارد یورو، در رده‌های بعدی قرار دارند. جالب آنکه کشور همسایه ما یعنی ترکیه نیز حدود 22 میلیارد یورو را به امر آموزش‌وپرورش اختصاص داده است، یعنی تقریبا چهار برابر بودجه‌ای که ما به این امر اختصاص داده‌‌ایم. (آمارها مربوط به سال 1393 است). همچنین نگاهی به درآمد معلمان در کشورهای مختلف نیز خالی از فایده نیست. طبق آمار، حقوق یک معلم آمریکایی به‌طور میانگین 50 هزار دلار در سال است، یعنی چیزی حدود چهار‌هزار دلار در ماه (البته در برخی کشورها مانند آمریکا تفاوت‌هایی بین شهرهای مختلف وجود دارد)، این حقوق برای یک معلم در انگلیس به‌طور میانگین 45 هزار دلار در سال، در کره‌جنوبی 50 هزار دلار در سال، در قطر بین 28 تا 44‌ هزار دلار و در ترکیه 23تا 27‌ هزار دلار در سال است. طبیعتا کشورهای توسعه‌یافته‌ای که چنین توجهی به نظام آموزشی خود دارند، برنامه‌های بلندمدتی را دنبال می‌کنند و با علم به اینکه سرمایه‌گذاری در این مقطع و نهاد می‌تواند ثمرات ارزشمندی در آینده این کشورها به دنبال داشته باشد، مبادرت به این امر می‌کنند. به مصداق این بیت زیبا از سعدی که: خرما نتوان خورد از این خار که کشتیم/ دیبا نتوان بافت از این پشم که رشتیم
مسلما ما نیز با این توجه اندک به چنین موضوع مهمی، نمی‌توانیم انتظار معجزه داشته باشیم. به‌راستی چگونه می‌توان از معلمی که همواره دغدغه مشکلات اقتصادی خود را دارد و حتی به شغل دوم و حتی سوم روی می‌آورد، انتظار داشت با خیالی آسوده و فارغ از مشکلات مادی، به افزایش معلومات خود پرداخته و یک معلم واقعی برای دانش‌آموزانش باشد؟
چگونه می‌توان از مدارسی که گاهی اوقات با فقدان حداقل امکانات آموزشی و تحصیلی روبه‌رویند، انتظار تولید دانش‌آموزانی پویا را داشت؟ طبیعتا یکی از علل اصلی وضعیت بحرانی در نظام آموزشی ما، اختصاص چنین بودجه‌های اندکی است که حتی پاسخ‌گوی برخی از حداقل‌ها نیز نیستند. دولتمردان ما باید بدانند برای پیشرفت و توسعه و البته تربیت انسان‌هایی کوشا و متعهد به منافع ملی کشور به‌عنوان لازمه این امر، باید دست به برنامه‌ای بلندمدت و حساب‌شده زد و تحقق این امر منوط به توجه ویژه به آموزش‌وپرورش کشورمان است و البته نباید نادیده انگاشت بار سنگین این مسئولیت مهم بیشتر از هرجایی، بر دوش معلمان این کشور سنگینی می‌کند و نباید مشکلات اقتصادی را نیز بر سنگینی این مسئولیت مهم بیفزاییم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.