|

یک گزارش خاکستری برای گشودن راهی سفید

اردشیر زارعی‌قنواتی

روز چهارشنبه دوم دسامبر، گزارش دبیرکل «آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» درباره فعالیت‌های گذشته هسته‌ای ایران منتشر شد و همان‌گونه که قبلا «یوکیا آمانو» گفته بود، این گزارش سفید و سیاه نخواهد بود. گزارش مذکور طوری تنظیم شده بود که ضمن تأیید ادعاهای قبلی دولت‌ها و سازمان‌های اطلاعاتی غرب مبنی بر جنبه‌های نظامی این پرونده تا جای ممکن راه برای مختومه‌کردن آن در جلسه آینده شورای حکام آژانس باز باشد. به همین دلیل گزارش اخیر آژانس را باید بیش از آنکه فنی تلقی کرد، آن را در راستای یک گزارش سیاسی معطوف به توافق‌نامه موسوم به «برجام» دید. استقبال فوری مقامات سیاسی آمریکا از جمله «جان کری» وزیر امور خارجه آمریکا که در واکنش می‌گوید «اعتراف کامل ایران با توجه به اطلاع کامل آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا از فعالیت‌های گذشته هسته‌ای ایران غیرضروری است»، در کنار اظهارات «مارک تونر» سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور مبنی بر اینکه «آژانس پس از بررسی برنامه ایران، شواهدی که نشان دهد تهران برنامه‌اش را پس از سال ۲۰۰۹ هم ادامه داده باشد، نیافته است و به این خاطر ایالات متحده آماده است تا این پرونده را پشت سر گذاشته و به گام‌های بعدی بپردازد»، در همین راستا عنوان شده است. در ایران نیز گزارش تازه آژانس مورداستقبال قرار گرفت و «رضا نجفی» نماینده تهران در آژانس، ضمن انتقاد از نکات منفی این گزارش درباره فعالیت حول تحقیقات روی ابعاد نظامی اتمی، در مجموع این گزارش را مقدمه‌ای برای مختومه‌کردن موضوع چالش‌برانگیز «پی‌ام‌دی» در این پرونده به حساب آورد. در هر دو طیف تهران- واشنگتن و به‌تبع آن مجموعه گروه موسوم به 1+5، از این گزارش به عنوان پایان یک دوره بی‌اعتمادی استفاده شده است که بعد از این با صدور قطع‌نامه آتی شورای حکام، راه برای اجرائی‌شدن برجام مهیا می‌شود.

مخالفان متنوع گزارش اخیر دبیرکل آژانس در ایران و آمریکا، هرکدام به بهانه ابعادی فنی از این گزارش، بیش از آنکه به روند اجرائی آن در مسیر برجام توجه داشته باشند، در واقع در مسیر عکس سعی دارند با انتقاد و توسل به زوایای سیاه آن، به ایجاد مانع در اجرای توافق برجام برسند. درحالی‌که ساختارهای کلان در ایران و غرب، امروز بیش از هر چیزی به نهایی‌کردن توافق برجام تمایل دارند و تمام سعی خود را معطوف به عبور از ابهامات گذشته کرده‌اند. نگاه انتزاعی به گزارش دبیرکل در خوش‌بینانه‌ترین حالت، یک محاسبه اشتباه سیاسی - فنی است که ماحصل آن می‌تواند تداوم چرخه اختلافات گذشته و عدم‌تحقق هرگونه توافق نهایی برای خروج پرونده از میز شورای امنیت سازمان ملل متحد باشد. این گزارش طوری تنظیم شده است که هرچند نقطه‌های خاکستری زیادی درون خود دارد اما «دروازه» ورود به شاهراه سفید مصالحه و فرجام برجام را روی مسئولان سیاسی ایران و غرب می‌گشاید. همچنین این گزارش در نوع تنظیم خود با توجه به اذعان آژانس نسبت به پایان هرگونه تحقیقات با ابعاد نظامی از سال 2009 میلادی و همکاری کامل از سوی تهران، راه را برای کارشکنی توسط تندروهای کنگره واشنگتن و جناح اسرائیلی - عربی مسدود کرده است. بدون‌تردید در تنظیم این گزارش سیاسی- فنی دولت آمریکا و اتحادیه اروپایی، نقش تعیین‌کننده‌ای بازی کرده‌اند تا هم توجیه مناسبی برای برخوردهای قبلی با پرونده هسته‌ای ایران داشته باشند و هم اینکه مسیر مختومه‌کردن این پرونده را در راستای توافق برجام آماده کنند. به همین دلیل روز یکشنبه ششم دسامبر، در یک دیدار کاری و برنامه‌ریزی‌شده، مرحله بعدی تهیه پیش‌نویس قطع‌نامه پشنهادی گروه 1+5 در «وین» بین معاونان وزارت امور خارجه ایران «عباس‌ عراقچی و مجید تخت‌روانچی» با «هلگا اشمید» معاون هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپایی کلید خورد. در این مرحله مذاکره‌کنندگان ایرانی و گروه 1+5 باید مکانیسم اجرائی مختومه‌کردن پرونده هسته‌ای ایران درخصوص پی‌ام‌دی را نهایی و زمینه لازم برای بازرسی‌های آژانس در طول اجرائی‌شدن برجام را مشخص کنند. بدون‌تردید هرچند که گام‌های اصلی در این خصوص بعد از گزارش دبیرکل آژانس برداشته شده است اما هنوز تا رسیدن به توافق حول مکانیسم اجرائی برجام و نظارت آژانس راه درازی باقی مانده که باید در فرجه زمانی تا 15 دسامبر پیموده شود. هرچند که اراده لازم و کامل برای اجرائی‌کردن توافق برجام بین تهران و 1+5 غیرقابل‌تردید است اما هنوز امکان کارشکنی و تأخیر در نهایی‌کردن توافق برجام وجود دارد و این موضوع بیش از هر چیز می‌تواند زمان تعلیق یا لغو تحریم‌ها به دلیل امکان تأخیر در صدور قطع‌نامه شورای امنیت را در پی داشته باشد که زیان‌بر اصلی آن ایران خواهد بود. مخالفان داخلی برجام در تهران با حفظ منافع ملی کشور باید به این خطر و هزینه اضافی توجه دقیق‌تری داشته باشند و بیش از آنکه بر نکات خاکستری گزارش دبیرکل تمرکز کنند، سعی خود را بر خروج پرونده از شورای امنیت و لغو تحریم‌ها معطوف کنند.

روز چهارشنبه دوم دسامبر، گزارش دبیرکل «آژانس بین‌المللی انرژی اتمی» درباره فعالیت‌های گذشته هسته‌ای ایران منتشر شد و همان‌گونه که قبلا «یوکیا آمانو» گفته بود، این گزارش سفید و سیاه نخواهد بود. گزارش مذکور طوری تنظیم شده بود که ضمن تأیید ادعاهای قبلی دولت‌ها و سازمان‌های اطلاعاتی غرب مبنی بر جنبه‌های نظامی این پرونده تا جای ممکن راه برای مختومه‌کردن آن در جلسه آینده شورای حکام آژانس باز باشد. به همین دلیل گزارش اخیر آژانس را باید بیش از آنکه فنی تلقی کرد، آن را در راستای یک گزارش سیاسی معطوف به توافق‌نامه موسوم به «برجام» دید. استقبال فوری مقامات سیاسی آمریکا از جمله «جان کری» وزیر امور خارجه آمریکا که در واکنش می‌گوید «اعتراف کامل ایران با توجه به اطلاع کامل آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا از فعالیت‌های گذشته هسته‌ای ایران غیرضروری است»، در کنار اظهارات «مارک تونر» سخنگوی وزارت امور خارجه این کشور مبنی بر اینکه «آژانس پس از بررسی برنامه ایران، شواهدی که نشان دهد تهران برنامه‌اش را پس از سال ۲۰۰۹ هم ادامه داده باشد، نیافته است و به این خاطر ایالات متحده آماده است تا این پرونده را پشت سر گذاشته و به گام‌های بعدی بپردازد»، در همین راستا عنوان شده است. در ایران نیز گزارش تازه آژانس مورداستقبال قرار گرفت و «رضا نجفی» نماینده تهران در آژانس، ضمن انتقاد از نکات منفی این گزارش درباره فعالیت حول تحقیقات روی ابعاد نظامی اتمی، در مجموع این گزارش را مقدمه‌ای برای مختومه‌کردن موضوع چالش‌برانگیز «پی‌ام‌دی» در این پرونده به حساب آورد. در هر دو طیف تهران- واشنگتن و به‌تبع آن مجموعه گروه موسوم به 1+5، از این گزارش به عنوان پایان یک دوره بی‌اعتمادی استفاده شده است که بعد از این با صدور قطع‌نامه آتی شورای حکام، راه برای اجرائی‌شدن برجام مهیا می‌شود.

مخالفان متنوع گزارش اخیر دبیرکل آژانس در ایران و آمریکا، هرکدام به بهانه ابعادی فنی از این گزارش، بیش از آنکه به روند اجرائی آن در مسیر برجام توجه داشته باشند، در واقع در مسیر عکس سعی دارند با انتقاد و توسل به زوایای سیاه آن، به ایجاد مانع در اجرای توافق برجام برسند. درحالی‌که ساختارهای کلان در ایران و غرب، امروز بیش از هر چیزی به نهایی‌کردن توافق برجام تمایل دارند و تمام سعی خود را معطوف به عبور از ابهامات گذشته کرده‌اند. نگاه انتزاعی به گزارش دبیرکل در خوش‌بینانه‌ترین حالت، یک محاسبه اشتباه سیاسی - فنی است که ماحصل آن می‌تواند تداوم چرخه اختلافات گذشته و عدم‌تحقق هرگونه توافق نهایی برای خروج پرونده از میز شورای امنیت سازمان ملل متحد باشد. این گزارش طوری تنظیم شده است که هرچند نقطه‌های خاکستری زیادی درون خود دارد اما «دروازه» ورود به شاهراه سفید مصالحه و فرجام برجام را روی مسئولان سیاسی ایران و غرب می‌گشاید. همچنین این گزارش در نوع تنظیم خود با توجه به اذعان آژانس نسبت به پایان هرگونه تحقیقات با ابعاد نظامی از سال 2009 میلادی و همکاری کامل از سوی تهران، راه را برای کارشکنی توسط تندروهای کنگره واشنگتن و جناح اسرائیلی - عربی مسدود کرده است. بدون‌تردید در تنظیم این گزارش سیاسی- فنی دولت آمریکا و اتحادیه اروپایی، نقش تعیین‌کننده‌ای بازی کرده‌اند تا هم توجیه مناسبی برای برخوردهای قبلی با پرونده هسته‌ای ایران داشته باشند و هم اینکه مسیر مختومه‌کردن این پرونده را در راستای توافق برجام آماده کنند. به همین دلیل روز یکشنبه ششم دسامبر، در یک دیدار کاری و برنامه‌ریزی‌شده، مرحله بعدی تهیه پیش‌نویس قطع‌نامه پشنهادی گروه 1+5 در «وین» بین معاونان وزارت امور خارجه ایران «عباس‌ عراقچی و مجید تخت‌روانچی» با «هلگا اشمید» معاون هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپایی کلید خورد. در این مرحله مذاکره‌کنندگان ایرانی و گروه 1+5 باید مکانیسم اجرائی مختومه‌کردن پرونده هسته‌ای ایران درخصوص پی‌ام‌دی را نهایی و زمینه لازم برای بازرسی‌های آژانس در طول اجرائی‌شدن برجام را مشخص کنند. بدون‌تردید هرچند که گام‌های اصلی در این خصوص بعد از گزارش دبیرکل آژانس برداشته شده است اما هنوز تا رسیدن به توافق حول مکانیسم اجرائی برجام و نظارت آژانس راه درازی باقی مانده که باید در فرجه زمانی تا 15 دسامبر پیموده شود. هرچند که اراده لازم و کامل برای اجرائی‌کردن توافق برجام بین تهران و 1+5 غیرقابل‌تردید است اما هنوز امکان کارشکنی و تأخیر در نهایی‌کردن توافق برجام وجود دارد و این موضوع بیش از هر چیز می‌تواند زمان تعلیق یا لغو تحریم‌ها به دلیل امکان تأخیر در صدور قطع‌نامه شورای امنیت را در پی داشته باشد که زیان‌بر اصلی آن ایران خواهد بود. مخالفان داخلی برجام در تهران با حفظ منافع ملی کشور باید به این خطر و هزینه اضافی توجه دقیق‌تری داشته باشند و بیش از آنکه بر نکات خاکستری گزارش دبیرکل تمرکز کنند، سعی خود را بر خروج پرونده از شورای امنیت و لغو تحریم‌ها معطوف کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.