|

واتیکان توافق‌نامه به‌رسمیت‌‌شناختن کشور فلسطین را اجرائی کرد

چراغ لرزان شناسایی

سه سال از شناسایی سرزمین فلسطینی به‌عنوان منطقه‌ای خودمختار و 15 سال از به رسمیت شناخته‌شدن سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) به‌عنوان نماینده مردمان آن سرزمین توسط دولت کلیسایی واتیکان می‌گذرد و حالا خبرها حکایت از آن دارند که «پاپ فرانسیس» آخرین گام لازم برای تکمیل فرایند شناسایی کشور مستقل فلسطینی را نیز برداشته است؛ گامی که مقدمات آن شش ماه پیش و در توافق‌نامه‌ای در ماه ژوئن به امضای دو طرف رسیده بود. دولت کلیسایی واتیکان در حالی روز شنبه، دوم ژانویه، اعلام کرد در راستای شناسایی کشور مستقل فلسطینی، توافق‌نامه ماه ژوئن را با توجه به برآورده‌شدن همه پیش‌شرط‌های آن، به فوریت اجرائی خواهد کرد که اسرائیل پیش‌تر و از همان ابتدا، این توافق‌نامه را غیرسازنده و مانعی بر سر راه فرایند صلح در خاورمیانه خوانده بود.
در این توافق‌نامه که به ادعای واتیکان می‌تواند الگویی برای دیگر کشورهای عرب و مسلمان منطقه در تنظیم مناسبات خود با اقلیت‌های مسیحی و همچنین راهی برای خاموش‌کردن آتش منازعات منطقه‌ای باشد، نه‌تنها به‌صراحت از کشور فلسطین نام برده شده، بلکه بر حقوق کلیسای کاتولیک در مناطق فلسطینی نیز تأکید شده است. واتیکان در بیانیه‌ای که روز شنبه منتشر شد، اعلام کرد توافق‌نامه مذکور، گذشته از آنکه بر اصلی‌ترین جنبه‌های حیات و فعالیت کلیسای کاتولیک در کشور فلسطین متمرکز است، باری دیگر بر حمایت آن نهاد مذهبی از راه‌حلی صلح‌آمیز و توافقی درباره منازعه جاری در سرزمین‌های فلسطینی تأکید می‌کند. «پل گالاگر»، وزیر خارجه دولت کلیسایی واتیکان، درهنگام امضای توافق‌نامه در ماه ژوئن ابراز امیدواری کرده بود این توافق‌نامه بتواند با تشویق دو طرف فلسطینی و اسرائیلی به ازسر‌گیری مذاکرات، راه‌حل دو دولتی را بیش‌ازپیش به واقعیت نزدیک کند. دولت کلیسایی واتیکان، حق حاکمیت فلسطین را در اوایل سال ۲۰۱۳ به رسمیت شناخته بود؛ درست همان زمانی که سازمان ملل جایگاه فلسطین را در این نهاد بین‌المللی به «کشور ناظر» ارتقا داد. پاپ فرانسیس یک‌سال‌ونیم پیش نیز در سفری به این منطقه از کشور فلسطین یاد کرده بود. او همچنین در ماه می سال گذشته «محمود عباس»، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین را در رم به حضور پذیرفت و از او به‌عنوان فرشته صلح یاد کرده بود؛ اقداماتی که با نظر به موج جهانی شناسایی کشور مستقل فلسطینی در سال گذشته میلادی از سوی دولت‌ها که شمارشان تا امروز به بیش از 130 کشور رسیده است، خشم و نارضایتی تل‌آویو را به‌دنبال داشته است. دولت اسرائیل در زمان امضای توافق‌نامه میان واتیکان و مقامات تشکیلات خودگردان فلسطین در تاریخ ۲۶ ژوئن، مراتب تأسف خود را از این بابت بیان کرده و مدعی شده بود این گام شتابزده می‌تواند چشم‌انداز دستیابی به یک قرارداد صلح پایدار در خاورمیانه را به‌شدت نامحتمل کند. این در حالی است که واتیکان هنوز با اسرائیل توافق‌نامه مشابهی امضا نکرده است. واتیکان از سال ۱۹۹۳ با اسرائیل مناسبات دیپلماتیک دارد و از سال ۱۹۹۹ نیز روند مذاکرات خود با طرف اسرائیلی پیرامون حقوق کلیسای کاتولیک در مناطق اشغالی را آغاز کرده؛ فرایندی که البته هربار به دلایلی بی‌ثمر مانده و به تعویق افتاده است.
حمایت‌های بین‌المللی در سایه اختلاف‌های داخلی
کشور مستقل فلسطینی و تشکیلات خودگردان آن، شاید این روزها بیش از هر زمان دیگری به حمایت‌های رسمی بین‌المللی دلگرم باشد، اما آن‌طور که پیداست، در صورت ادامه روند کنونی حکمرانی، نباید حساب چندانی روی حمایت‌های داخلی باز کند. امتناع محمود عباس از تعیین جانشین، برگزاری انتخابات یا مبارزه با فساد جاری در دستگاه حکومتی، تقریبا تمامی رقبا و مخالفان او را با یکدیگر متحد کرده تا بلکه بتوانند به حاکمیت 11ساله او پایان دهند. از رهبران جنبش حماس گرفته تا اعضای سابق تشکیلات خودگردان، مانند «سلام فیاض»، اصلاح‌طلب و «محمد دحلان»، رهبر در تبعید جنبش «فتح»، همگی اکنون در یک نقطه اشتراک نظر دارند و آن صلاحیت‌نداشتن محمود عباس در تکیه‌زدن بر کرسی ریاست تشکیلات خودگردان است. محمود عباس نه‌تنها تاکنون معاونی برای خود برنگزیده و در سایه بازداشت مخالفان و منتقدان خود، از هرگونه تلاشی برای انجام اصلاحات سیاسی در کرانه باختری جلوگیری کرده است، بلکه با وجود گذشت شش سال از آخرین کنفرانس جنبش فتح، هربار برگزاری کنفرانس جدید را به زمانی دیگر موکول می‌کند تا تکلیف رهبری آتی این حزب همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی بماند. همین دست اقدامات تمامیت‌خواهانه و برخورد حذفی او با دیگر نیروهای سیاسی حاضر در فلسطین است که امروز دشمنان پیشینی مانند جنبش «حماس» و «سلام فیاض»، نخست‌وزیر سابق تشکیلات را به متحدانی راهبردی بدل کرده است؛ چنان‌که اگر همین چهار سال پیش، استعفای فیاض از سمت نخست‌وزیری، شرط رهبران حماس برای امضای توافق‌نامه آشتی با رهبران فتح بود، اما ماه دسامبر گذشته سفر غیرمنتظره فیاض به نوار غزه و اصرار او بر لزوم انجام اصلاحاتی سیاسی در حضور رهبران حماس، نشان از حکایت دیگری داشت.

سه سال از شناسایی سرزمین فلسطینی به‌عنوان منطقه‌ای خودمختار و 15 سال از به رسمیت شناخته‌شدن سازمان آزادی‌بخش فلسطین (ساف) به‌عنوان نماینده مردمان آن سرزمین توسط دولت کلیسایی واتیکان می‌گذرد و حالا خبرها حکایت از آن دارند که «پاپ فرانسیس» آخرین گام لازم برای تکمیل فرایند شناسایی کشور مستقل فلسطینی را نیز برداشته است؛ گامی که مقدمات آن شش ماه پیش و در توافق‌نامه‌ای در ماه ژوئن به امضای دو طرف رسیده بود. دولت کلیسایی واتیکان در حالی روز شنبه، دوم ژانویه، اعلام کرد در راستای شناسایی کشور مستقل فلسطینی، توافق‌نامه ماه ژوئن را با توجه به برآورده‌شدن همه پیش‌شرط‌های آن، به فوریت اجرائی خواهد کرد که اسرائیل پیش‌تر و از همان ابتدا، این توافق‌نامه را غیرسازنده و مانعی بر سر راه فرایند صلح در خاورمیانه خوانده بود.
در این توافق‌نامه که به ادعای واتیکان می‌تواند الگویی برای دیگر کشورهای عرب و مسلمان منطقه در تنظیم مناسبات خود با اقلیت‌های مسیحی و همچنین راهی برای خاموش‌کردن آتش منازعات منطقه‌ای باشد، نه‌تنها به‌صراحت از کشور فلسطین نام برده شده، بلکه بر حقوق کلیسای کاتولیک در مناطق فلسطینی نیز تأکید شده است. واتیکان در بیانیه‌ای که روز شنبه منتشر شد، اعلام کرد توافق‌نامه مذکور، گذشته از آنکه بر اصلی‌ترین جنبه‌های حیات و فعالیت کلیسای کاتولیک در کشور فلسطین متمرکز است، باری دیگر بر حمایت آن نهاد مذهبی از راه‌حلی صلح‌آمیز و توافقی درباره منازعه جاری در سرزمین‌های فلسطینی تأکید می‌کند. «پل گالاگر»، وزیر خارجه دولت کلیسایی واتیکان، درهنگام امضای توافق‌نامه در ماه ژوئن ابراز امیدواری کرده بود این توافق‌نامه بتواند با تشویق دو طرف فلسطینی و اسرائیلی به ازسر‌گیری مذاکرات، راه‌حل دو دولتی را بیش‌ازپیش به واقعیت نزدیک کند. دولت کلیسایی واتیکان، حق حاکمیت فلسطین را در اوایل سال ۲۰۱۳ به رسمیت شناخته بود؛ درست همان زمانی که سازمان ملل جایگاه فلسطین را در این نهاد بین‌المللی به «کشور ناظر» ارتقا داد. پاپ فرانسیس یک‌سال‌ونیم پیش نیز در سفری به این منطقه از کشور فلسطین یاد کرده بود. او همچنین در ماه می سال گذشته «محمود عباس»، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین را در رم به حضور پذیرفت و از او به‌عنوان فرشته صلح یاد کرده بود؛ اقداماتی که با نظر به موج جهانی شناسایی کشور مستقل فلسطینی در سال گذشته میلادی از سوی دولت‌ها که شمارشان تا امروز به بیش از 130 کشور رسیده است، خشم و نارضایتی تل‌آویو را به‌دنبال داشته است. دولت اسرائیل در زمان امضای توافق‌نامه میان واتیکان و مقامات تشکیلات خودگردان فلسطین در تاریخ ۲۶ ژوئن، مراتب تأسف خود را از این بابت بیان کرده و مدعی شده بود این گام شتابزده می‌تواند چشم‌انداز دستیابی به یک قرارداد صلح پایدار در خاورمیانه را به‌شدت نامحتمل کند. این در حالی است که واتیکان هنوز با اسرائیل توافق‌نامه مشابهی امضا نکرده است. واتیکان از سال ۱۹۹۳ با اسرائیل مناسبات دیپلماتیک دارد و از سال ۱۹۹۹ نیز روند مذاکرات خود با طرف اسرائیلی پیرامون حقوق کلیسای کاتولیک در مناطق اشغالی را آغاز کرده؛ فرایندی که البته هربار به دلایلی بی‌ثمر مانده و به تعویق افتاده است.
حمایت‌های بین‌المللی در سایه اختلاف‌های داخلی
کشور مستقل فلسطینی و تشکیلات خودگردان آن، شاید این روزها بیش از هر زمان دیگری به حمایت‌های رسمی بین‌المللی دلگرم باشد، اما آن‌طور که پیداست، در صورت ادامه روند کنونی حکمرانی، نباید حساب چندانی روی حمایت‌های داخلی باز کند. امتناع محمود عباس از تعیین جانشین، برگزاری انتخابات یا مبارزه با فساد جاری در دستگاه حکومتی، تقریبا تمامی رقبا و مخالفان او را با یکدیگر متحد کرده تا بلکه بتوانند به حاکمیت 11ساله او پایان دهند. از رهبران جنبش حماس گرفته تا اعضای سابق تشکیلات خودگردان، مانند «سلام فیاض»، اصلاح‌طلب و «محمد دحلان»، رهبر در تبعید جنبش «فتح»، همگی اکنون در یک نقطه اشتراک نظر دارند و آن صلاحیت‌نداشتن محمود عباس در تکیه‌زدن بر کرسی ریاست تشکیلات خودگردان است. محمود عباس نه‌تنها تاکنون معاونی برای خود برنگزیده و در سایه بازداشت مخالفان و منتقدان خود، از هرگونه تلاشی برای انجام اصلاحات سیاسی در کرانه باختری جلوگیری کرده است، بلکه با وجود گذشت شش سال از آخرین کنفرانس جنبش فتح، هربار برگزاری کنفرانس جدید را به زمانی دیگر موکول می‌کند تا تکلیف رهبری آتی این حزب همچنان در هاله‌ای از ابهام باقی بماند. همین دست اقدامات تمامیت‌خواهانه و برخورد حذفی او با دیگر نیروهای سیاسی حاضر در فلسطین است که امروز دشمنان پیشینی مانند جنبش «حماس» و «سلام فیاض»، نخست‌وزیر سابق تشکیلات را به متحدانی راهبردی بدل کرده است؛ چنان‌که اگر همین چهار سال پیش، استعفای فیاض از سمت نخست‌وزیری، شرط رهبران حماس برای امضای توافق‌نامه آشتی با رهبران فتح بود، اما ماه دسامبر گذشته سفر غیرمنتظره فیاض به نوار غزه و اصرار او بر لزوم انجام اصلاحاتی سیاسی در حضور رهبران حماس، نشان از حکایت دیگری داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.