|

حسین رویوران در گفت‌و‌گو با «شرق»:

اعدام شیخ النمر نشانگر آشفتگی عربستان است

سعید شمس: اتفاقی که قرار بود چند ماه پیش بیفتد، در دومین روز از سال ۲۰۱۶ رخ داد و «شیخ النمر اعدام شد» تا عربستان و مشخصا آل‌سعود در شرایطی که در یمن به آنچه می‌خواستند، نرسیده‌اند، به‌زعم خود با این مسئله خودنمایی کنند. حالا باید در انتظار نشست و دید این اعدام چه تبعاتی برای تصمیم‌گیران سعودی در پی خواهد داشت. «عربستان سعی دارد تا چهره‌های تأثیرگذاری که قابلیت لازم برای اعتراض دارند را حذف فیزیکی ‌کند، بلکه به‌زعم خودشان از توفان جلوگیری کنند. درحالی‌که حاشیه‌نشین‌کردن صدای آزاد امکان‌پذیر نیست و نه عربستان و نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند براساس تهدید و دیکتاتوری برنامه‌های خود را پیش ببرد». «حسین رویوران» کار‌شناس ارشد خاورمیانه، با بیان سخنان فوق به پرسش‌های «شرق» پاسخ می‌دهد:

‌شیخ نمر اعدام شد؛ فضا، فضایی نبود که این خبر غیرمنتظره نباشد. مخصوصا بعد از اینکه تقریبا یک ماه پیش عربستان با وجود اعلان قبلی از اعدام منصرف شده بود.
این اعدام از یک زاویه نشانگر حجمِ «تحدید»هایی است که تصمیم‌گیران سعودی برای مردم کشورشان اعمال می‌کنند. حکم‌های خیلی از کسانی که به همراه شیخ النمر اعدام شدند، طبق اسناد قضائی عربستان سعودی صرفا به دلیل اظهارنظرهای آنان صادر شده است. دومین مسئله‌ای که می‌توان درباره چرایی این نوع رفتار گفت، به شرایط سیاسی این کشور باز‌می‌گردد. عربستان به این امید وارد جنگ با یمن شد که به صنعا برسد؛ آنها نه‌تنها نتوانستند این هدفشان را محقق ببینند که حتی سه استان خودشان را از دست دادند و به‌همین‌دلیل دولت آل ‌سعود چالش‌های اجتماعی و سیاسی زیادی را پیش‌روی خود می‌بیند.
‌می‌توان این شرایط را با وضعیت «صدام حسین» بعد از عقب‌نشینی از کویت قیاس کرد؟
به نکته خوبی اشاره کردید. سران عربستان سعودی امروز شرایطی را دارند که آن روز‌ها صدام تجربه می‌کرد و معروف به «انتفاضه شعبانیه» است که از ۱۷ استان، ۱۵ استان عراق درگیر ناآرامی‌ شد. عربستان هم به‌همین‌دلیل سعی دارد تا چهره‌های تأثیرگذاری را که قابلیت لازم برای اعتراض دارند حذف فیزیکی کند بلکه به‌زعم خودشان از توفان جلوگیری کنند. درحالی‌که حاشیه‌نشین‌کردن صدای آزاد امکان‌پذیر نیست و نه عربستان و نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند براساس تهدید و دیکتاتوری برنامه‌های خود را پیش ببرد. جالب است تعدادی از اعدامی‌ها فقط به دلیل فعالیت در شبکه‌های مجازی اعدام شدند.
‌پس ریشه این نوع رفتار را باید در «ضعف» عربستان و به طور مشخص، دولت آل‌سعود دانست.
دقیقا. استبداد داخلی و شکست‌ها در تحرکات بین‌الملل، علت اصلی اعدام شیخ النمر و تعداد دیگری است که واقعا شایسته چنین مجازاتی نبودند. نباید فراموش کرد که همین چند وقت پیش،«ملک سلمان» پادشاه عربستان از امضای حکم اعدام شیخ نمر ممانعت کرد. اما حالا کارشان به جایی رسیده است که به قول معروف، عنان کار از دستشان در رفته است.
‌جهان تشیع نسبت به این اعدام اعتراض دارد و بیانیه‌هایی هم صادر شده است. پرسش این است که صرفا بیانیه و صحبت درباره رفتار غلط آل ‌سعود کافی است؟
جهان اسلام حتما واکنش‌هایی را نسبت به این مسئله به‌صورت تظاهرات خواهد داشت. اما واقعیت درخور تأمل آن است که اعتراض‌ها بیشتر از این نمی‌شود. البته حساب مردم شرق عربستان جداست و همان‌طور که در گذشته در شهرهای شیعه‌نشین موقع بازداشت شیخ النمر سروصداهای زیادی شنیده شد، این‌بار هم حتما به خیابان‌ها خواهند آمد و در‌نتیجه شاهد وضعیتی نظامی خواهند بود. البته این را باید در نظر داشت که شیعیان در عربستان در اقلیت هستند و زمانی می‌توانند اهدافشان را محقق ببینند که بتوانند اکثریت را همراه خود ببینند که شرط چنین چیزی، این است که تصمیم‌گیران شیعه بتوانند تحرکات لازم را در راستای روشنگری سنی‌ها از خود نشان بدهند.
‌جهان اسلام به سه گروهِ مروجین وهابیت، مدافعان واقعی اسلام و همچنین کشورهایی که در چنین مواقعی به دلیل ترس از غرب مجبور به سکوت می‌شوند، تقسیم می‌شود. «هم‌نشینی» این سه گروه احتمالِ محال است؟
متأسفانه جهان اسلام به دلیل اینکه اسیر تعصب‌های کور هستند، نه‌تنها نمی‌توانند همنشینی با یکدیگر را بربتابند، بلکه بر همدیگر هزینه هم تحمیل می‌کنند. در شرایط این‌چنینی، نمی‌توان منتظر بود که درباره اعدام شیخ النمر و اتفاق‌های احتمالی این‌چنینی اعتراضی یکصدا داشته باشند و واکنش‌ها فقط محدود به جهان تشیع خواهد بود و باید گفت این نکته، نقطه ضعفی بزرگ و آسیب‌رسان به شمار می‌رود. اما نمی‌توانیم جهان اسلام را متهم به بی‌توجهی کنیم. چون به‌هرحال خیلی از کشورهای اسلامی درگیر استبداد هستند و همین مانع می‌شود تا نسبت به اتفاقاتی که درباره مسلمانان می‌افتد، واکنش نشان بدهند.
‌از جامعه جهانی هم که نمی‌توان انتظار چندانی داشت!
متأسفانه همین‌طور است. غرب و آمریکا در طول چند دهه اخیر بار‌ها و بار‌ها نشان داده‌اند که فقط منافع خود را در نظر می‌گیرند. به‌همین‌دلیل هر‌گاه که لازم ببینند، در قبالِ رفتارهای ضدامنیتی و انسانی واکنش نشان می‌دهند. شما اطمینان داشته باشید که هیچ‌کدام از مدعیان حقوق‌ بشر واکنش خاصی به اعدام شیخ النمر نشان نمی‌دهند.
‌وضعیت بد اقتصادی و ناهنجاری‌های سیاسی و اجتماعی را می‌توان تهدیدی جدی برای آل ‌سعود قلمداد کرد؟
درحال‌حاضر عربستان سعودی در ماجرا‌جویی‌هایی که در عراق، سوریه و البته یمن داشته، هزینه‌های زیادی را بر جامعه خود تحمیل کرده است. سیاست‌های این کشور برای جلب رضایت باعث شده تا قیمت نفت را در قبال سکوت غرب پایین بیاورند و به‌همین‌‌دلیل سعودی‌ها این‌روز‌ها مشکلات و فشارهای زیادی را به دلیل کسری ۱۴۰‌میلیارددلاری کشورشان تجربه می‌کنند که قرار است نیمی از این مبلغ با گران‌کردن حامل‌های انرژی و قطع یارانه‌ها تأمین شود.
‌به‌عنوان سؤال پایانی؛ اعدام شیخ النمر چه پیامی دارد؟
اعدام نمر، ماهیت آل ‌سعود را نشان داد و نشان داد که عربستان آشفته شده است.

سعید شمس: اتفاقی که قرار بود چند ماه پیش بیفتد، در دومین روز از سال ۲۰۱۶ رخ داد و «شیخ النمر اعدام شد» تا عربستان و مشخصا آل‌سعود در شرایطی که در یمن به آنچه می‌خواستند، نرسیده‌اند، به‌زعم خود با این مسئله خودنمایی کنند. حالا باید در انتظار نشست و دید این اعدام چه تبعاتی برای تصمیم‌گیران سعودی در پی خواهد داشت. «عربستان سعی دارد تا چهره‌های تأثیرگذاری که قابلیت لازم برای اعتراض دارند را حذف فیزیکی ‌کند، بلکه به‌زعم خودشان از توفان جلوگیری کنند. درحالی‌که حاشیه‌نشین‌کردن صدای آزاد امکان‌پذیر نیست و نه عربستان و نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند براساس تهدید و دیکتاتوری برنامه‌های خود را پیش ببرد». «حسین رویوران» کار‌شناس ارشد خاورمیانه، با بیان سخنان فوق به پرسش‌های «شرق» پاسخ می‌دهد:

‌شیخ نمر اعدام شد؛ فضا، فضایی نبود که این خبر غیرمنتظره نباشد. مخصوصا بعد از اینکه تقریبا یک ماه پیش عربستان با وجود اعلان قبلی از اعدام منصرف شده بود.
این اعدام از یک زاویه نشانگر حجمِ «تحدید»هایی است که تصمیم‌گیران سعودی برای مردم کشورشان اعمال می‌کنند. حکم‌های خیلی از کسانی که به همراه شیخ النمر اعدام شدند، طبق اسناد قضائی عربستان سعودی صرفا به دلیل اظهارنظرهای آنان صادر شده است. دومین مسئله‌ای که می‌توان درباره چرایی این نوع رفتار گفت، به شرایط سیاسی این کشور باز‌می‌گردد. عربستان به این امید وارد جنگ با یمن شد که به صنعا برسد؛ آنها نه‌تنها نتوانستند این هدفشان را محقق ببینند که حتی سه استان خودشان را از دست دادند و به‌همین‌دلیل دولت آل ‌سعود چالش‌های اجتماعی و سیاسی زیادی را پیش‌روی خود می‌بیند.
‌می‌توان این شرایط را با وضعیت «صدام حسین» بعد از عقب‌نشینی از کویت قیاس کرد؟
به نکته خوبی اشاره کردید. سران عربستان سعودی امروز شرایطی را دارند که آن روز‌ها صدام تجربه می‌کرد و معروف به «انتفاضه شعبانیه» است که از ۱۷ استان، ۱۵ استان عراق درگیر ناآرامی‌ شد. عربستان هم به‌همین‌دلیل سعی دارد تا چهره‌های تأثیرگذاری را که قابلیت لازم برای اعتراض دارند حذف فیزیکی کند بلکه به‌زعم خودشان از توفان جلوگیری کنند. درحالی‌که حاشیه‌نشین‌کردن صدای آزاد امکان‌پذیر نیست و نه عربستان و نه هیچ کشور دیگری نمی‌تواند براساس تهدید و دیکتاتوری برنامه‌های خود را پیش ببرد. جالب است تعدادی از اعدامی‌ها فقط به دلیل فعالیت در شبکه‌های مجازی اعدام شدند.
‌پس ریشه این نوع رفتار را باید در «ضعف» عربستان و به طور مشخص، دولت آل‌سعود دانست.
دقیقا. استبداد داخلی و شکست‌ها در تحرکات بین‌الملل، علت اصلی اعدام شیخ النمر و تعداد دیگری است که واقعا شایسته چنین مجازاتی نبودند. نباید فراموش کرد که همین چند وقت پیش،«ملک سلمان» پادشاه عربستان از امضای حکم اعدام شیخ نمر ممانعت کرد. اما حالا کارشان به جایی رسیده است که به قول معروف، عنان کار از دستشان در رفته است.
‌جهان تشیع نسبت به این اعدام اعتراض دارد و بیانیه‌هایی هم صادر شده است. پرسش این است که صرفا بیانیه و صحبت درباره رفتار غلط آل ‌سعود کافی است؟
جهان اسلام حتما واکنش‌هایی را نسبت به این مسئله به‌صورت تظاهرات خواهد داشت. اما واقعیت درخور تأمل آن است که اعتراض‌ها بیشتر از این نمی‌شود. البته حساب مردم شرق عربستان جداست و همان‌طور که در گذشته در شهرهای شیعه‌نشین موقع بازداشت شیخ النمر سروصداهای زیادی شنیده شد، این‌بار هم حتما به خیابان‌ها خواهند آمد و در‌نتیجه شاهد وضعیتی نظامی خواهند بود. البته این را باید در نظر داشت که شیعیان در عربستان در اقلیت هستند و زمانی می‌توانند اهدافشان را محقق ببینند که بتوانند اکثریت را همراه خود ببینند که شرط چنین چیزی، این است که تصمیم‌گیران شیعه بتوانند تحرکات لازم را در راستای روشنگری سنی‌ها از خود نشان بدهند.
‌جهان اسلام به سه گروهِ مروجین وهابیت، مدافعان واقعی اسلام و همچنین کشورهایی که در چنین مواقعی به دلیل ترس از غرب مجبور به سکوت می‌شوند، تقسیم می‌شود. «هم‌نشینی» این سه گروه احتمالِ محال است؟
متأسفانه جهان اسلام به دلیل اینکه اسیر تعصب‌های کور هستند، نه‌تنها نمی‌توانند همنشینی با یکدیگر را بربتابند، بلکه بر همدیگر هزینه هم تحمیل می‌کنند. در شرایط این‌چنینی، نمی‌توان منتظر بود که درباره اعدام شیخ النمر و اتفاق‌های احتمالی این‌چنینی اعتراضی یکصدا داشته باشند و واکنش‌ها فقط محدود به جهان تشیع خواهد بود و باید گفت این نکته، نقطه ضعفی بزرگ و آسیب‌رسان به شمار می‌رود. اما نمی‌توانیم جهان اسلام را متهم به بی‌توجهی کنیم. چون به‌هرحال خیلی از کشورهای اسلامی درگیر استبداد هستند و همین مانع می‌شود تا نسبت به اتفاقاتی که درباره مسلمانان می‌افتد، واکنش نشان بدهند.
‌از جامعه جهانی هم که نمی‌توان انتظار چندانی داشت!
متأسفانه همین‌طور است. غرب و آمریکا در طول چند دهه اخیر بار‌ها و بار‌ها نشان داده‌اند که فقط منافع خود را در نظر می‌گیرند. به‌همین‌دلیل هر‌گاه که لازم ببینند، در قبالِ رفتارهای ضدامنیتی و انسانی واکنش نشان می‌دهند. شما اطمینان داشته باشید که هیچ‌کدام از مدعیان حقوق‌ بشر واکنش خاصی به اعدام شیخ النمر نشان نمی‌دهند.
‌وضعیت بد اقتصادی و ناهنجاری‌های سیاسی و اجتماعی را می‌توان تهدیدی جدی برای آل ‌سعود قلمداد کرد؟
درحال‌حاضر عربستان سعودی در ماجرا‌جویی‌هایی که در عراق، سوریه و البته یمن داشته، هزینه‌های زیادی را بر جامعه خود تحمیل کرده است. سیاست‌های این کشور برای جلب رضایت باعث شده تا قیمت نفت را در قبال سکوت غرب پایین بیاورند و به‌همین‌‌دلیل سعودی‌ها این‌روز‌ها مشکلات و فشارهای زیادی را به دلیل کسری ۱۴۰‌میلیارددلاری کشورشان تجربه می‌کنند که قرار است نیمی از این مبلغ با گران‌کردن حامل‌های انرژی و قطع یارانه‌ها تأمین شود.
‌به‌عنوان سؤال پایانی؛ اعدام شیخ النمر چه پیامی دارد؟
اعدام نمر، ماهیت آل ‌سعود را نشان داد و نشان داد که عربستان آشفته شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.