|

سرشماری حیات‌وحش

احمد بحری، محیط‌بان

همه‌ساله با شروع فصل سرما و ایام جفت‌گیری حیات‌وحش به‌ویژه علف‌خوران یا اصطلاحا زوج‌سُمان مثل قوچ و میش وحشی و بزکوهی برای به‌دست‌آوردن آمار جمعیت آنها، برنامه سرشماری در مناطق تحت حفاظت محیط‌‌زیست برگزار می‌شود. جمعیت علف‌خواران یک منطقه نقش مهمی در پایداری زیستگاه دارد و چون طعمه اصلی جمعیت گوشت‌خواران مثل پلنگ، یوزپلنگ و گرگ محسوب می‌شوند با کاهش جمعیت آنها لطمات زیادی به امنیت غذایی‌شان وارد شده و درمعرض خطر انقراض قرار می‌گیرند؛ بنابراین یکی از اصلی‌ترین وظایف محیط‌بانان، حفظ این‌ گونه‌ها است و از طرفی چون علف‌خواران بیشترین آفات انسانی را دارند و بیشتر در معرض شکار به دست انسان‌ها هستند، باید بیشترین انرژی خود را صرف حفظ این دسته از حیوانات وحشی کنیم. از سوی دیگر، تخریب زیستگاه همچون چرای بی‌رویه دام که از عوامل دیگر تهدید علف‌خواران است، باید بر پروانه‌های چرای دام نیز نظارت بیشتری داشت.
هفته پیش، طبق سنوات گذشته قرار بود تا برنامه سرشماری حیات‌وحش با کمک کلیه محیط‌بانان استان و علاقه‌مندان، به روش مشاهده مستقیم در منطقه حفاظت‌شده پلنگ‌دره قم برگزار شود؛ بنابراین از سحرگاه روز شروع برنامه، با هفت گروه سه‌نفره که شامل یک نفر محیط‌بان راهنما و دو نفر از کوه‌نوردان و داوطلبان بود، از چندین مسیر وارد منطقه شدند و به‌صورت پیاده‌روی و کوه‌پیمایی با دوربین‌های دوچشمی، محدوده از پیش تعیین‌شده هر گروه به دقت بررسی و هرآنچه را که دیده می‌شد، در برگه‌های مخصوصی نوشته شدند.
تمامی اعضای گروه‌ها از شب پیش در پاسگاه محیط‌بانی مستقر شده بودند و جلسه توجیحی برای ابلاغ گروه‌بندی و مسیرهای سرشماری به افراد ابلاغ شد و ساعت پنج صبح افراد از خواب بیدار و پس از به‌جاآوردن نماز صبح، هر دو گروه با یک خودرو به ابتدای مسیرهای مربوطه‌شان منتقل شدند و قرار شد تا رأس ساعتی مشخص درنهایت به محل خودرو بازگردند. جیره مناسب برای صبحانه و نهار یک روز شامل نان، پنیر، خرما، کنسرو، چای خشک و... هم به هر فرد داده شد. گروه‌ها صعود خود را آغاز کردند تا وقتی به ارتفاع می‌رسند، آفتاب طلوع کرده باشد. چون برای دیدن علف‌خواران، بهترین زمان ابتدای طلوع آفتاب است. هرچه به ارتفاعات بالاتر می‌رفتند، بر حجم برف افزوده می‌شد تا جایی‌که در نواحی سایه و آفتاب‌نخورده کوه، حدود نیم‌متر برف روی هم انباشته شده بود. دوربین‌کشی‌ها برای مشاهده وحوش مرتب انجام می‌شد و در صورت مشاهده‌نشدن، اعضای گروه حرکت خود را ادامه می‌دادند. برای صرف صبحانه و ناهار، دم‌کردن چای و گرم کردن کنسرو، اغلب گروه‌ها به یک پیکنیکی مسافرتی کوچک مجهز بودند تا از افروختن آتش و در نتیجه واردشدن استرس درحیوانات جلوگیری شود. هوا کم‌کم در حال تاریک و سردشدن بود و گروه‌ها به‌مرور به پاسگاه محیط‌بانی بازمی‌گشتند و هر گروه برگه مشاهدات خود را برای تجمیع به ناظر سرشماری تحویل می‌داد. نتایج این سرشماری برای تحلیل و برنامه‌ریزی‌های بعدی بسیار مفید است و کمک شایانی به بهبود کیفیت حفاظت خواهد کرد.

همه‌ساله با شروع فصل سرما و ایام جفت‌گیری حیات‌وحش به‌ویژه علف‌خوران یا اصطلاحا زوج‌سُمان مثل قوچ و میش وحشی و بزکوهی برای به‌دست‌آوردن آمار جمعیت آنها، برنامه سرشماری در مناطق تحت حفاظت محیط‌‌زیست برگزار می‌شود. جمعیت علف‌خواران یک منطقه نقش مهمی در پایداری زیستگاه دارد و چون طعمه اصلی جمعیت گوشت‌خواران مثل پلنگ، یوزپلنگ و گرگ محسوب می‌شوند با کاهش جمعیت آنها لطمات زیادی به امنیت غذایی‌شان وارد شده و درمعرض خطر انقراض قرار می‌گیرند؛ بنابراین یکی از اصلی‌ترین وظایف محیط‌بانان، حفظ این‌ گونه‌ها است و از طرفی چون علف‌خواران بیشترین آفات انسانی را دارند و بیشتر در معرض شکار به دست انسان‌ها هستند، باید بیشترین انرژی خود را صرف حفظ این دسته از حیوانات وحشی کنیم. از سوی دیگر، تخریب زیستگاه همچون چرای بی‌رویه دام که از عوامل دیگر تهدید علف‌خواران است، باید بر پروانه‌های چرای دام نیز نظارت بیشتری داشت.
هفته پیش، طبق سنوات گذشته قرار بود تا برنامه سرشماری حیات‌وحش با کمک کلیه محیط‌بانان استان و علاقه‌مندان، به روش مشاهده مستقیم در منطقه حفاظت‌شده پلنگ‌دره قم برگزار شود؛ بنابراین از سحرگاه روز شروع برنامه، با هفت گروه سه‌نفره که شامل یک نفر محیط‌بان راهنما و دو نفر از کوه‌نوردان و داوطلبان بود، از چندین مسیر وارد منطقه شدند و به‌صورت پیاده‌روی و کوه‌پیمایی با دوربین‌های دوچشمی، محدوده از پیش تعیین‌شده هر گروه به دقت بررسی و هرآنچه را که دیده می‌شد، در برگه‌های مخصوصی نوشته شدند.
تمامی اعضای گروه‌ها از شب پیش در پاسگاه محیط‌بانی مستقر شده بودند و جلسه توجیحی برای ابلاغ گروه‌بندی و مسیرهای سرشماری به افراد ابلاغ شد و ساعت پنج صبح افراد از خواب بیدار و پس از به‌جاآوردن نماز صبح، هر دو گروه با یک خودرو به ابتدای مسیرهای مربوطه‌شان منتقل شدند و قرار شد تا رأس ساعتی مشخص درنهایت به محل خودرو بازگردند. جیره مناسب برای صبحانه و نهار یک روز شامل نان، پنیر، خرما، کنسرو، چای خشک و... هم به هر فرد داده شد. گروه‌ها صعود خود را آغاز کردند تا وقتی به ارتفاع می‌رسند، آفتاب طلوع کرده باشد. چون برای دیدن علف‌خواران، بهترین زمان ابتدای طلوع آفتاب است. هرچه به ارتفاعات بالاتر می‌رفتند، بر حجم برف افزوده می‌شد تا جایی‌که در نواحی سایه و آفتاب‌نخورده کوه، حدود نیم‌متر برف روی هم انباشته شده بود. دوربین‌کشی‌ها برای مشاهده وحوش مرتب انجام می‌شد و در صورت مشاهده‌نشدن، اعضای گروه حرکت خود را ادامه می‌دادند. برای صرف صبحانه و ناهار، دم‌کردن چای و گرم کردن کنسرو، اغلب گروه‌ها به یک پیکنیکی مسافرتی کوچک مجهز بودند تا از افروختن آتش و در نتیجه واردشدن استرس درحیوانات جلوگیری شود. هوا کم‌کم در حال تاریک و سردشدن بود و گروه‌ها به‌مرور به پاسگاه محیط‌بانی بازمی‌گشتند و هر گروه برگه مشاهدات خود را برای تجمیع به ناظر سرشماری تحویل می‌داد. نتایج این سرشماری برای تحلیل و برنامه‌ریزی‌های بعدی بسیار مفید است و کمک شایانی به بهبود کیفیت حفاظت خواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.