|

تروریست‌ها می‌آیند

محمدعلی عسگری

بحث بر سر اینکه داعش ساخته کیست یا از کجا آمده، بحثی انحرافی است. مسئله بر سر این است که داعش و داعش‌ها روزبه‌روز دارند بیشتر قدرت می‌گیرند. داعش اسم رمزی است که می‌شود روی هر گروه تروریستی دیگر گذاشت. مثل القاعده یا سایر گرو‌ه‌های تروریستی موجود در شرایط کنونی که حتی در صورت کشته‌شدن رهبران‌شان یا منهدم‌شدن بخشی از قدرت‌شان، باز باید منتظر نسخه‌ای جدیدتر از این پدیده بود. از همین‌روست که می‌توان گفت تروریست‌ها همچنان دارند می‌آیند و هر روز ما با نام‌ها یا عناوین جدیدی از آنها آشنا می‌شویم؛ درست مثل این‌ که گفته شود طاعون یا وبا یا سونامی در حال آمدن است. بیماری‌های مسری و خطرناک یا حوادث طبیعی فوق‌العاده‌ای که باید برای آن چاره‌ای جدی اندیشید. برای این کار هم نباید منتظر غرب یا شرق بود یا به انتظار نشست تا ائتلاف‌هایی از اینجا یا آنجا برای مبارزه با تروریسم ساخته ‌و پرداخته شده و کاری صورت دهند. دست‌کم از سال 2000 تاکنون آمریکا و تعدادی دیگر از کشورهای غربی درحال مبارزه با پدیده تروریسم هستند، بدون این‌ که در این کار موفقیتی کسب کرده باشند. درست است که «اسامه بن‌لادن»، رهبر سابق القاعده، در خانه‌ای در «ابیت‌آباد» پاکستان به دست‌ کماندوهای آمریکایی کشته شد، اما القاعده هنوز سرپاست و به گفته خودش برای «صلیبی‌ها» خط و نشان می‌کشد.
پدیده قرن
واقعیت این است که تروریسم را باید پدیده منحصر به فرد قرن بیست و یکم - یا دست‌کم شروع آن - تصور کرد؛ پدیده‌ای که از معجونی عجیب‌وغریب حاصل شده است. از یک طرف میراثی از مبارزات مسلحانه گروه‌های انقلابی قرن نوزده و بیست دارد و از طرف دیگر، میراثی مغشوش از حرکت‌های «هویت محور» مانند بازگشت به خویش و «بازگشت به اسلام سلف» و مبارزه با استعمار خارجی و استبداد خارجی که همه در ذیل این نام به هم جوش خورده و شده است داعش، القاعده، جبهه النصره یا بوکوحرام و... . طی 15 سالی که از قرن جدید می‌گذرد هر روز بر تنوع و تعداد این گروه‌های تروریستی و گستره فعالیت‌های آنها افزوده می‌شود. به‌طوری‌که امروزه تقریبا شرق تا غرب جهان را هر یک به‌نوعی زیر کابوس رعب و وحشت خود گرفته‌اند. از گروه ابوسیاف در اندونزی گرفته تا الشباب در آفریقا، تا داعش در مرکز خاورمیانه و تا شاخه‌ها و شعبه‌های پراکنده اینها در اروپا، آمریکا و حتی استرالیا. گروه‌هایی که نه ایدئولوژی مشخصی دارند نه از یک استراتژی سیاسی مشخص و روشنی تبعیت می‌کنند و نه حتی رهبری، سازماندهی و تشکیلات منسجم و منظمی دارند که بشود آنها را به‌روشنی شناخت یا در صورت لزوم، با آنها به گفت‌وگو نشست یا حتی مانند باندهای تروریستی سابق یا گروه‌های انقلابی لاحق با آنها دادوستد کرد.
به این مجموعه می‌توانید «گرگ‌های تنها» جهان غرب را هم اضافه کنید که دیوانه‌وار هرازچندگاهی از تاریک‌خانه‌های خود بیرون جسته و مردان و زنان و کودکان بی‌گناه و بی‌دفاع را به رگبار می‌بندند تا شاید عقده‌های روانی شان اندکی تشفی پیدا کند. باز به این مجموعه می‌توان تمام مهاجرانی را اضافه کرد که از مناطق محروم دنیا به‌ویژه خاورمیانه و آفریقا به جهان متمدن رفته‌اند و به هر دلیل جذب جوامع غربی نشده‌اند و در عمق وجودشان حس تحقیرشدگی و انتقام موج می‌زند و هر کدام حکم یک بمب ساعتی را بازی می‌کنند که لحظه انفجار خود را انتظار می‌کشند.
فاجعه چگونه متولد شد
در این میان باید به یک عامل بسیار مهم دیگر توجه کرد و آن دخالت قدرت‌های بین‌المللی، منطقه‌ای و حتی محلی است که با دلایل و انگیزه‌های سیاسی و اقتصادی بخواهند با حریفان و رقیبان خود تسویه‌حساب کنند و برای این کار به دنبال ابزارهای ارزان‌قیمتی می‌گردند که بشود به وسیله آنها به قول معروف، بینی دیگری را به خاک مالید. کانون‌های قدرت و ثروت همواره برای تحقق اهداف خود و دستیابی به مطامع مشروع و نامشروع‌شان به سربازانی ناشناس و بی‌هویت و ارزان‌قیمت نیازمند هستند تا آنها را به صورت مستقیم و غیرمستقم اجیر کرده و در خدمت اهداف توسعه‌طلبانه یا جاه‌طلبی‌های سیاسی خود در آورند. این دقیقا شرایطی است که فاجعه در بطن آن متولد می‌شود. آنگاه از این گروه‌ها و دسته‌جات ساده و جوانان بی‌کس و کار یا محروم و آواره شبه‌نظامیانی ساخته و پرداخته می‌شود که سلاح بر دوش احساس قدرتی پوشالی می‌کنند یا انگشت بر ماشه گذاشته و شلیک می‌کنند یا با احساس توهم رسالتی آسمانی، ضامن کمربند انفجاری خود را می‌کشند. همیشه دست‌های پنهانی هست که این رمه‌های رمیده را در قالب گروه‌های تروریستی جدید سامان داده و به خدمت گیرد. این فقط ترکیه یا قطر نیست که متهم به حمایت از گروه‌های تروریستی از قبیل داعش می‌شود. اگر نیم نگاهی به سایرین نیز انداخته شود، می‌توان شاهکارهایی از این دست را در کارنامه‌شان ملاحظه کرد.
عجز و ناتوانی
به‌هرحال طی 15 سال گذشته که از مبارزه با تروریسم در سطح بین‌المللی می‌گذرد، دست‌کم این پدیده بیشتر رشد کرده است. آیا این نشان نمی‌دهد تروریسم با معنا و شکلی که امروزه پیدا کرده، به یک بیماری خطرناک یا یک مصیبت طبیعی خارق‌العاده مثل گرم‌شدن کره زمین تبدیل شده که بشر از مقابله با آن عاجز و درمانده است؟ دست‌کم اگر نخواهیم این «عجز» را بر زبان آوریم، باید گفت برای ریشه کن کردن این پدیده، بشر با مشکلات پیچیده و دشواری روبه‌روست. به همین دلیل است که باید از انسان‌ها، یعنی از همه بشریت خواست به این پدیده به صورت یک بلای جهانی نگریسته و برای آن چاره‌ای بیندیشند؛ چاره‌ای که باید از خانواده و مدرسه شروع شود و به سطح نهادهای جامعه و جهانی ارتقا یابد.
انتظار پیروزی عاجل بر تروریسم - از داعش گرفته تا سایر گروه‌های اقماری آن- انتظاری بیهوده و خام‌دستانه است. اکنون میراث همه این ندانم‌کاری‌ها و اشتباهات و خطاها به صورت موجی از خشم و خشونت تجلی پیدا کرده است. به بیانی دیگر، این ما (اعم از شرق و غرب) هستیم که تروریسم را به وجود آورده‌ایم و برای درمان آن نیز هیچ راه‌حلی جز این وجود ندارد که همه حکومت‌ها از شرق گرفته تا غرب و همه انسان‌ها با هر تفکر و مرامی، آستین بالا زده و ریشه‌های آن را بخشکانند. در غیراین‌صورت زمینه برای بروز و ظهور تروریست‌ها به ‌اندازه کافی مهیاست و این پدیده حتی ممکن است در آینده به قلمرو‌های خطرناک‌تری- از شیمیایی گرفته تا هسته‌ای - کشیده شود.

بحث بر سر اینکه داعش ساخته کیست یا از کجا آمده، بحثی انحرافی است. مسئله بر سر این است که داعش و داعش‌ها روزبه‌روز دارند بیشتر قدرت می‌گیرند. داعش اسم رمزی است که می‌شود روی هر گروه تروریستی دیگر گذاشت. مثل القاعده یا سایر گرو‌ه‌های تروریستی موجود در شرایط کنونی که حتی در صورت کشته‌شدن رهبران‌شان یا منهدم‌شدن بخشی از قدرت‌شان، باز باید منتظر نسخه‌ای جدیدتر از این پدیده بود. از همین‌روست که می‌توان گفت تروریست‌ها همچنان دارند می‌آیند و هر روز ما با نام‌ها یا عناوین جدیدی از آنها آشنا می‌شویم؛ درست مثل این‌ که گفته شود طاعون یا وبا یا سونامی در حال آمدن است. بیماری‌های مسری و خطرناک یا حوادث طبیعی فوق‌العاده‌ای که باید برای آن چاره‌ای جدی اندیشید. برای این کار هم نباید منتظر غرب یا شرق بود یا به انتظار نشست تا ائتلاف‌هایی از اینجا یا آنجا برای مبارزه با تروریسم ساخته ‌و پرداخته شده و کاری صورت دهند. دست‌کم از سال 2000 تاکنون آمریکا و تعدادی دیگر از کشورهای غربی درحال مبارزه با پدیده تروریسم هستند، بدون این‌ که در این کار موفقیتی کسب کرده باشند. درست است که «اسامه بن‌لادن»، رهبر سابق القاعده، در خانه‌ای در «ابیت‌آباد» پاکستان به دست‌ کماندوهای آمریکایی کشته شد، اما القاعده هنوز سرپاست و به گفته خودش برای «صلیبی‌ها» خط و نشان می‌کشد.
پدیده قرن
واقعیت این است که تروریسم را باید پدیده منحصر به فرد قرن بیست و یکم - یا دست‌کم شروع آن - تصور کرد؛ پدیده‌ای که از معجونی عجیب‌وغریب حاصل شده است. از یک طرف میراثی از مبارزات مسلحانه گروه‌های انقلابی قرن نوزده و بیست دارد و از طرف دیگر، میراثی مغشوش از حرکت‌های «هویت محور» مانند بازگشت به خویش و «بازگشت به اسلام سلف» و مبارزه با استعمار خارجی و استبداد خارجی که همه در ذیل این نام به هم جوش خورده و شده است داعش، القاعده، جبهه النصره یا بوکوحرام و... . طی 15 سالی که از قرن جدید می‌گذرد هر روز بر تنوع و تعداد این گروه‌های تروریستی و گستره فعالیت‌های آنها افزوده می‌شود. به‌طوری‌که امروزه تقریبا شرق تا غرب جهان را هر یک به‌نوعی زیر کابوس رعب و وحشت خود گرفته‌اند. از گروه ابوسیاف در اندونزی گرفته تا الشباب در آفریقا، تا داعش در مرکز خاورمیانه و تا شاخه‌ها و شعبه‌های پراکنده اینها در اروپا، آمریکا و حتی استرالیا. گروه‌هایی که نه ایدئولوژی مشخصی دارند نه از یک استراتژی سیاسی مشخص و روشنی تبعیت می‌کنند و نه حتی رهبری، سازماندهی و تشکیلات منسجم و منظمی دارند که بشود آنها را به‌روشنی شناخت یا در صورت لزوم، با آنها به گفت‌وگو نشست یا حتی مانند باندهای تروریستی سابق یا گروه‌های انقلابی لاحق با آنها دادوستد کرد.
به این مجموعه می‌توانید «گرگ‌های تنها» جهان غرب را هم اضافه کنید که دیوانه‌وار هرازچندگاهی از تاریک‌خانه‌های خود بیرون جسته و مردان و زنان و کودکان بی‌گناه و بی‌دفاع را به رگبار می‌بندند تا شاید عقده‌های روانی شان اندکی تشفی پیدا کند. باز به این مجموعه می‌توان تمام مهاجرانی را اضافه کرد که از مناطق محروم دنیا به‌ویژه خاورمیانه و آفریقا به جهان متمدن رفته‌اند و به هر دلیل جذب جوامع غربی نشده‌اند و در عمق وجودشان حس تحقیرشدگی و انتقام موج می‌زند و هر کدام حکم یک بمب ساعتی را بازی می‌کنند که لحظه انفجار خود را انتظار می‌کشند.
فاجعه چگونه متولد شد
در این میان باید به یک عامل بسیار مهم دیگر توجه کرد و آن دخالت قدرت‌های بین‌المللی، منطقه‌ای و حتی محلی است که با دلایل و انگیزه‌های سیاسی و اقتصادی بخواهند با حریفان و رقیبان خود تسویه‌حساب کنند و برای این کار به دنبال ابزارهای ارزان‌قیمتی می‌گردند که بشود به وسیله آنها به قول معروف، بینی دیگری را به خاک مالید. کانون‌های قدرت و ثروت همواره برای تحقق اهداف خود و دستیابی به مطامع مشروع و نامشروع‌شان به سربازانی ناشناس و بی‌هویت و ارزان‌قیمت نیازمند هستند تا آنها را به صورت مستقیم و غیرمستقم اجیر کرده و در خدمت اهداف توسعه‌طلبانه یا جاه‌طلبی‌های سیاسی خود در آورند. این دقیقا شرایطی است که فاجعه در بطن آن متولد می‌شود. آنگاه از این گروه‌ها و دسته‌جات ساده و جوانان بی‌کس و کار یا محروم و آواره شبه‌نظامیانی ساخته و پرداخته می‌شود که سلاح بر دوش احساس قدرتی پوشالی می‌کنند یا انگشت بر ماشه گذاشته و شلیک می‌کنند یا با احساس توهم رسالتی آسمانی، ضامن کمربند انفجاری خود را می‌کشند. همیشه دست‌های پنهانی هست که این رمه‌های رمیده را در قالب گروه‌های تروریستی جدید سامان داده و به خدمت گیرد. این فقط ترکیه یا قطر نیست که متهم به حمایت از گروه‌های تروریستی از قبیل داعش می‌شود. اگر نیم نگاهی به سایرین نیز انداخته شود، می‌توان شاهکارهایی از این دست را در کارنامه‌شان ملاحظه کرد.
عجز و ناتوانی
به‌هرحال طی 15 سال گذشته که از مبارزه با تروریسم در سطح بین‌المللی می‌گذرد، دست‌کم این پدیده بیشتر رشد کرده است. آیا این نشان نمی‌دهد تروریسم با معنا و شکلی که امروزه پیدا کرده، به یک بیماری خطرناک یا یک مصیبت طبیعی خارق‌العاده مثل گرم‌شدن کره زمین تبدیل شده که بشر از مقابله با آن عاجز و درمانده است؟ دست‌کم اگر نخواهیم این «عجز» را بر زبان آوریم، باید گفت برای ریشه کن کردن این پدیده، بشر با مشکلات پیچیده و دشواری روبه‌روست. به همین دلیل است که باید از انسان‌ها، یعنی از همه بشریت خواست به این پدیده به صورت یک بلای جهانی نگریسته و برای آن چاره‌ای بیندیشند؛ چاره‌ای که باید از خانواده و مدرسه شروع شود و به سطح نهادهای جامعه و جهانی ارتقا یابد.
انتظار پیروزی عاجل بر تروریسم - از داعش گرفته تا سایر گروه‌های اقماری آن- انتظاری بیهوده و خام‌دستانه است. اکنون میراث همه این ندانم‌کاری‌ها و اشتباهات و خطاها به صورت موجی از خشم و خشونت تجلی پیدا کرده است. به بیانی دیگر، این ما (اعم از شرق و غرب) هستیم که تروریسم را به وجود آورده‌ایم و برای درمان آن نیز هیچ راه‌حلی جز این وجود ندارد که همه حکومت‌ها از شرق گرفته تا غرب و همه انسان‌ها با هر تفکر و مرامی، آستین بالا زده و ریشه‌های آن را بخشکانند. در غیراین‌صورت زمینه برای بروز و ظهور تروریست‌ها به ‌اندازه کافی مهیاست و این پدیده حتی ممکن است در آینده به قلمرو‌های خطرناک‌تری- از شیمیایی گرفته تا هسته‌ای - کشیده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.