|

غرب و سیاست‌های «الاکلنگی» برای مهار داعش

اردشیر زارعی‌قنواتی

در ماه‌های اخیر و به‌خصوص بعد از حوادث تروریستی پاریس در روز جمعه 13 نوامبر که منجر به کشته‌شدن 130 نفر شد، بار دیگر موضوع «مبارزه با تروریسم» در کانون توجه افکارعمومی و دولت‌های جهان قرار گرفت. در تمام سال‌های بعد از حوادث تروریستی یازدهم سپتامبر 2001 میلادی که توسط گروه تروریستی «القاعده» انجام گرفت و متعاقب آن موجب به‌راه‌انداختن دو جنگ بزرگ در افغانستان و عراق شد، همواره و به‌زعم دولت‌های اروپایی- آمریکایی این مبارزه علیه تروریسم با شدت و حدت کامل ادامه داشته است. البته در این دوره زمانی به گروه القاعده ضربات سختی وارد شده است و کماندوهای ویژه آمریکایی (دلتا) نیز بالاخره توانستند «اسامه بن‌لادن»، رهبر کاریزماتیک این گروه، را در «ابیت‌آباد» پاکستان از پای درآورند و تا حدود زیادی القاعده را به حاشیه برانند. در شرایطی که بنا به دلایل متعددی از جمله وجود دیکتاتوری سکولار، سرکوب مطالبات دموکراسی‌خواهانه، مداخلات ژئوپلیتیک خارجی، جنگ نیابتی قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش جهت تحقق رؤیای خاورمیانه نوین، برهم‌زدن مرزهای موسوم به
سایکس-پیکو، ورود نیروهای بنیادگرای جهادی به متن بحران، ترانزیت داوطلبان جهادی از کشورهای عربی و غربی از طریق ترکیه به سمت میدان منازعه و به‌طورکلی رقم‌خوردن یک جنگ داخلی و فرقه‌ای در کشور سوریه، جهان با یک پدیده جدید و ظهور یک هیولای تروریستی با عنوان «داعش» روبه‌رو شد. ورود داعش به معادلات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و نظامی در بحران سوریه و متعاقب آن سرازیرشدن به سمت عراق، برای اولین‌بار یک جغرافیای مشخص در شاکله یک دولت مستقر را با مهر و آدرس این گروه جدید تروریست رقم زد. بدون‌تردید تثبیت یک گروه تروریستی در یک جغرافیای مشخص و وسیع در سوریه و عراق بدون پشتیبانی و تمهیدات لجستیک حامیان قدرتمند بیرونی در قامت دولت‌های منطقه‌ای و محافل اطلاعاتی- مالی بین‌المللی هرگز قابل‌تصور نبوده و نخواهد بود. البته دراین‌بین هرگز نباید از تأثیر نارضایتی بخش عمده‌ای از اعراب سنی در سوریه و عراق نسبت به وضعیت موجود هم غافل بود که زمینه را برای اتحاد ناسیونالیسم عربی و بنیادگرایی اسلامی فراهم کرد.
با توجه به جنایت‌های سازمان‌یافته و ضدبشری داعش در زمینه «نسل‌کشی» و کشتار غیرنظامیان اعم از شیعیان، مسیحیان، ایزدی‌ها، کردها، علویان، امدادرسانان بین‌المللی و روزنامه‌نگاران در کنار نابودسازی میراث تاریخی بین‌النهرین، قاچاق نفت و اشیای عتیقه به‌سرقت‌برده‌شده از مسیر ترکیه و گسترش اقدامات تروریستی به کشورهای غربی، یک اجماع‌نظر بین‌المللی برای مبارزه با داعش رقم خورد. اما این مبارزه به دلیل تمرکز بر «معلول» به‌جای «علت» و همچنین جداسازی داعش به‌عنوان بزرگ‌ترین خطر تروریستی حال‌حاضر جهان از ظرفیت اصلی «بنیادگرایی دینی» و تمایز قائل‌شدن بین این گروه و دیگر گروه‌های تروریست بنیادگرا در عرصه میدانی منازعات سوریه و عراق تا به امروز ثمربخش نبوده است. اینکه هژمون‌های بین‌المللی، به‌خصوص در کشورهای غرب لیبرال هنوز موضوع داعش را از واقعیت خطر بنیادگرایی اسلام سنی جدا می‌پندارند، اصلی‌ترین دلیل شکست در مبارزه با این گروه و نمونه‌های مشابه آن بوده است. از طرف دیگر تمرکز انتزاعی روی موقعیت سازمانی داعش بدون درنظرگرفتن حامیان خارجی و منطقه‌ای آن که به تروریسم داعشی اجازه مانور و حفظ بقا می‌دهد، دلیل دیگری است که تمامی تلاش‌های کنونی برای سرکوب آن را تا به امروز ناکام گذاشته است. انتشار یک سند مستند توسط دستگاه اطلاعاتی آلمان در مورد نقش پشت‌پرده رژیم عربستان از جمله تأثیر سیاست‌های «ملک سلمان»، پادشاه سعودی و پسر او که جانشین ولیعهد و وزیر دفاع این کشور است، در کنار افشای نقش همدستانه دولت ترکیه و شخص «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری این کشور، در حمایت نظامی- مالی و شراکت اقتصادی آنان در قاچاق نفت سرقت‌شده از منابع عراقی و سوری، واقعیت گسترده تروریسم بنیادگرای کنونی از یک گروه مشخص به یک گروه‌بندی بزرگ را به‌خوبی نشان می‌دهد. متأسفانه تا به امروز ائتلاف موسوم به ضدتروریستی به رهبری آمریکا و اکثر کشورهای اروپایی هنوز با اعمال سیاست‌های «الاکلنگی» و نوعی دودوزه‌بازی سیاسی سعی در فروکاستن خطر تروریسم جهادی دارند. به همان دلیلی که بعد از افول القاعده، از درون این ظرف بزرگ، بنیادگرایی سنی گروهی چون داعش متولد شد در آینده نیز در صورت به‌حاشیه‌رفتن داعش بار دیگر باید در انتظار ظهور و بروز گروه‌های همسویی چون انصارالشریعه، جبهه النصره، احرار الشام و جیش‌الاسلام بود که تنها با تغییر مارک و رتبه‌های سازمانی همان کنش تروریستی را ادامه خواهند داد. نکته جالب در اینجاست که از زمان ورود نظامی روسیه به منازعه سوریه که در کمتر از سه‌ماه توانست تمام معادلات موجود را به‌هم زده و هم‌زمان که تمام گروه‌های تروریست بنیادگرای حاضر در عرصه میدانی منازعه را زیر فشار سرکوب قرار می‌دهد، نقاب را نیز از چهره حامیان خارجی این گروه بردارد، به‌جای حمایت از سوی کشورهای مدعی مبارزه با تروریسم به‌شدت به بهانه حمایت از «بشار اسد» و سرکوب دیگر مخالفان تروریست او مورد انتقاد قرار گرفته است. شاید در هر زمینه‌ای بتوان روسیه و شخص «ولادیمیر پوتین» را مورد نکوهش قرار داد اما در مورد مبارزه قاطعانه و بدون‌مرزبندی‌اش علیه تروریسم بنیادگرای سنی نمی‌توان تردید کرد و اتفاقا استراتژی مسکو در مورد طبقه‌بندی تروریستی و حامیان خارجی آن شفاف‌ترین و کارآمدترین سیاست در این زمینه خواهد بود. آمریکا و اتحادیه اروپایی نیز تا زمانی که «ظرف» داعش را از «ظرفیت» بنیادگرایی اسلام سنی جدا کرده و به بهانه‌های مختلف چشم خود را بر پدرخوانده‌های منطقه‌ای داعش و دیگر گروه‌های تروریست می‌بندند نه‌تنها توان مقابله با تروریسم جهانی را نداشته که حتی می‌توانند موجب تشدید آن نیز بشوند. اینکه بعد از حوادث تروریستی پاریس در لندن و برلین نمایش قاطعیت در برخورد با تروریسم با وضع قانون اجازه حملات هوایی به داعش صادر می‌شود درحالی‌که این دولت‌ها سطح همکاری‌های خود را با حامیان منطقه‌ای داعش گسترش داده و همچنان اراده‌ای برای اعمال سیستم تحریم بانکی علیه کمک‌کنندگان مالی تروریسم بنیادگرا ندارند، بیشتر شبیه آب در هاون کوبیدن است.

در ماه‌های اخیر و به‌خصوص بعد از حوادث تروریستی پاریس در روز جمعه 13 نوامبر که منجر به کشته‌شدن 130 نفر شد، بار دیگر موضوع «مبارزه با تروریسم» در کانون توجه افکارعمومی و دولت‌های جهان قرار گرفت. در تمام سال‌های بعد از حوادث تروریستی یازدهم سپتامبر 2001 میلادی که توسط گروه تروریستی «القاعده» انجام گرفت و متعاقب آن موجب به‌راه‌انداختن دو جنگ بزرگ در افغانستان و عراق شد، همواره و به‌زعم دولت‌های اروپایی- آمریکایی این مبارزه علیه تروریسم با شدت و حدت کامل ادامه داشته است. البته در این دوره زمانی به گروه القاعده ضربات سختی وارد شده است و کماندوهای ویژه آمریکایی (دلتا) نیز بالاخره توانستند «اسامه بن‌لادن»، رهبر کاریزماتیک این گروه، را در «ابیت‌آباد» پاکستان از پای درآورند و تا حدود زیادی القاعده را به حاشیه برانند. در شرایطی که بنا به دلایل متعددی از جمله وجود دیکتاتوری سکولار، سرکوب مطالبات دموکراسی‌خواهانه، مداخلات ژئوپلیتیک خارجی، جنگ نیابتی قدرت‌های منطقه‌ای، تلاش جهت تحقق رؤیای خاورمیانه نوین، برهم‌زدن مرزهای موسوم به
سایکس-پیکو، ورود نیروهای بنیادگرای جهادی به متن بحران، ترانزیت داوطلبان جهادی از کشورهای عربی و غربی از طریق ترکیه به سمت میدان منازعه و به‌طورکلی رقم‌خوردن یک جنگ داخلی و فرقه‌ای در کشور سوریه، جهان با یک پدیده جدید و ظهور یک هیولای تروریستی با عنوان «داعش» روبه‌رو شد. ورود داعش به معادلات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و نظامی در بحران سوریه و متعاقب آن سرازیرشدن به سمت عراق، برای اولین‌بار یک جغرافیای مشخص در شاکله یک دولت مستقر را با مهر و آدرس این گروه جدید تروریست رقم زد. بدون‌تردید تثبیت یک گروه تروریستی در یک جغرافیای مشخص و وسیع در سوریه و عراق بدون پشتیبانی و تمهیدات لجستیک حامیان قدرتمند بیرونی در قامت دولت‌های منطقه‌ای و محافل اطلاعاتی- مالی بین‌المللی هرگز قابل‌تصور نبوده و نخواهد بود. البته دراین‌بین هرگز نباید از تأثیر نارضایتی بخش عمده‌ای از اعراب سنی در سوریه و عراق نسبت به وضعیت موجود هم غافل بود که زمینه را برای اتحاد ناسیونالیسم عربی و بنیادگرایی اسلامی فراهم کرد.
با توجه به جنایت‌های سازمان‌یافته و ضدبشری داعش در زمینه «نسل‌کشی» و کشتار غیرنظامیان اعم از شیعیان، مسیحیان، ایزدی‌ها، کردها، علویان، امدادرسانان بین‌المللی و روزنامه‌نگاران در کنار نابودسازی میراث تاریخی بین‌النهرین، قاچاق نفت و اشیای عتیقه به‌سرقت‌برده‌شده از مسیر ترکیه و گسترش اقدامات تروریستی به کشورهای غربی، یک اجماع‌نظر بین‌المللی برای مبارزه با داعش رقم خورد. اما این مبارزه به دلیل تمرکز بر «معلول» به‌جای «علت» و همچنین جداسازی داعش به‌عنوان بزرگ‌ترین خطر تروریستی حال‌حاضر جهان از ظرفیت اصلی «بنیادگرایی دینی» و تمایز قائل‌شدن بین این گروه و دیگر گروه‌های تروریست بنیادگرا در عرصه میدانی منازعات سوریه و عراق تا به امروز ثمربخش نبوده است. اینکه هژمون‌های بین‌المللی، به‌خصوص در کشورهای غرب لیبرال هنوز موضوع داعش را از واقعیت خطر بنیادگرایی اسلام سنی جدا می‌پندارند، اصلی‌ترین دلیل شکست در مبارزه با این گروه و نمونه‌های مشابه آن بوده است. از طرف دیگر تمرکز انتزاعی روی موقعیت سازمانی داعش بدون درنظرگرفتن حامیان خارجی و منطقه‌ای آن که به تروریسم داعشی اجازه مانور و حفظ بقا می‌دهد، دلیل دیگری است که تمامی تلاش‌های کنونی برای سرکوب آن را تا به امروز ناکام گذاشته است. انتشار یک سند مستند توسط دستگاه اطلاعاتی آلمان در مورد نقش پشت‌پرده رژیم عربستان از جمله تأثیر سیاست‌های «ملک سلمان»، پادشاه سعودی و پسر او که جانشین ولیعهد و وزیر دفاع این کشور است، در کنار افشای نقش همدستانه دولت ترکیه و شخص «رجب طیب اردوغان»، رئیس‌جمهوری این کشور، در حمایت نظامی- مالی و شراکت اقتصادی آنان در قاچاق نفت سرقت‌شده از منابع عراقی و سوری، واقعیت گسترده تروریسم بنیادگرای کنونی از یک گروه مشخص به یک گروه‌بندی بزرگ را به‌خوبی نشان می‌دهد. متأسفانه تا به امروز ائتلاف موسوم به ضدتروریستی به رهبری آمریکا و اکثر کشورهای اروپایی هنوز با اعمال سیاست‌های «الاکلنگی» و نوعی دودوزه‌بازی سیاسی سعی در فروکاستن خطر تروریسم جهادی دارند. به همان دلیلی که بعد از افول القاعده، از درون این ظرف بزرگ، بنیادگرایی سنی گروهی چون داعش متولد شد در آینده نیز در صورت به‌حاشیه‌رفتن داعش بار دیگر باید در انتظار ظهور و بروز گروه‌های همسویی چون انصارالشریعه، جبهه النصره، احرار الشام و جیش‌الاسلام بود که تنها با تغییر مارک و رتبه‌های سازمانی همان کنش تروریستی را ادامه خواهند داد. نکته جالب در اینجاست که از زمان ورود نظامی روسیه به منازعه سوریه که در کمتر از سه‌ماه توانست تمام معادلات موجود را به‌هم زده و هم‌زمان که تمام گروه‌های تروریست بنیادگرای حاضر در عرصه میدانی منازعه را زیر فشار سرکوب قرار می‌دهد، نقاب را نیز از چهره حامیان خارجی این گروه بردارد، به‌جای حمایت از سوی کشورهای مدعی مبارزه با تروریسم به‌شدت به بهانه حمایت از «بشار اسد» و سرکوب دیگر مخالفان تروریست او مورد انتقاد قرار گرفته است. شاید در هر زمینه‌ای بتوان روسیه و شخص «ولادیمیر پوتین» را مورد نکوهش قرار داد اما در مورد مبارزه قاطعانه و بدون‌مرزبندی‌اش علیه تروریسم بنیادگرای سنی نمی‌توان تردید کرد و اتفاقا استراتژی مسکو در مورد طبقه‌بندی تروریستی و حامیان خارجی آن شفاف‌ترین و کارآمدترین سیاست در این زمینه خواهد بود. آمریکا و اتحادیه اروپایی نیز تا زمانی که «ظرف» داعش را از «ظرفیت» بنیادگرایی اسلام سنی جدا کرده و به بهانه‌های مختلف چشم خود را بر پدرخوانده‌های منطقه‌ای داعش و دیگر گروه‌های تروریست می‌بندند نه‌تنها توان مقابله با تروریسم جهانی را نداشته که حتی می‌توانند موجب تشدید آن نیز بشوند. اینکه بعد از حوادث تروریستی پاریس در لندن و برلین نمایش قاطعیت در برخورد با تروریسم با وضع قانون اجازه حملات هوایی به داعش صادر می‌شود درحالی‌که این دولت‌ها سطح همکاری‌های خود را با حامیان منطقه‌ای داعش گسترش داده و همچنان اراده‌ای برای اعمال سیستم تحریم بانکی علیه کمک‌کنندگان مالی تروریسم بنیادگرا ندارند، بیشتر شبیه آب در هاون کوبیدن است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.