|

اپرای «هانسل و گرتل» در پاریس روی صحنه رفت

روانکاوی موسیقایی

پرويز براتي

موسیقی و نمایش در پیوندی زیبا که نام اپرا را بر خود گذاشته می‌تواند به مانند سایر هنرها برای کودکان نیز جالب‌توجه و آموزنده باشد. به شرط آنکه این هنر هدف سطحی خود را آموزش دادن نداند و تنها در لایه‌های زیرین خود به این امر توجه کند. کودکان امروز بسیار باهوش‌تر از آن هستند که به‌طور مستقیم یک متن آموزشی را در قالبی هنری بتوان به آنها ارایه داد. نویسندگان داستان‌های کودکان نیز اگر خواهان موفقیت هستند باید به شکلی غیرمستقیم به ماجرا بپردازند.
داستان‌ها خود موادی اولیه هستند برای هنرهای دراماتیک از جمله اپرا. البته نباید سوءتفاهم پیش‌ آید. مواد اولیه با مواد خام متفاوت است. داستان مواد خام نیستند بلکه متونی هستند که باید با ظرافت کامل آنها را تبدیل به متنی دیگر کرد:
«متن دیداری»
گویا داستان کودکانه «هانسل و گرتل» جذابیت‌هایش به مانند بسیاری دیگر از داستان‌های کودکانه از حد و حدود قصه‌خوانی‌های ساده شبانه والدین برای فرزندانشان که از سر بی‌حوصلگی و طبق یک وظیفه نانوشته تعریف شده، گذشته است. دلیل این نتیجه‌گیری هم ساخت نسخه سینمایی این داستان محلی و قدیمی آلمانی در هالیوود و توسط تومی ویرکولا است که گویا با استقبال زیادی نیز مواجه شده است. یک فیلم کاملا اکشن که داستانی کودکانه را دستمایه خود قرار داده است البته با تمرکز روی شکار جادوگر.
فرانسوی‌ها هم نخواسته‌اند از هالیوود عقب بمانند. همین امر باعث شده تا اپرای پاریس و نیکولاس ژوئل با تهیه و تدارک یک اپرا با اقتباس از داستان هانسل و گرتل، وجه هنری و اندیشمندانه این داستان را نمایان‌تر سازد. متن این اپرا در سال 1890 توسط آهنگساز آلمانی «انگلبرت هامپردینگ» تصنیف شده است. هامپردینگ گرچه موسیقیدانی شناخته‌شده نیست اما علاقه و تاثیرگیری‌اش از واگنر باعث شباهت‌ها و خلق لحظات زیبایی در آثار‌ش شده است.به نوشته لوفیگارو مدیریت اپرای پاریس در ابتدا، این پیشنهاد را یک شوخی فرض کرده و آنچنان تمایلی به سرمایه‌گذاری نشان ندادند اما با توضیحات گروه کارگردانی به‌تدریج وضع تغییر کرد. حساسیت مدیران به یک دلیل توجیه‌پذیر است. امسال از طرف کمیسیون فرهنگی اروپا سال «ریچارد واگنر» نامگذاری شده و قرار است در سراسر اروپا و بسیاری دیگر از نقاط جهان برنامه‌هایی برای تجلیل از این نابغه موسیقی رمانتیک و خالق آثاری چون حلفه نیبلونگ و پارسیفال برپا شود. این ماجرا یعنی برگزاری انواع و اقسام مراسم برای واگنر خود می‌تواند بهانه خوبی باشد تا پروژه‌های ریسک‌پذیر از دستور کار خارج شوند. فرانسوی‌ها تجربیات بسیار درخشانی از اجرای آثار واگنر دارند. به‌خصوص پی‌یر بولز رهبر ارکستر و آهنگساز بزرگ فرانسوی در اجرا و رهبر آثار عظیم واگنر متخصص است.اما به تدریج و پس از توضیحات فراوان بالاخره مدیریت اپرای پاریس با اجرای این اپرا موافقت کرده است و شاید این اپرا با بهره‌گیری از تکنیک‌ها و سامانه‌های چندرسانه‌ای بتواند در فهرست بهترین‌های امسال قرار گیرد.اپرای هانسل و گرتل با تلاش کارگردانش سعی خواهد کرد تا به درون دنیای پیچیده روحی کودکان برود. دنیایی که بزرگسالان ساده‌اش می‌پندارند اما خود بزرگسالان نیز آن را تجربه کرده‌اند. دنیایی گاه وحشتناک که برای نخستین‌بار زیگموند فروید توسط علم روانکاوی آن را کشف و به جهانیان عرضه کرد. به قول کارگردان اپرای هانسل و گرتل، این اثر روح کودکان و درون آنها را به ما نشان می‌دهد و اینکه چگونه کودکان به مرز بلوغ و بیداری ذهنی می‌رسند و این بیداری در تضاد با غفلت و خواب والدینشان است.بنا به گفته گزارشگر لوفیگارو تدارکات، صحنه‌پردازی و طراحی جلوه‌های بصری این اثر از موسیقی آن نیز پیچیده‌تر و سخت‌تر است. به‌خصوص در بخش‌هایی که جادوگر در صحنه ظاهر شده و دست به کار می‌شود تا به هر شکلی این دو قهرمان نیک‌سیرت را شکست دهد. اپرای «هانسل و گرتل» طبق گفته تهیه‌کنندگانش اثری طولانی است که حدود دو ساعت بطول می‌انجامد. البته این طولانی بودن شاید در برخی موارد باعث کسالت مخاطبان شود که جلوه‌های نوری، بصری و صوتی پیچیده کار به کمک خواهد آمد تا تعداد خمیازه‌ها کمتر شود. این کاملا مشخص و قابل پیش‌بینی است که اپرای هانسل و گرتل با استقبال کودکان و نوجوانان مواجه خواهد شد و شاید بخشی از دلیل این استقبال همین جلوه‌های بصری پیچیده باشد که قدرت تخیل را در کودکان افزایش می‌دهد.از جمله حساس‌ترین بخش‌های این اپرا صحنه‌ای است که قهرمانان داستان در جنگل مورمور به خواب می‌روند و رویای آنها با جلوه‌های صوتی و بصری که انتزاعی نیز هست تکمیل و مشخص می‌شود. این صحنه حساس بسیاری از نکات روانکاوانه فروید را بازخوانی می‌کند. ترس در بزرگسالان نیز ریشه‌هایی در کودکی آنها دارد و این بخشی از تاکید کارگردان در این اپرا خواهد بود و دیگر اینکه چه چیز باعث ترس کودکان به‌خصوص ترس آنان از والدین خود می‌شود. گویا هامپردینگ آهنگساز آلمانی نیز به حساسیت این ترس‌ها واقف بوده و به‌خوبی می‌دانسته چگونه به آنها در اپرا بال و پر دهد. بسیاری از بخش‌های این اپرا سرشار است از موسیقی بدون کلام و تصاویر دوگانه‌ای که هر انسان آنها را تجربه کرده است. به‌طور مثال در صحنه جالب‌توجه مادر هانسل و گرتل کودکان خود را در اتاق خوابشان حبس می‌کند و ناگهان تصاویری به‌شدت وحشتناک روی صحنه به صورت سه‌بعدی ظاهر می‌شود تا ترس‌های شبانه کودکان از تاریکی بازنمایی شود.
موسیقی و نمایش در پیوندی زیبا که نام اپرا را بر خود گذاشته می‌تواند به مانند سایر هنرها برای کودکان نیز جالب‌توجه و آموزنده باشد. به شرط آنکه این هنر هدف سطحی خود را آموزش دادن نداند و تنها در لایه‌های زیرین خود به این امر توجه کند. کودکان امروز بسیار باهوش‌تر از آن هستند که به‌طور مستقیم یک متن آموزشی را در قالبی هنری بتوان به آنها ارایه داد. نویسندگان داستان‌های کودکان نیز اگر خواهان موفقیت هستند باید به شکلی غیرمستقیم به ماجرا بپردازند.
داستان‌ها خود موادی اولیه هستند برای هنرهای دراماتیک از جمله اپرا. البته نباید سوءتفاهم پیش‌ آید. مواد اولیه با مواد خام متفاوت است. داستان مواد خام نیستند بلکه متونی هستند که باید با ظرافت کامل آنها را تبدیل به متنی دیگر کرد:
«متن دیداری»
گویا داستان کودکانه «هانسل و گرتل» جذابیت‌هایش به مانند بسیاری دیگر از داستان‌های کودکانه از حد و حدود قصه‌خوانی‌های ساده شبانه والدین برای فرزندانشان که از سر بی‌حوصلگی و طبق یک وظیفه نانوشته تعریف شده، گذشته است. دلیل این نتیجه‌گیری هم ساخت نسخه سینمایی این داستان محلی و قدیمی آلمانی در هالیوود و توسط تومی ویرکولا است که گویا با استقبال زیادی نیز مواجه شده است. یک فیلم کاملا اکشن که داستانی کودکانه را دستمایه خود قرار داده است البته با تمرکز روی شکار جادوگر.
فرانسوی‌ها هم نخواسته‌اند از هالیوود عقب بمانند. همین امر باعث شده تا اپرای پاریس و نیکولاس ژوئل با تهیه و تدارک یک اپرا با اقتباس از داستان هانسل و گرتل، وجه هنری و اندیشمندانه این داستان را نمایان‌تر سازد. متن این اپرا در سال 1890 توسط آهنگساز آلمانی «انگلبرت هامپردینگ» تصنیف شده است. هامپردینگ گرچه موسیقیدانی شناخته‌شده نیست اما علاقه و تاثیرگیری‌اش از واگنر باعث شباهت‌ها و خلق لحظات زیبایی در آثار‌ش شده است.به نوشته لوفیگارو مدیریت اپرای پاریس در ابتدا، این پیشنهاد را یک شوخی فرض کرده و آنچنان تمایلی به سرمایه‌گذاری نشان ندادند اما با توضیحات گروه کارگردانی به‌تدریج وضع تغییر کرد. حساسیت مدیران به یک دلیل توجیه‌پذیر است. امسال از طرف کمیسیون فرهنگی اروپا سال «ریچارد واگنر» نامگذاری شده و قرار است در سراسر اروپا و بسیاری دیگر از نقاط جهان برنامه‌هایی برای تجلیل از این نابغه موسیقی رمانتیک و خالق آثاری چون حلفه نیبلونگ و پارسیفال برپا شود. این ماجرا یعنی برگزاری انواع و اقسام مراسم برای واگنر خود می‌تواند بهانه خوبی باشد تا پروژه‌های ریسک‌پذیر از دستور کار خارج شوند. فرانسوی‌ها تجربیات بسیار درخشانی از اجرای آثار واگنر دارند. به‌خصوص پی‌یر بولز رهبر ارکستر و آهنگساز بزرگ فرانسوی در اجرا و رهبر آثار عظیم واگنر متخصص است.اما به تدریج و پس از توضیحات فراوان بالاخره مدیریت اپرای پاریس با اجرای این اپرا موافقت کرده است و شاید این اپرا با بهره‌گیری از تکنیک‌ها و سامانه‌های چندرسانه‌ای بتواند در فهرست بهترین‌های امسال قرار گیرد.اپرای هانسل و گرتل با تلاش کارگردانش سعی خواهد کرد تا به درون دنیای پیچیده روحی کودکان برود. دنیایی که بزرگسالان ساده‌اش می‌پندارند اما خود بزرگسالان نیز آن را تجربه کرده‌اند. دنیایی گاه وحشتناک که برای نخستین‌بار زیگموند فروید توسط علم روانکاوی آن را کشف و به جهانیان عرضه کرد. به قول کارگردان اپرای هانسل و گرتل، این اثر روح کودکان و درون آنها را به ما نشان می‌دهد و اینکه چگونه کودکان به مرز بلوغ و بیداری ذهنی می‌رسند و این بیداری در تضاد با غفلت و خواب والدینشان است.بنا به گفته گزارشگر لوفیگارو تدارکات، صحنه‌پردازی و طراحی جلوه‌های بصری این اثر از موسیقی آن نیز پیچیده‌تر و سخت‌تر است. به‌خصوص در بخش‌هایی که جادوگر در صحنه ظاهر شده و دست به کار می‌شود تا به هر شکلی این دو قهرمان نیک‌سیرت را شکست دهد. اپرای «هانسل و گرتل» طبق گفته تهیه‌کنندگانش اثری طولانی است که حدود دو ساعت بطول می‌انجامد. البته این طولانی بودن شاید در برخی موارد باعث کسالت مخاطبان شود که جلوه‌های نوری، بصری و صوتی پیچیده کار به کمک خواهد آمد تا تعداد خمیازه‌ها کمتر شود. این کاملا مشخص و قابل پیش‌بینی است که اپرای هانسل و گرتل با استقبال کودکان و نوجوانان مواجه خواهد شد و شاید بخشی از دلیل این استقبال همین جلوه‌های بصری پیچیده باشد که قدرت تخیل را در کودکان افزایش می‌دهد.از جمله حساس‌ترین بخش‌های این اپرا صحنه‌ای است که قهرمانان داستان در جنگل مورمور به خواب می‌روند و رویای آنها با جلوه‌های صوتی و بصری که انتزاعی نیز هست تکمیل و مشخص می‌شود. این صحنه حساس بسیاری از نکات روانکاوانه فروید را بازخوانی می‌کند. ترس در بزرگسالان نیز ریشه‌هایی در کودکی آنها دارد و این بخشی از تاکید کارگردان در این اپرا خواهد بود و دیگر اینکه چه چیز باعث ترس کودکان به‌خصوص ترس آنان از والدین خود می‌شود. گویا هامپردینگ آهنگساز آلمانی نیز به حساسیت این ترس‌ها واقف بوده و به‌خوبی می‌دانسته چگونه به آنها در اپرا بال و پر دهد. بسیاری از بخش‌های این اپرا سرشار است از موسیقی بدون کلام و تصاویر دوگانه‌ای که هر انسان آنها را تجربه کرده است. به‌طور مثال در صحنه جالب‌توجه مادر هانسل و گرتل کودکان خود را در اتاق خوابشان حبس می‌کند و ناگهان تصاویری به‌شدت وحشتناک روی صحنه به صورت سه‌بعدی ظاهر می‌شود تا ترس‌های شبانه کودکان از تاریکی بازنمایی شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.