درباره «جان گز»
روزی از این جنگ خواهم نوشت
هاله مشتاقینیا. نمایشنامهنویس
یک- من و همنسلانم در دورهای که در آن انفجار بود و وحشت و بمب، کودکی نکردیم. ما، بزرگ شدیم در همان سالها.
دو- از میان قصهها، سوژهها و ایدههایی که گاه نوشتمشان و گاه همچنان در گوشهای از ذهنم جا خوش کرده، میدانستم که روزی از این جنگ خواهم نوشت. از روزگاری که گذشت و انسانهایی که بعد از سالها، هنوز دستوپنجه نرم میکنند با جای خالی شهیدِ گمنامشان یا نفسهای بُریدهبُریده رنجِ شیمیاییشدن و... .
سه- خبری پیچید در رسانهها و فضای مجازی: «پیکرهای مطهر ۲۷۰ شهید دفاع مقدس در عملیات تفحص کشف و روز ۲۸ اردیبهشت از طریق مرز شلمچه به کشور وارد شدند. از این تعداد، ۱۷۵ شهید غواص و خطشکن بودهاند که با دستان بسته به شهادت رسیده و زندهبهگور شده بودند.
این شهدا ابتدا از اروندرود عبور کرده و جزایر امالرصاص را پشتسر گذاشته بودند و در جزیره «ابوفلوس» در یک روستا در منطقه ابوخصیب که ۱۵کیلومتر جلوتر از خط مقدم است، پیکرهایشان کاوش شده است». عصر بود. به خودم آمدم دیدم از خانه زدهام بیرون و در خیابان یوسفآباد راه میروم. چند ساعت بود؟ چندبار بالا تا پایین آن خیابان را تنهایی گز کردم؟! میدانستم وقتش رسیده! وقتِ آنچه این سالها میخواستم بنویسم.
چهار- شروع کردم به تحقیق درباره عملیات کربلای چهار: عملیاتی که لو رفت... واژهای که پیدا کردم: «جان گز»، جانها گزیده شد. گردان رفت، نفر برگشت...
پنج- تابستان شد. دفتر کار آقای نیما دهقان و صحبت از اجرای متنی از من که منتشر شده بود. حرف از ایدهها و طرحها شد. گفتم دوست دارم متنی پیرامونِ اجتماع امروز و شهدای غواص بنویسم. ایشان هم گفتند که خودشان هم ایده دارند و استقبال کردند. آن روز، در آن ساعت، در آن دفتر، آغاز به کاری بود که خودم نمیدانستم سرانجامش چه خواهد شد، اما شوقی عجیب با من بود.
شش- مراحل نگارش آغاز شد: تحقیق، دیدن فیلمهای مستند، جلساتِ متعدد با کارگردان، خواندن کتابهای مختلف از خاطراتِ خانوادههای شهدا و گفتوگو با برخی از این عزیزان. از طریق رابطی در موزه شهدا، اطلاعاتی درباره مادرِ یکی از این شهدای غواص در ساری پیدا کردم... و همچنین تحقیق درباره برخی از معضلاتِ اجتماعی مثلِ بادیپَکِرها (قاچاقچیهایی که به شیوه بلع موادمخدر را جابهجا میکنند) و... .
هفت- شش اپیزود نوشته شد. با رویکرد اجتماعی و محوریتِ عملیات کربلای چهار و بازماندهای از آن زمان...
هشت- تجربه نوشتنی لذتبخش در کنار کارگردانی که به این سوژه، باور قلبی داشت و دارد. اپیزود اول، «تهران، همین حوالی» که یک عاشقانه بود و به صلاحدید کارگردان و نزدیکشدن به خطوط قرمز، تغییر کرد. پایانبندی اپیزودهای «فراموشی» و «خونبها» هم با گپوگفتهایی که شد و بنا به شرایط، تغییر کرد. اما هرآنچه که نوشتم، دوست دارم. هرآنچه بود، تعامل بود.
نه- کار به اجرا رسید و این شبها، دچار حسوحال غریبی هستم از انرژی تماشاچیها... مثلِ بازماندهای از همان عملیات که به تماشای کار نشسته بود و اجرا را تاب نیاورد و... .
ده- «جان گز» برای من ادای دینی است به انسانهایی که رفتند تا من امروز باشم و بتوانم از مردمِ روزگارم بنویسم.
یک- من و همنسلانم در دورهای که در آن انفجار بود و وحشت و بمب، کودکی نکردیم. ما، بزرگ شدیم در همان سالها.
دو- از میان قصهها، سوژهها و ایدههایی که گاه نوشتمشان و گاه همچنان در گوشهای از ذهنم جا خوش کرده، میدانستم که روزی از این جنگ خواهم نوشت. از روزگاری که گذشت و انسانهایی که بعد از سالها، هنوز دستوپنجه نرم میکنند با جای خالی شهیدِ گمنامشان یا نفسهای بُریدهبُریده رنجِ شیمیاییشدن و... .
سه- خبری پیچید در رسانهها و فضای مجازی: «پیکرهای مطهر ۲۷۰ شهید دفاع مقدس در عملیات تفحص کشف و روز ۲۸ اردیبهشت از طریق مرز شلمچه به کشور وارد شدند. از این تعداد، ۱۷۵ شهید غواص و خطشکن بودهاند که با دستان بسته به شهادت رسیده و زندهبهگور شده بودند.
این شهدا ابتدا از اروندرود عبور کرده و جزایر امالرصاص را پشتسر گذاشته بودند و در جزیره «ابوفلوس» در یک روستا در منطقه ابوخصیب که ۱۵کیلومتر جلوتر از خط مقدم است، پیکرهایشان کاوش شده است». عصر بود. به خودم آمدم دیدم از خانه زدهام بیرون و در خیابان یوسفآباد راه میروم. چند ساعت بود؟ چندبار بالا تا پایین آن خیابان را تنهایی گز کردم؟! میدانستم وقتش رسیده! وقتِ آنچه این سالها میخواستم بنویسم.
چهار- شروع کردم به تحقیق درباره عملیات کربلای چهار: عملیاتی که لو رفت... واژهای که پیدا کردم: «جان گز»، جانها گزیده شد. گردان رفت، نفر برگشت...
پنج- تابستان شد. دفتر کار آقای نیما دهقان و صحبت از اجرای متنی از من که منتشر شده بود. حرف از ایدهها و طرحها شد. گفتم دوست دارم متنی پیرامونِ اجتماع امروز و شهدای غواص بنویسم. ایشان هم گفتند که خودشان هم ایده دارند و استقبال کردند. آن روز، در آن ساعت، در آن دفتر، آغاز به کاری بود که خودم نمیدانستم سرانجامش چه خواهد شد، اما شوقی عجیب با من بود.
شش- مراحل نگارش آغاز شد: تحقیق، دیدن فیلمهای مستند، جلساتِ متعدد با کارگردان، خواندن کتابهای مختلف از خاطراتِ خانوادههای شهدا و گفتوگو با برخی از این عزیزان. از طریق رابطی در موزه شهدا، اطلاعاتی درباره مادرِ یکی از این شهدای غواص در ساری پیدا کردم... و همچنین تحقیق درباره برخی از معضلاتِ اجتماعی مثلِ بادیپَکِرها (قاچاقچیهایی که به شیوه بلع موادمخدر را جابهجا میکنند) و... .
هفت- شش اپیزود نوشته شد. با رویکرد اجتماعی و محوریتِ عملیات کربلای چهار و بازماندهای از آن زمان...
هشت- تجربه نوشتنی لذتبخش در کنار کارگردانی که به این سوژه، باور قلبی داشت و دارد. اپیزود اول، «تهران، همین حوالی» که یک عاشقانه بود و به صلاحدید کارگردان و نزدیکشدن به خطوط قرمز، تغییر کرد. پایانبندی اپیزودهای «فراموشی» و «خونبها» هم با گپوگفتهایی که شد و بنا به شرایط، تغییر کرد. اما هرآنچه که نوشتم، دوست دارم. هرآنچه بود، تعامل بود.
نه- کار به اجرا رسید و این شبها، دچار حسوحال غریبی هستم از انرژی تماشاچیها... مثلِ بازماندهای از همان عملیات که به تماشای کار نشسته بود و اجرا را تاب نیاورد و... .
ده- «جان گز» برای من ادای دینی است به انسانهایی که رفتند تا من امروز باشم و بتوانم از مردمِ روزگارم بنویسم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.