اندازههای واقعیت
کامبیز نوروزی
همه ما چندسالی را دانشجویی کردهایم. بعضی سربهزیر و آرام رفتهاند و درسی، کموبیش خواندهاند و مدرکی گرفتهاند و جایی کسبوکاری، دولتی یا خصوصی راه انداختهاند. بعضی هم با بعضی همصدایی بلند کردند و پایی بر زمین کوفتند. از سیاست گفتند و تحول و ترقی و آزادی و اندیشه و رهایی و استقلال و خیلی چیزهای دیگر. در همان سالهای دانشجویی رنجش را هم بردهاند، حالا کم یا زیاد. از همین دسته هم خیلیها که بیرون آمدند از دانشگاه به همان مسیر دسته قبل رفتند و آنچه را که در دوران دانشجویی کرده بودند و میخواستند، به بایگانی راکد خاطرات خود سپردند. این قصه مکرر از همان سالهای نخستین پس از سال 1313 که دانشگاه تهران راه افتاد، ادامه یافت. گاهی حتی کار به 16 آذر رسید. خاصه در آن سالهایی که حالا دیگر میشود گفت سالهای دور پیش از 1357، که هوایی برای تنفس در جامعه نبود، نفس از گرمگاه سینه بیرون نمیتوانست آید، دانشگاه تنها جایی بود که میشد دو کلمه حرف زد و دوگام به جلو برداشت، حرفی زد و حرفی شنید و صدایی بلند کرد و پایی کوفت و دستی افشاند و فکری آورد که تصور شود تازه است. وقتی بیرون، چندان خبری نبود، معلوم بود که توان پرشور نیروی جوان دانشجو در دانشگاه میشود کانون همه اخبار و وقایع همه حوزههای سیاست و جامعه و نام جنبش به خود میگیرد و حتی میتواند دیگران را بهدنبال خود بکشاند. دانشگاه میشود مرکز ثقل همه جریانهای سیاسی و دانشجو طلایهدار رهایی کشور و جامعه میشود، و اسم جنبش دانشجویی مسما مییابد. خوب یا بد، درست یا غلط، این واقعیتی ناگزیر بود که رفت.حالا بیش از سه دهه تحولات سیاسی و تغییرات اجتماعی، خیلی چیزها را دگرگون کرده است. حالا سیاست، چنان در سپهر جامعه گسترده شده است که سیبزمینی هم در آن نقشآفرینی میکند. حالا سیاست و آرمانطلبی و تحولجویی و آزادیخواهی، همهجا گسترده است و رقابت سیاسی یا حتی منازعه سیاسی در همهجا پخش است. بخشهای فراوانی در جامعه مدنی شکل گرفته و کم و زیاد صدای خود را میرساند. از بخشهای مدنی مانند زنان، کودکان، کارگران، روزنامهنگاران، معلمها، سیاستمداران تا احزاب و سازمانهای خرد و کلان قوی و ضعیف دست در کار دارند و حاملان تحول و بازی سیاسی و مدنیاند. دیگر دانشگاه کانون منحصربهفردی نیست که سیاست و حرکت فقط در آنجا امکانپذیر و سخنگوی بقیه بخشها باشد و بهنوعی آنها را نمایندگی کند. موقعیتی است در کنار بقیه موقعیتها. در این موقعیت، دانشجو اگر وارد حوزه عمومی مسائل کشور جامعه میشود، بازیگری است مانند دیگر بازیگران. مانند وقتی که کارمندان در مورد انتخابات سخن میگویند. اساس قاعده بازی همان است. اگر حرکتهای دانشجویی در فضای عمومی جامعه آن توش و توان دیرین را ندارد، سبب اینجاست.16 آذر روزی است که در آن دانشگاه و دانشجو خود را نمایاند و قدرت خود را به سیاست تحمیل کرد. این سالها هم دانشگاه داغ است. نبضش تند میزند. زیر ذرهبین همه است. سختی را تجربه میکند و حرمان میبرد و... . حرکتهای دانشجویی، با همه انگیزههای ارزشمند و پاکی که دنبال میکنند، در گستره این تغییرات سیاسی و اجتماعی، قادر به آن نقشآفرینی گسترده سالهای دور نیستند و ناگزیر از باور این واقعیتند، چنانکه میشود گفت که دیگر هیچ بخشی نمیتواند اثرگذاری قاطع و قطعی داشته باشد. هیچ بخشی نماینده هیچ بخشی نیست، مگر خودش. حرکتهای دانشجویی نیز از این قاعده مستثنا نیست. چنین ادراکی از اندازههای واقعیت میتواند فضائی بهتری برای این حرکتها فراهم کند.
همه ما چندسالی را دانشجویی کردهایم. بعضی سربهزیر و آرام رفتهاند و درسی، کموبیش خواندهاند و مدرکی گرفتهاند و جایی کسبوکاری، دولتی یا خصوصی راه انداختهاند. بعضی هم با بعضی همصدایی بلند کردند و پایی بر زمین کوفتند. از سیاست گفتند و تحول و ترقی و آزادی و اندیشه و رهایی و استقلال و خیلی چیزهای دیگر. در همان سالهای دانشجویی رنجش را هم بردهاند، حالا کم یا زیاد. از همین دسته هم خیلیها که بیرون آمدند از دانشگاه به همان مسیر دسته قبل رفتند و آنچه را که در دوران دانشجویی کرده بودند و میخواستند، به بایگانی راکد خاطرات خود سپردند. این قصه مکرر از همان سالهای نخستین پس از سال 1313 که دانشگاه تهران راه افتاد، ادامه یافت. گاهی حتی کار به 16 آذر رسید. خاصه در آن سالهایی که حالا دیگر میشود گفت سالهای دور پیش از 1357، که هوایی برای تنفس در جامعه نبود، نفس از گرمگاه سینه بیرون نمیتوانست آید، دانشگاه تنها جایی بود که میشد دو کلمه حرف زد و دوگام به جلو برداشت، حرفی زد و حرفی شنید و صدایی بلند کرد و پایی کوفت و دستی افشاند و فکری آورد که تصور شود تازه است. وقتی بیرون، چندان خبری نبود، معلوم بود که توان پرشور نیروی جوان دانشجو در دانشگاه میشود کانون همه اخبار و وقایع همه حوزههای سیاست و جامعه و نام جنبش به خود میگیرد و حتی میتواند دیگران را بهدنبال خود بکشاند. دانشگاه میشود مرکز ثقل همه جریانهای سیاسی و دانشجو طلایهدار رهایی کشور و جامعه میشود، و اسم جنبش دانشجویی مسما مییابد. خوب یا بد، درست یا غلط، این واقعیتی ناگزیر بود که رفت.حالا بیش از سه دهه تحولات سیاسی و تغییرات اجتماعی، خیلی چیزها را دگرگون کرده است. حالا سیاست، چنان در سپهر جامعه گسترده شده است که سیبزمینی هم در آن نقشآفرینی میکند. حالا سیاست و آرمانطلبی و تحولجویی و آزادیخواهی، همهجا گسترده است و رقابت سیاسی یا حتی منازعه سیاسی در همهجا پخش است. بخشهای فراوانی در جامعه مدنی شکل گرفته و کم و زیاد صدای خود را میرساند. از بخشهای مدنی مانند زنان، کودکان، کارگران، روزنامهنگاران، معلمها، سیاستمداران تا احزاب و سازمانهای خرد و کلان قوی و ضعیف دست در کار دارند و حاملان تحول و بازی سیاسی و مدنیاند. دیگر دانشگاه کانون منحصربهفردی نیست که سیاست و حرکت فقط در آنجا امکانپذیر و سخنگوی بقیه بخشها باشد و بهنوعی آنها را نمایندگی کند. موقعیتی است در کنار بقیه موقعیتها. در این موقعیت، دانشجو اگر وارد حوزه عمومی مسائل کشور جامعه میشود، بازیگری است مانند دیگر بازیگران. مانند وقتی که کارمندان در مورد انتخابات سخن میگویند. اساس قاعده بازی همان است. اگر حرکتهای دانشجویی در فضای عمومی جامعه آن توش و توان دیرین را ندارد، سبب اینجاست.16 آذر روزی است که در آن دانشگاه و دانشجو خود را نمایاند و قدرت خود را به سیاست تحمیل کرد. این سالها هم دانشگاه داغ است. نبضش تند میزند. زیر ذرهبین همه است. سختی را تجربه میکند و حرمان میبرد و... . حرکتهای دانشجویی، با همه انگیزههای ارزشمند و پاکی که دنبال میکنند، در گستره این تغییرات سیاسی و اجتماعی، قادر به آن نقشآفرینی گسترده سالهای دور نیستند و ناگزیر از باور این واقعیتند، چنانکه میشود گفت که دیگر هیچ بخشی نمیتواند اثرگذاری قاطع و قطعی داشته باشد. هیچ بخشی نماینده هیچ بخشی نیست، مگر خودش. حرکتهای دانشجویی نیز از این قاعده مستثنا نیست. چنین ادراکی از اندازههای واقعیت میتواند فضائی بهتری برای این حرکتها فراهم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.