|

بازنمایی و زبان

مرتضی سامان‌پور

نام استوارت هال، در‌کنار ریموند ویلیامز و ریچارد هوگارت، با مطالعات فرهنگی گره خورده است. او در دهه 60 و70 از مبلغان اصلی مطالعات فرهنگی بود که در آن دوران حوزه آکادمیک جدیدی محسوب می‌شد.
ایده محوری‌ای که کتاب حاضر1 درباره آن بحث می‌کند، به‌بیان کلی، رابطه میان باز‌نمایی، معنا، زبان و فرهنگ است. استوارت هال تلاش می‌کند تا با بیانی ساده و نثری صریح و شاید بتوان گفت به‌شیوه‌ای کم‌و‌بیش توصیفی و غیرانتقادی، روشن کند که باز‌نمایی چیست و چطور از ‌طریق زبان، معنا را تولید می‌کند و در این میان فرهنگ چه نقشی را ایفا می‌کند. او نشان می‌دهد که معنا نه در ذات ابژه‌ها نهفته است - رویکرد باز‌تابی [reflective] -و نه به واسطه قصد‌ و ‌نیت سوژه تولید می‌شود - رویکرد نیت‌گرا [intentional] - بلکه در‌عوض تولید معنا منوط به نظام‌های باز‌نمایی است - رویکرد کانستراکتیویستی؛ به‌این‌معنا که دال‌ها یا هر‌آنچه حامل معناست هیچ رابطه طبیعی‌ای با مدلول‌/‌ معنا و از ‌این‌رو با چیز‌های موجود در جهان ندارند و ساز‌و‌کار‌ی که این رابطه را تعیین می‌کند چیزی نیست جز فرهنگ. به‌بیان دیگر، فرهنگ دقیقا همان ساز‌و‌کاری است که تعیین‌کننده رابطه میان ابژه‌ها، مفاهیم ذهنی ما و زبانی است که آن مفاهیم را نمایندگی می‌کند.
فرهنگ از منظر استوارت هال نه به‌مثابه آن شکلی از رو‌بناست که زیر‌بنای اقتصادی یا مادی را بازتاب می‌دهد و نه به‌مثابه مجموعه‌ای از چیز‌ها - مجموعه‌ای از فرهنگ والا و فرهنگ عامه - است بلکه فرهنگ نوعی فرایند رویه‌ها (process of practices) و اساسا عرصه‌ای است که «با تولید و مبادله معنا‌ها،«دادن و گرفتن معنا» میان اعضای جامعه یا گروه‌ها سر‌و‌کار دارد» و تعلق‌داشتن به یک فرهنگ مشخص به‌معنای تعلق‌داشتن به جهانی مفهومی و زبانی تقریبا همسان است و درست به‌همین دلیل فرهنگ به مفهوم باز‌نمایی پیوند می‌خورد. نویسنده در این کتاب به‌طرق مختلف مفهوم باز‌نمایی را صورت‌بندی می‌کند و نشان می‌دهد که چطور واقعیت در ذهن باز‌نمایی می‌شود و مفاهیم شکل می‌گیرند و زبان چگونه آن مفاهیم را از نو باز‌نمایی می‌کند. از نقاط قوت کتاب همین نحوه تعین‌بخشیدن به مفهوم باز‌نمایی از‌ طریق نشان‌دادن تصاویر، نقاشی‌ها و تبلیغات گوناگون و نقل‌کردن مقالات افراد مختلف در‌مورد آنهاست.
استوارت هال برای تبیین سنت کانستراکتیویستی، پای دو رویکرد نهفته در آن سنت یعنی رویکرد نشانه‌شناختی [semiotic] و رویکرد گفتمانی [discursive] را به‌میان می‌کشد. برای اولی به‌سراغ سوسور می‌رود و از‌ طریق او رابطه دال و مدلول، langue و parole را تبیین می‌کند و در فصلی مجزا رویکرد نشانه‌شناختی و رابطه آن با فرهنگ را بسط می‌دهد و برای تعین‌بخشیدن به آنها در ضمیمه کتاب دو مقاله از کتاب «اسطوره‌شناسی‌های» رولان بارت را مستقیما نقل کرده است.2 همچنین برای رویکرد گفتمانی سراغ فوکو می‌رود و به‌میانجی دغدغه‌های اصلی فوکو یعنی گفتمان، قدرت، دانش و سوژه به مفهوم باز‌نمایی و تولید معنا نزد فوکو و گسست رویکرد گفتمانی از نشانه‌شناختی می‌پردازد.
پی‌نوشت‌ها:
1- کتاب حاضر، ترجمه‌ای است از فصل اول کتاب Representation: Cultural Representations and Signifying Practices که در‌واقع یک مجموعه‌مقاله از افراد مختلف در‌مورد مفهوم بازنمایی در حوزه مطالعات فرهنگی است.
2- برای دنبال‌کردن این بحث به مقاله یوسف اباذری در شماره 18 ارغنون، مسایل نظری فرهنگ، رولان بارت و اسطوره و مطالعات فرهنگی، رجوع کنید.

نام استوارت هال، در‌کنار ریموند ویلیامز و ریچارد هوگارت، با مطالعات فرهنگی گره خورده است. او در دهه 60 و70 از مبلغان اصلی مطالعات فرهنگی بود که در آن دوران حوزه آکادمیک جدیدی محسوب می‌شد.
ایده محوری‌ای که کتاب حاضر1 درباره آن بحث می‌کند، به‌بیان کلی، رابطه میان باز‌نمایی، معنا، زبان و فرهنگ است. استوارت هال تلاش می‌کند تا با بیانی ساده و نثری صریح و شاید بتوان گفت به‌شیوه‌ای کم‌و‌بیش توصیفی و غیرانتقادی، روشن کند که باز‌نمایی چیست و چطور از ‌طریق زبان، معنا را تولید می‌کند و در این میان فرهنگ چه نقشی را ایفا می‌کند. او نشان می‌دهد که معنا نه در ذات ابژه‌ها نهفته است - رویکرد باز‌تابی [reflective] -و نه به واسطه قصد‌ و ‌نیت سوژه تولید می‌شود - رویکرد نیت‌گرا [intentional] - بلکه در‌عوض تولید معنا منوط به نظام‌های باز‌نمایی است - رویکرد کانستراکتیویستی؛ به‌این‌معنا که دال‌ها یا هر‌آنچه حامل معناست هیچ رابطه طبیعی‌ای با مدلول‌/‌ معنا و از ‌این‌رو با چیز‌های موجود در جهان ندارند و ساز‌و‌کار‌ی که این رابطه را تعیین می‌کند چیزی نیست جز فرهنگ. به‌بیان دیگر، فرهنگ دقیقا همان ساز‌و‌کاری است که تعیین‌کننده رابطه میان ابژه‌ها، مفاهیم ذهنی ما و زبانی است که آن مفاهیم را نمایندگی می‌کند.
فرهنگ از منظر استوارت هال نه به‌مثابه آن شکلی از رو‌بناست که زیر‌بنای اقتصادی یا مادی را بازتاب می‌دهد و نه به‌مثابه مجموعه‌ای از چیز‌ها - مجموعه‌ای از فرهنگ والا و فرهنگ عامه - است بلکه فرهنگ نوعی فرایند رویه‌ها (process of practices) و اساسا عرصه‌ای است که «با تولید و مبادله معنا‌ها،«دادن و گرفتن معنا» میان اعضای جامعه یا گروه‌ها سر‌و‌کار دارد» و تعلق‌داشتن به یک فرهنگ مشخص به‌معنای تعلق‌داشتن به جهانی مفهومی و زبانی تقریبا همسان است و درست به‌همین دلیل فرهنگ به مفهوم باز‌نمایی پیوند می‌خورد. نویسنده در این کتاب به‌طرق مختلف مفهوم باز‌نمایی را صورت‌بندی می‌کند و نشان می‌دهد که چطور واقعیت در ذهن باز‌نمایی می‌شود و مفاهیم شکل می‌گیرند و زبان چگونه آن مفاهیم را از نو باز‌نمایی می‌کند. از نقاط قوت کتاب همین نحوه تعین‌بخشیدن به مفهوم باز‌نمایی از‌ طریق نشان‌دادن تصاویر، نقاشی‌ها و تبلیغات گوناگون و نقل‌کردن مقالات افراد مختلف در‌مورد آنهاست.
استوارت هال برای تبیین سنت کانستراکتیویستی، پای دو رویکرد نهفته در آن سنت یعنی رویکرد نشانه‌شناختی [semiotic] و رویکرد گفتمانی [discursive] را به‌میان می‌کشد. برای اولی به‌سراغ سوسور می‌رود و از‌ طریق او رابطه دال و مدلول، langue و parole را تبیین می‌کند و در فصلی مجزا رویکرد نشانه‌شناختی و رابطه آن با فرهنگ را بسط می‌دهد و برای تعین‌بخشیدن به آنها در ضمیمه کتاب دو مقاله از کتاب «اسطوره‌شناسی‌های» رولان بارت را مستقیما نقل کرده است.2 همچنین برای رویکرد گفتمانی سراغ فوکو می‌رود و به‌میانجی دغدغه‌های اصلی فوکو یعنی گفتمان، قدرت، دانش و سوژه به مفهوم باز‌نمایی و تولید معنا نزد فوکو و گسست رویکرد گفتمانی از نشانه‌شناختی می‌پردازد.
پی‌نوشت‌ها:
1- کتاب حاضر، ترجمه‌ای است از فصل اول کتاب Representation: Cultural Representations and Signifying Practices که در‌واقع یک مجموعه‌مقاله از افراد مختلف در‌مورد مفهوم بازنمایی در حوزه مطالعات فرهنگی است.
2- برای دنبال‌کردن این بحث به مقاله یوسف اباذری در شماره 18 ارغنون، مسایل نظری فرهنگ، رولان بارت و اسطوره و مطالعات فرهنگی، رجوع کنید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.