|

نمايش آثار موزه هنرهاي معاصر تهران در آلمان به‌دنبال بيمه‌گذار

آزاده باقري: در پی انتشار خبرهایی مبنی‌بر برگزاری نمایشگاهی از آثار موزه‌ هنرهای معاصر تهران در کشور آلمان به سراغ احسان آقایی، معاون موزه، رفتيم تا در مورد شرایط این نمایشگاه، از شرایط انتقال آثار و بیمه‌ این مجموعه گرفته تا تضمین‌های لازم مبنی‌بر بازگشت آثار به ایران و... بپرسيم.

قرار است نمایشگاهی از آثار موزه هنرهاي معاصر در پاییز آینده در برلین برگزار شود. آيا مکان برگزاري نمايشگاه، از سطحی برخوردار است که بشود 30 کار درجه‌‌یک را به آن امانت ‌داد؟
بله. جوی که در ایران در مورد آثار گنجینه وجود دارد، باوجود اینکه این آثار حقیقتا مهمند، بیش از واقعیتش است. مثلا ما می‌گوییم که یک اثر از «گوگن» داریم با این ویژگی‌ها، ولی موزه‌ اورسی [در فرانسه] 30 اثر از گوگن را به نمایش‌ گذاشته است. اینها هنرمندان غربی‌‌اند؛ اصل آثارشان آنجاست. قرارداد ما با «بنیاد فرهنگی پروس» است. این بنیاد چیزی مشابه وزارت فرهنگ ایران است. موزه‌ها و مکان‌های هنری دولتی تحت پوشش این بنیاد هستند. آلمان وزیر فرهنگ ندارد. مدیر این بنیاد شأنی برابر با وزیر فرهنگ دارد. در کابینه‌ دولت حضور دارد و به صدراعظم آلمان مشاوره‌های فرهنگی می‌دهد. قرارداد ما با «بنیاد فرهنگی پروس» است ولی پیش‌زمینه‌هایش را با مدیران «نشنال‌گالری» برلین بستیم. در مورد محل برگزاري نمايشگاه، آنها دو، سه مکان را پیشنهاد کرده‌اند، احتمالا ما (من و مجيد ملانوروزی، مدير مركز هنرهاي تجسمي) به آلمان سفر مي‌كنيم و پس از بازديد از اين مکان‌ها، تصمیم نهایی را می‌گیریم. ولی آنچه خودشان پیشنهاد کرده‌اند، موزه‌ هنرهای معاصر برلین یا «بانهوف» است که خیلی هم محبوب‌تر و مردمی‌تر است و مردم بیشتر به آنجا می‌روند چون فضای هنر روز را دارد.
مراکز مهم هنری دنیا، برای هر نمایشگاه از چندسال قبل برنامه‌ریزی می‌کنند، اینکه اعلام ‌شده این نمایشگاه در پاییز سال آینده برگزار خواهد شد، این سؤال را پیش ‌می‌آورد که چگونه در مدت‌زمانی چنین کوتاه برای برگزاری یک نمایشگاه برنامه‌ریزی شده‌ است؟
شما نباید به زمان عقد قرارداد نگاه‌ کنید؛ مذاکرات ما تقریبا از دوسال‌ونیم قبل از عقد قرارداد شروع ‌شده و پیش‌بینی‌ها انجام‌ گرفته است. قرارداد مربوط به وقتی است که همه‌چیز تمام شده‌ باشد و در نهایت توافقاتی که از پیش به تأیید طرفین رسیده در قرارداد ذکر می‌شود. گذشته از آن، این مجموعه آن‌قدر مجموعه‌ ارزشمندی هست که هر موزه‌ای حاضر است برایش زمان خالی کند. در این‌ مورد، حتی وقتی که هنوز قرار نمایشگاه قطعی گذاشته نشده‌ بود، طرف مقابل حاضر بود جابه‌جايي لازم را براي این نمایشگاه انجام دهد.
در شرایطی که هنوز تحریم‌ها برداشته‌ نشده است و شرکت‌های بیمه اجازه‌ عقد قرارداد با ما را ندارند، برای بیمه‌ این آثار چه تمهیداتی اندیشیده شده ‌است؟
متأسفانه ما بیمه‌گذار داخلی که بتواند این آثار را بیمه ‌کند نداریم چراکه شرکت‌های بیمه‌ داخلی ما پروتکل‌هاي جهانی را رعایت نمی‌کنند، بنابراین مجبوریم به سراغ بیمه‌گذاران غیرایرانی برویم. از فوریه‌ 2012 یک لایحه‌ جدید به تحریم‌ها اضافه ‌شد که بیمه‌ آثار هنری را هم شامل می‌شد. تا قبل از آن چنین تحریمی نبود. ما با اروپا کار می‌کردیم و کارها هم بیمه می‌شد. ولی از یک‌سال گذشته و بعد از توافقاتی که صورت ‌گرفت، باوجود اینکه ابلاغیه‌های قانونی نیامده، شرکت‌ها آسان‌تر می‌گیرند و حاضرند این آثار را بیمه ‌کنند. می‌دانید، خیلی از تیم‌های اقتصادی که به ایران می‌آیند، قبل از اجرائی‌شدن در حال بستن قرارداد هستند. اگر واقعا بیمه‌گذاری وجود نداشته‌ باشد که ما این کار را نخواهیم‌ کرد، ولی قطعا بیمه‌گذار حرفه‌ای این کار وجود دارد. ما هنوز به آن مرحله نرسیده‌ایم.
عنوان‌ شده است که این نمایشگاه مشتمل بر 30 اثر خارجی و 30 اثر ایرانی خواهد بود. نمايش آثار ایرانی، تصمیم موزه‌ هنرهای معاصر تهران بود یا طرف آلمانی؟
تصمیم ما بود. ما می‌توانیم برای امانت‌دادن کارها شرایطی مشخص کنیم. در همه‌جای دنیا به این روال است. ما فکر کردیم که چون این نمایشگاه بیننده بالایی خواهد داشت، بهترین فرصت براي معرفي هنر ایران به دنیاست.
فکر برگزاری این نمایشگاه چطور شکل‌ گرفت؟
طبق درخواست‌های کشورهای اروپایی و با توجه به بازترشدن فضا پس از تغییر دولت و دریافت درخواست‌های جدید از سوی همان کشورها، ما از بین گزینه‌های موجود، برای نخستین گام برلین را انتخاب‌ کردیم به دو دلیل: یکی اینکه آلمان همیشه، حتی در بدترین شرایط روابط خوبی با ایران داشته و قولشان قول بوده است. مضاف بر اینکه طی سالیان گذشته که ایران در بدترین شرایط تحریمی قرار داشت، هیچ‌وقت فعالیت‌های هنری ما با آلمان قطع نشد. بنابراین این اعتماد را در بین ما ایرانی‌ها به وجود آورده‌اند که بهترین گزینه‌ ما هستند. کارها می‌توانست برای مثال به پاریس برود، ولی پاریس آن‌قدر موزه‌های بزرگ با کارهای فوق‌العاده دارد که چنین نمایشگاهی آن‌قدرها جلب‌توجه و سروصدا نکند.
در خبرها در مورد احتمال فرستادن این مجموعه به آمریکا صحبت شده بود. روابط ایران و آمریکا در 35 سال گذشته دوستانه‌ نبوده و یک نگرانی عمومی برای احتمال مصادره‌ این آثار از سوی آمریکایی‌ها در بین مردم ایران وجود دارد. آیا مدیران موزه نیز به این مسئله فکر کرده‌اند؟
واقعیت این است که ما برای فرستادن این مجموعه به آمریکا برنامه‌ای نداریم. آنها درخواست کرده‌اند ولی ما جوابی نداده‌ایم و درحال‌حاضر برنامه‌ای برای فرستادن مجموعه به آمریکا وجود ندارد.
ممکن است آیین‌نامه‌ امانت‌دادن آثار موزه را به طور کامل شرح بدهید؟
در مرحله‌ نخست، کشور میزبان درخواست می‌دهد. پس از موافقت، ما جدای از بحث بیمه، چند چیز را از آن کشور می‌خواهیم: یکی بحث تضمین دولت آن کشور است مبنی‌بر بازگشت اثر بی‌قیدوشرط. در سال‌های اخیر ما هر اثری را که امانت ‌داده‌ایم براساس همین تضمین بوده است یعنی دولت آن کشور باید تضمین کند که این کار شامل تحریم‌ها، جریانات سیاسی، دادگاه‌ها و مواردی از این دست نخواهد شد و اثر به ایران بازخواهد گشت. این مهم‌ترین اصل برای ماست. این تضمین را سفارت کشور میزبان در تهران تأیید می‌کند. بعد از آن، وارد سیر مراحل قانونی می‌شویم. مرحله‌ نخست کسب موافقت وزیر است چون تمامی اموال موزه، جزء اموال دولت محسوب می‌شوند و بالاترین مقام اجرائی هر دستگاه که وزیر آن دستگاه است باید آن را تأیید کند. پس از گرفتن موافقت‌نامه‌ وزیر، ما باید تضمینی به گمرک جمهوری اسلامی ایران بدهیم مبنی‌بر اینکه این اثر بازخواهد گشت. این تضمین براساس تضمین کشور میزبان و با دستور مساعدتی که از سوی وزیر صادر می‌شود خواهد بود. مدت‌زمان خروج اثر هم در ضمانت‌نامه قید می‌شود. بعد از طی این مراحل، کار از کشور خارج می‌شود.

آزاده باقري: در پی انتشار خبرهایی مبنی‌بر برگزاری نمایشگاهی از آثار موزه‌ هنرهای معاصر تهران در کشور آلمان به سراغ احسان آقایی، معاون موزه، رفتيم تا در مورد شرایط این نمایشگاه، از شرایط انتقال آثار و بیمه‌ این مجموعه گرفته تا تضمین‌های لازم مبنی‌بر بازگشت آثار به ایران و... بپرسيم.

قرار است نمایشگاهی از آثار موزه هنرهاي معاصر در پاییز آینده در برلین برگزار شود. آيا مکان برگزاري نمايشگاه، از سطحی برخوردار است که بشود 30 کار درجه‌‌یک را به آن امانت ‌داد؟
بله. جوی که در ایران در مورد آثار گنجینه وجود دارد، باوجود اینکه این آثار حقیقتا مهمند، بیش از واقعیتش است. مثلا ما می‌گوییم که یک اثر از «گوگن» داریم با این ویژگی‌ها، ولی موزه‌ اورسی [در فرانسه] 30 اثر از گوگن را به نمایش‌ گذاشته است. اینها هنرمندان غربی‌‌اند؛ اصل آثارشان آنجاست. قرارداد ما با «بنیاد فرهنگی پروس» است. این بنیاد چیزی مشابه وزارت فرهنگ ایران است. موزه‌ها و مکان‌های هنری دولتی تحت پوشش این بنیاد هستند. آلمان وزیر فرهنگ ندارد. مدیر این بنیاد شأنی برابر با وزیر فرهنگ دارد. در کابینه‌ دولت حضور دارد و به صدراعظم آلمان مشاوره‌های فرهنگی می‌دهد. قرارداد ما با «بنیاد فرهنگی پروس» است ولی پیش‌زمینه‌هایش را با مدیران «نشنال‌گالری» برلین بستیم. در مورد محل برگزاري نمايشگاه، آنها دو، سه مکان را پیشنهاد کرده‌اند، احتمالا ما (من و مجيد ملانوروزی، مدير مركز هنرهاي تجسمي) به آلمان سفر مي‌كنيم و پس از بازديد از اين مکان‌ها، تصمیم نهایی را می‌گیریم. ولی آنچه خودشان پیشنهاد کرده‌اند، موزه‌ هنرهای معاصر برلین یا «بانهوف» است که خیلی هم محبوب‌تر و مردمی‌تر است و مردم بیشتر به آنجا می‌روند چون فضای هنر روز را دارد.
مراکز مهم هنری دنیا، برای هر نمایشگاه از چندسال قبل برنامه‌ریزی می‌کنند، اینکه اعلام ‌شده این نمایشگاه در پاییز سال آینده برگزار خواهد شد، این سؤال را پیش ‌می‌آورد که چگونه در مدت‌زمانی چنین کوتاه برای برگزاری یک نمایشگاه برنامه‌ریزی شده‌ است؟
شما نباید به زمان عقد قرارداد نگاه‌ کنید؛ مذاکرات ما تقریبا از دوسال‌ونیم قبل از عقد قرارداد شروع ‌شده و پیش‌بینی‌ها انجام‌ گرفته است. قرارداد مربوط به وقتی است که همه‌چیز تمام شده‌ باشد و در نهایت توافقاتی که از پیش به تأیید طرفین رسیده در قرارداد ذکر می‌شود. گذشته از آن، این مجموعه آن‌قدر مجموعه‌ ارزشمندی هست که هر موزه‌ای حاضر است برایش زمان خالی کند. در این‌ مورد، حتی وقتی که هنوز قرار نمایشگاه قطعی گذاشته نشده‌ بود، طرف مقابل حاضر بود جابه‌جايي لازم را براي این نمایشگاه انجام دهد.
در شرایطی که هنوز تحریم‌ها برداشته‌ نشده است و شرکت‌های بیمه اجازه‌ عقد قرارداد با ما را ندارند، برای بیمه‌ این آثار چه تمهیداتی اندیشیده شده ‌است؟
متأسفانه ما بیمه‌گذار داخلی که بتواند این آثار را بیمه ‌کند نداریم چراکه شرکت‌های بیمه‌ داخلی ما پروتکل‌هاي جهانی را رعایت نمی‌کنند، بنابراین مجبوریم به سراغ بیمه‌گذاران غیرایرانی برویم. از فوریه‌ 2012 یک لایحه‌ جدید به تحریم‌ها اضافه ‌شد که بیمه‌ آثار هنری را هم شامل می‌شد. تا قبل از آن چنین تحریمی نبود. ما با اروپا کار می‌کردیم و کارها هم بیمه می‌شد. ولی از یک‌سال گذشته و بعد از توافقاتی که صورت ‌گرفت، باوجود اینکه ابلاغیه‌های قانونی نیامده، شرکت‌ها آسان‌تر می‌گیرند و حاضرند این آثار را بیمه ‌کنند. می‌دانید، خیلی از تیم‌های اقتصادی که به ایران می‌آیند، قبل از اجرائی‌شدن در حال بستن قرارداد هستند. اگر واقعا بیمه‌گذاری وجود نداشته‌ باشد که ما این کار را نخواهیم‌ کرد، ولی قطعا بیمه‌گذار حرفه‌ای این کار وجود دارد. ما هنوز به آن مرحله نرسیده‌ایم.
عنوان‌ شده است که این نمایشگاه مشتمل بر 30 اثر خارجی و 30 اثر ایرانی خواهد بود. نمايش آثار ایرانی، تصمیم موزه‌ هنرهای معاصر تهران بود یا طرف آلمانی؟
تصمیم ما بود. ما می‌توانیم برای امانت‌دادن کارها شرایطی مشخص کنیم. در همه‌جای دنیا به این روال است. ما فکر کردیم که چون این نمایشگاه بیننده بالایی خواهد داشت، بهترین فرصت براي معرفي هنر ایران به دنیاست.
فکر برگزاری این نمایشگاه چطور شکل‌ گرفت؟
طبق درخواست‌های کشورهای اروپایی و با توجه به بازترشدن فضا پس از تغییر دولت و دریافت درخواست‌های جدید از سوی همان کشورها، ما از بین گزینه‌های موجود، برای نخستین گام برلین را انتخاب‌ کردیم به دو دلیل: یکی اینکه آلمان همیشه، حتی در بدترین شرایط روابط خوبی با ایران داشته و قولشان قول بوده است. مضاف بر اینکه طی سالیان گذشته که ایران در بدترین شرایط تحریمی قرار داشت، هیچ‌وقت فعالیت‌های هنری ما با آلمان قطع نشد. بنابراین این اعتماد را در بین ما ایرانی‌ها به وجود آورده‌اند که بهترین گزینه‌ ما هستند. کارها می‌توانست برای مثال به پاریس برود، ولی پاریس آن‌قدر موزه‌های بزرگ با کارهای فوق‌العاده دارد که چنین نمایشگاهی آن‌قدرها جلب‌توجه و سروصدا نکند.
در خبرها در مورد احتمال فرستادن این مجموعه به آمریکا صحبت شده بود. روابط ایران و آمریکا در 35 سال گذشته دوستانه‌ نبوده و یک نگرانی عمومی برای احتمال مصادره‌ این آثار از سوی آمریکایی‌ها در بین مردم ایران وجود دارد. آیا مدیران موزه نیز به این مسئله فکر کرده‌اند؟
واقعیت این است که ما برای فرستادن این مجموعه به آمریکا برنامه‌ای نداریم. آنها درخواست کرده‌اند ولی ما جوابی نداده‌ایم و درحال‌حاضر برنامه‌ای برای فرستادن مجموعه به آمریکا وجود ندارد.
ممکن است آیین‌نامه‌ امانت‌دادن آثار موزه را به طور کامل شرح بدهید؟
در مرحله‌ نخست، کشور میزبان درخواست می‌دهد. پس از موافقت، ما جدای از بحث بیمه، چند چیز را از آن کشور می‌خواهیم: یکی بحث تضمین دولت آن کشور است مبنی‌بر بازگشت اثر بی‌قیدوشرط. در سال‌های اخیر ما هر اثری را که امانت ‌داده‌ایم براساس همین تضمین بوده است یعنی دولت آن کشور باید تضمین کند که این کار شامل تحریم‌ها، جریانات سیاسی، دادگاه‌ها و مواردی از این دست نخواهد شد و اثر به ایران بازخواهد گشت. این مهم‌ترین اصل برای ماست. این تضمین را سفارت کشور میزبان در تهران تأیید می‌کند. بعد از آن، وارد سیر مراحل قانونی می‌شویم. مرحله‌ نخست کسب موافقت وزیر است چون تمامی اموال موزه، جزء اموال دولت محسوب می‌شوند و بالاترین مقام اجرائی هر دستگاه که وزیر آن دستگاه است باید آن را تأیید کند. پس از گرفتن موافقت‌نامه‌ وزیر، ما باید تضمینی به گمرک جمهوری اسلامی ایران بدهیم مبنی‌بر اینکه این اثر بازخواهد گشت. این تضمین براساس تضمین کشور میزبان و با دستور مساعدتی که از سوی وزیر صادر می‌شود خواهد بود. مدت‌زمان خروج اثر هم در ضمانت‌نامه قید می‌شود. بعد از طی این مراحل، کار از کشور خارج می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.