|

به انحراف می‌خندیم

مهسا علی‌بیگی: یاد گرفتیم بخندیم. مثل مواجهه بقیه قومیت‌ها با جوک‌های قومیتی، وقتی ما کرمانی‌ها را «عملی»، «بنگی»، «شیره‌ای» و... صدا می‌کردند، ما می‌خندیدیم. نه اینکه کسی از بیرون برایمان جوک بسازد و بگویید، نه، خیلی وقت‌ها خودمان می‌ساختیم و می‌گفتیم و می‌خندیدیم. درمقابل این خندیدن البته یک انتخاب دیگر هم وجود داشت؛ دفاع کردن. دفاع معمولا با مقایسه مواد مخدر صنعتی و سنتی صورت می‌گرفت و مدافع در برابر مدعی که کرمانی‌ها را معتاد می‌خواند، می‌گفت: «ببین، توی فلان شهر (اسم یک شهر خاص که به‌خاطر ترس از توهین‌تلقی‌شدن در اینجا به «فلان» اکتفا می‌کنیم) اعتیاد بیشتر از کرمانه، اما چون اونجا مواد مخدر صنعتی مثل شیشه و یخ و کروکودیل مصرف میشه که بو نداره، شما وقتی میای کرمان و بوی تریاک رو حس می‌کنی، فکر می‌کنی کرمانی‌ها همه‌شون معتادن، درصورتی‌که این‌طوری نیست، کرمان چون گلوگاهه، همه فکر می‌کنن معتاد زیاد داره». برخی دیگر هم به تاریخ کرمان و کشت تریاک در منطقه ماهان اشاره می‌کردند و علت شکل‌گرفتن کلیشه «کرمانی عملی» را همین سابقه تاریخی می‌دانستند. استدلال‌هایی که اگرچه عامیانه به نظر می‌رسد، حقیقی‌اند. دفتر آسیب‌های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی سال گذشته گزارشی ارائه کرد که در آن به جمع‌بندی آمارهای مرتبط با اعتیاد پرداخته شده بود. براساس این گزارش، آمار دستگیرشدگان معتاد و مصرف‌کننده مواد مخدر تا پایان سال 1392 نشان می‌دهد که استان تهران با ۱۳‌هزار و ۹۵۵ نفر، اصفهان با 6هزار و ۱۲۲ نفر و آذربایجان شرقی با ۴‌هزار و ۴۳۴ نفر بالاترین آمار دستگیرشدگان در این حوزه را داشته‌اند. همچنین این گزارش می‌گوید آمار کشف کارگاه‌های تولیدکننده شیشه نسبت به سال ۸۶، ۲۸۰ درصد رشد داشته است و مصرف نیم درصد مواد صنعتی نیز از سال ۸۴ به ۲۶ درصد در سال ۹۲ رسیده است و همچنین براساس گزارش سازمان ملل، ایران یکی از پنج کشور اول مصرف‌کننده مخدر صنعتی شیشه شناخته شده است. با وجود این، خندیدن هنوز هم یکی از انتخاب‌های اصلی ما کرمانی‌هاست. خود من حتی که زمانی یکی از عموزاده‌هایم را به‌خاطر مبارزه با اعتیاد از دست داده‌ام، حواسم هست موقعی که جوکی درباره کرمانی‌ها می‌شنوم، لبخند بزنم و برای محکم‌کاری و رساندن این پیام به مخاطب که از این جوک ناراحت نشده‌ام، جوکی با لهجه کرمانی و ادبیات معتادطور برایش تعریف می‌کنم. حتی فکر می‌کنم خانواده «مسعود»، عموزاده‌ام هم که عضو سپاه 41 ثارالله، به فرماندهی سردار قاسم سلیمانی و مسئول مبارزه با قاچاقچیان مواد مخدر و اشرار در جنوب‌شرق کشور بود، از جوک‌هایی درباره اعتیاد ناراحت نشوند و به آن بخندند. حرف این نیست که معتادخواندن یا نخواندن یک قوم باعث بالارفتن یا نرفتن آمار اعتیاد در میان آنها می‌شود یا نمی‌شود. بحث این است که مواجهه ما در برابر بسیاری از آسیب‌های اجتماعی زیرسبیلی ردکردن آنهاست. با این رویکرد اعتیاد همچنان در کرمان و بسیاری از شهرهای دیگر ایران به‌عنوان بیماری شناخته‌شده نیست یا اگر باشد شبیه به یک «انگ» مطرح است و «معتاد» با همین صفت از جمع «سالم‌ها» بیرون انداخته می‌شود. ما هرگز نگاه طیفی را در ارتباط با آسیب‌های اجتماعی جایگزین نگاه صفر و یکی نکرده‌ایم. با نگاه طیفی جامعه طیفی خواهد بود از اعضای آن که جمعیت کثیری از آنها متوسط سالم و مطلوب است و آسیب‌ها، آن درصدی از جامعه هستند که از این میانگین انحراف دارند اما همچنان اعضای جامعه‌اند. باز هم در اینجا کاری نداریم به اینکه درصد انحراف از میانگین در کشورمان در بسیاری از آسیب‌ها بسیار بالاست. منظور این است که به شناختی همه‌گیر در ارتباط به آسیب‌های اجتماعی نیازمندیم.

مهسا علی‌بیگی: یاد گرفتیم بخندیم. مثل مواجهه بقیه قومیت‌ها با جوک‌های قومیتی، وقتی ما کرمانی‌ها را «عملی»، «بنگی»، «شیره‌ای» و... صدا می‌کردند، ما می‌خندیدیم. نه اینکه کسی از بیرون برایمان جوک بسازد و بگویید، نه، خیلی وقت‌ها خودمان می‌ساختیم و می‌گفتیم و می‌خندیدیم. درمقابل این خندیدن البته یک انتخاب دیگر هم وجود داشت؛ دفاع کردن. دفاع معمولا با مقایسه مواد مخدر صنعتی و سنتی صورت می‌گرفت و مدافع در برابر مدعی که کرمانی‌ها را معتاد می‌خواند، می‌گفت: «ببین، توی فلان شهر (اسم یک شهر خاص که به‌خاطر ترس از توهین‌تلقی‌شدن در اینجا به «فلان» اکتفا می‌کنیم) اعتیاد بیشتر از کرمانه، اما چون اونجا مواد مخدر صنعتی مثل شیشه و یخ و کروکودیل مصرف میشه که بو نداره، شما وقتی میای کرمان و بوی تریاک رو حس می‌کنی، فکر می‌کنی کرمانی‌ها همه‌شون معتادن، درصورتی‌که این‌طوری نیست، کرمان چون گلوگاهه، همه فکر می‌کنن معتاد زیاد داره». برخی دیگر هم به تاریخ کرمان و کشت تریاک در منطقه ماهان اشاره می‌کردند و علت شکل‌گرفتن کلیشه «کرمانی عملی» را همین سابقه تاریخی می‌دانستند. استدلال‌هایی که اگرچه عامیانه به نظر می‌رسد، حقیقی‌اند. دفتر آسیب‌های اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی سال گذشته گزارشی ارائه کرد که در آن به جمع‌بندی آمارهای مرتبط با اعتیاد پرداخته شده بود. براساس این گزارش، آمار دستگیرشدگان معتاد و مصرف‌کننده مواد مخدر تا پایان سال 1392 نشان می‌دهد که استان تهران با ۱۳‌هزار و ۹۵۵ نفر، اصفهان با 6هزار و ۱۲۲ نفر و آذربایجان شرقی با ۴‌هزار و ۴۳۴ نفر بالاترین آمار دستگیرشدگان در این حوزه را داشته‌اند. همچنین این گزارش می‌گوید آمار کشف کارگاه‌های تولیدکننده شیشه نسبت به سال ۸۶، ۲۸۰ درصد رشد داشته است و مصرف نیم درصد مواد صنعتی نیز از سال ۸۴ به ۲۶ درصد در سال ۹۲ رسیده است و همچنین براساس گزارش سازمان ملل، ایران یکی از پنج کشور اول مصرف‌کننده مخدر صنعتی شیشه شناخته شده است. با وجود این، خندیدن هنوز هم یکی از انتخاب‌های اصلی ما کرمانی‌هاست. خود من حتی که زمانی یکی از عموزاده‌هایم را به‌خاطر مبارزه با اعتیاد از دست داده‌ام، حواسم هست موقعی که جوکی درباره کرمانی‌ها می‌شنوم، لبخند بزنم و برای محکم‌کاری و رساندن این پیام به مخاطب که از این جوک ناراحت نشده‌ام، جوکی با لهجه کرمانی و ادبیات معتادطور برایش تعریف می‌کنم. حتی فکر می‌کنم خانواده «مسعود»، عموزاده‌ام هم که عضو سپاه 41 ثارالله، به فرماندهی سردار قاسم سلیمانی و مسئول مبارزه با قاچاقچیان مواد مخدر و اشرار در جنوب‌شرق کشور بود، از جوک‌هایی درباره اعتیاد ناراحت نشوند و به آن بخندند. حرف این نیست که معتادخواندن یا نخواندن یک قوم باعث بالارفتن یا نرفتن آمار اعتیاد در میان آنها می‌شود یا نمی‌شود. بحث این است که مواجهه ما در برابر بسیاری از آسیب‌های اجتماعی زیرسبیلی ردکردن آنهاست. با این رویکرد اعتیاد همچنان در کرمان و بسیاری از شهرهای دیگر ایران به‌عنوان بیماری شناخته‌شده نیست یا اگر باشد شبیه به یک «انگ» مطرح است و «معتاد» با همین صفت از جمع «سالم‌ها» بیرون انداخته می‌شود. ما هرگز نگاه طیفی را در ارتباط با آسیب‌های اجتماعی جایگزین نگاه صفر و یکی نکرده‌ایم. با نگاه طیفی جامعه طیفی خواهد بود از اعضای آن که جمعیت کثیری از آنها متوسط سالم و مطلوب است و آسیب‌ها، آن درصدی از جامعه هستند که از این میانگین انحراف دارند اما همچنان اعضای جامعه‌اند. باز هم در اینجا کاری نداریم به اینکه درصد انحراف از میانگین در کشورمان در بسیاری از آسیب‌ها بسیار بالاست. منظور این است که به شناختی همه‌گیر در ارتباط به آسیب‌های اجتماعی نیازمندیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.