|

تداوم نگاه جنس دومی به زنان

آمنه شیرافکن

«همه ‌چیز دست خانم‌هاست، بقیه‌اش را هم تحویل می‌دهیم.» اینها وعده و وعیدهای آقای احمدی‌نژاد برای زنانی است که در دولت او روی خوشی ندیدند و تنها گوش‏شان پر شده بود از شعارها و وعده‎ها. یا در نهایت مصوبات عجیب و غریبی دال بر کاهش ساعت کار زنان و افزایش مرخصی زایمان و در نهایت هم به ثمر نرسیدن بیمه زنان سرپرست خانوار و به کنار گذاشته شدن بسیاری از زنان مدیر از سمت‏های خود. رییس دولت و دیگر وزرا و مسوولان در این سال‌ها به جای مقابله با سیل بیکاری زنان در جامعه و سیاستگذاری مناسب برای آن، در نهایت در «منشور زن طراز انقلاب اسلامی» مواردی چون «دل‌‌آرام مرد بودن و مایه آرامش زندگی» و «تسلیم نشدن به احساسات بی‌بنیاد» را مطرح کردند تا تصویر ایده‌آل‌شان از زن را به روشنی ترسیم سازند. از اینها گذشته تنها وزیر زن کابینه احمدی‌نژاد که منبع مباهاتی برای آقای رییس بود هم پس از یکی، دو بار انتقاد از احمدی‌نژاد، به‌سادگی کنار نهاده شد تا کارنامه شعارهای انتخاباتی دولت، با کمترین دستاوردی برای زنان به نقطه پایانی خود نزدیک شود. اما سوای همه این شعارها در روزهای پایانی دولتی که کماکان میل به بقا دارد، جملات عجیبی به زبان مسوولان می‏آید، معاون اول احمدی‌نژاد برای انتقاد از تحریم‏کنندگان ایران آنها را «ذلیل» و «چادر به سر» می‌خواند و البته بلافاصله بابت این تشبیه «عذرخواهی» می‌کند، اما این عذرخواهی نیز چندان تغییری در مذموم بودن سخنان او ایجاد نخواهد کرد. حالا باید دید چرا پوشش زن ایرانی در پس زمینه ذهن مردسالارانه برخی از مسوولان ما امری دون و ذلیل تلقی می‌شود تا جایی که حتی خبر می‌رسد نیروی انتظامی، بزهکار مریوانی را برای تنبیه با لباس زنانه در شهر چرخانده و هیچ نهاد رسمی از زنان مریوانی و ایرانی عذرخواهی نمی‌کند. شاید اگر آقای رحیمی می‌خواست با دقت نظر بیشتری به ادبیاتش در مقام معاون اول رییس دولت توجه کند، دست‌کم چنین کلماتی را بر زبان نمی‏آورد، اما متاسفانه تصویر زن در ناخودآگاه برخی مردان، هنوز همان جنس دوم است. حالا هر چه بخواهند در میتینگ‏های تبلیغاتی الفاظ متفکرانه و مدرن درباره حضور زنان در نقش‌های سیاسی به زبان آورند و به قولی «بقیه امور را هم به دست زنان بسپارند»، خروجی‌اش خبط و خطاهای واضحی است که گاه و بیگاه بر زبان‌شان جاری می‌شود و گاهی هم در تصمیم مدیران روی کاغذ می‏آید. متاسفانه در ذهن آقای رحیمی و بسیاری دیگر از دوستان هم‌سلک‌شان، زن جایگاه بالایی نداشته و بالطبع پوشش و تصویر او همیشه می‌تواند در قالب توهین و تذکر مورد بهره‌برداری سوء و ناخواسته قرار گیرد چرا که اگر جز این بود، هیچ‌گاه به دنبال واژه «ذلیل»، واژه «چادر به سر» به ذهن معاون اول احمدی‌نژاد نمی‌آمد و این دو به نوعی با یک‌بار معنایی در چیدمان جمله او پشت سر هم قرار نمی‌گرفت. نکته دیگر که نباید از نظر دور بماند اینکه، «چادر به‌سری» سوای ماجرای پوشش زن ایرانی، به تصویر کلیشه‏ای شکل‌گرفته از زن در ذهن برخی مردان مربوط می‌شود و توهین به پوشش زنان و گرداندن بزهکار با لباسی زنانه در واقع رهاورد نگاه مردانه‌ای به زنان است که کماکان آنها را در سایه «تحقیر» هویت می‏بخشند. این‌بار پوشش زن ایرانی ابزاری برای تحقیر شده است؛ آن هم پوششی که سال‌ها نماد هویتی برای او بوده و در تمام نهادهای عمومی و دولتی تبلیغ و تایید شده است.
سکوت معنادار نهاده ها و دستگاه‌های مسوول برای واکنش رسمی در این زمینه سوال بزرگی است که پیش‌روی زنان و مردان جامعه ما قرار گرفته است؛ جامعه‌ای که از همان روزهای نخست روی کار آمدن کابینه نهم با شعار ورود زنان به ورزشگاه‌ها مواجه شد و حالا باید چنین تعابیر ناپسندی را به عنوان حسن ختام دولت دهم پذیرا باشد. بدون تردید مرضیه وحیددستجردی، تنها وزیر زن کابینه احمدی‌نژاد زودتر از اینها عمق مساله را دیده بود و به همین دلیل چندی پیش از برکناري‏اش از وزارت بهداشت به زنان توصیه کرد تا هیچ‌گاه «وزیر» نشوند. این پند حکیمانه بدون شک ماحصل چند سال همنشینی نخستین «وزیر زن جمهوری اسلامی ایران» در کنار مردانی با تفکر محمدرضا رحیمی است؛ آنهایی که بدون توجه به سمت و جایگاه اداری خود به آسانی ناشایسته‌ترین تعابیر را درباره جامعه زنان بیان کرده و هیچ نهاد مسوولی آنان را به عذرخواهی از زنان وانمی‌دارد و چند روز دیگر نیز جملگی به‌آسانی از کنار خبر و پیگیری آن خواهند گذشت.
«همه ‌چیز دست خانم‌هاست، بقیه‌اش را هم تحویل می‌دهیم.» اینها وعده و وعیدهای آقای احمدی‌نژاد برای زنانی است که در دولت او روی خوشی ندیدند و تنها گوش‏شان پر شده بود از شعارها و وعده‎ها. یا در نهایت مصوبات عجیب و غریبی دال بر کاهش ساعت کار زنان و افزایش مرخصی زایمان و در نهایت هم به ثمر نرسیدن بیمه زنان سرپرست خانوار و به کنار گذاشته شدن بسیاری از زنان مدیر از سمت‏های خود. رییس دولت و دیگر وزرا و مسوولان در این سال‌ها به جای مقابله با سیل بیکاری زنان در جامعه و سیاستگذاری مناسب برای آن، در نهایت در «منشور زن طراز انقلاب اسلامی» مواردی چون «دل‌‌آرام مرد بودن و مایه آرامش زندگی» و «تسلیم نشدن به احساسات بی‌بنیاد» را مطرح کردند تا تصویر ایده‌آل‌شان از زن را به روشنی ترسیم سازند. از اینها گذشته تنها وزیر زن کابینه احمدی‌نژاد که منبع مباهاتی برای آقای رییس بود هم پس از یکی، دو بار انتقاد از احمدی‌نژاد، به‌سادگی کنار نهاده شد تا کارنامه شعارهای انتخاباتی دولت، با کمترین دستاوردی برای زنان به نقطه پایانی خود نزدیک شود. اما سوای همه این شعارها در روزهای پایانی دولتی که کماکان میل به بقا دارد، جملات عجیبی به زبان مسوولان می‏آید، معاون اول احمدی‌نژاد برای انتقاد از تحریم‏کنندگان ایران آنها را «ذلیل» و «چادر به سر» می‌خواند و البته بلافاصله بابت این تشبیه «عذرخواهی» می‌کند، اما این عذرخواهی نیز چندان تغییری در مذموم بودن سخنان او ایجاد نخواهد کرد. حالا باید دید چرا پوشش زن ایرانی در پس زمینه ذهن مردسالارانه برخی از مسوولان ما امری دون و ذلیل تلقی می‌شود تا جایی که حتی خبر می‌رسد نیروی انتظامی، بزهکار مریوانی را برای تنبیه با لباس زنانه در شهر چرخانده و هیچ نهاد رسمی از زنان مریوانی و ایرانی عذرخواهی نمی‌کند. شاید اگر آقای رحیمی می‌خواست با دقت نظر بیشتری به ادبیاتش در مقام معاون اول رییس دولت توجه کند، دست‌کم چنین کلماتی را بر زبان نمی‏آورد، اما متاسفانه تصویر زن در ناخودآگاه برخی مردان، هنوز همان جنس دوم است. حالا هر چه بخواهند در میتینگ‏های تبلیغاتی الفاظ متفکرانه و مدرن درباره حضور زنان در نقش‌های سیاسی به زبان آورند و به قولی «بقیه امور را هم به دست زنان بسپارند»، خروجی‌اش خبط و خطاهای واضحی است که گاه و بیگاه بر زبان‌شان جاری می‌شود و گاهی هم در تصمیم مدیران روی کاغذ می‏آید. متاسفانه در ذهن آقای رحیمی و بسیاری دیگر از دوستان هم‌سلک‌شان، زن جایگاه بالایی نداشته و بالطبع پوشش و تصویر او همیشه می‌تواند در قالب توهین و تذکر مورد بهره‌برداری سوء و ناخواسته قرار گیرد چرا که اگر جز این بود، هیچ‌گاه به دنبال واژه «ذلیل»، واژه «چادر به سر» به ذهن معاون اول احمدی‌نژاد نمی‌آمد و این دو به نوعی با یک‌بار معنایی در چیدمان جمله او پشت سر هم قرار نمی‌گرفت. نکته دیگر که نباید از نظر دور بماند اینکه، «چادر به‌سری» سوای ماجرای پوشش زن ایرانی، به تصویر کلیشه‏ای شکل‌گرفته از زن در ذهن برخی مردان مربوط می‌شود و توهین به پوشش زنان و گرداندن بزهکار با لباسی زنانه در واقع رهاورد نگاه مردانه‌ای به زنان است که کماکان آنها را در سایه «تحقیر» هویت می‏بخشند. این‌بار پوشش زن ایرانی ابزاری برای تحقیر شده است؛ آن هم پوششی که سال‌ها نماد هویتی برای او بوده و در تمام نهادهای عمومی و دولتی تبلیغ و تایید شده است.
سکوت معنادار نهاده ها و دستگاه‌های مسوول برای واکنش رسمی در این زمینه سوال بزرگی است که پیش‌روی زنان و مردان جامعه ما قرار گرفته است؛ جامعه‌ای که از همان روزهای نخست روی کار آمدن کابینه نهم با شعار ورود زنان به ورزشگاه‌ها مواجه شد و حالا باید چنین تعابیر ناپسندی را به عنوان حسن ختام دولت دهم پذیرا باشد. بدون تردید مرضیه وحیددستجردی، تنها وزیر زن کابینه احمدی‌نژاد زودتر از اینها عمق مساله را دیده بود و به همین دلیل چندی پیش از برکناري‏اش از وزارت بهداشت به زنان توصیه کرد تا هیچ‌گاه «وزیر» نشوند. این پند حکیمانه بدون شک ماحصل چند سال همنشینی نخستین «وزیر زن جمهوری اسلامی ایران» در کنار مردانی با تفکر محمدرضا رحیمی است؛ آنهایی که بدون توجه به سمت و جایگاه اداری خود به آسانی ناشایسته‌ترین تعابیر را درباره جامعه زنان بیان کرده و هیچ نهاد مسوولی آنان را به عذرخواهی از زنان وانمی‌دارد و چند روز دیگر نیز جملگی به‌آسانی از کنار خبر و پیگیری آن خواهند گذشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.