|

تجاوز ترکیه به حق حاکمیت عراق

اردشیر زارعی‌قنواتی

هم‌زمان با اوج‌گرفتن اختلافات بین روسیه و ترکیه خبرهای مستندی از حضور نیروهای نظامی این کشور در عراق منتشر شده است. این در حالی است که در روز چهارشنبه، دوم دسامبر، «حیدر العبادی» نخست‌وزیر عراق در واکنش به سخنان «اشتون کارتر» وزیر دفاع آمریکا که گفته بود «واشنگتن نیروهای ویژه‌ای را برای اجرای عملیات یک‌جانبه علیه داعش به عراق اعزام کرده است»، به‌صراحت با اشاره به بر عدم نیاز این کشور به نیروی زمینی خارجی تأکید کرد «هر عملیات یا استقرار نیروی بیگانه در عراق، خواه ویژه باشد یا غیره، بدون موافقت دولت عراق و هماهنگی با آن ممکن نیست». تنها سه روز بعد از این سخنان نخست‌وزیر عراق در بیانیه‌ای که در وب‌سایت شخصی‌اش در روز شنبه پنجم دسامبر منتشر شده است، به‌صراحت ضمن تأکید بر حضور نظامیان ترکیه بدون درخواست و کسب مجوز از دولت فدرال عراق، از آنکارا خواست فورا نیروهایش را از خاک عراق خارج کند. در این بیانیه با اشاره به حضور هنگ زرهی از نیروهای نظامی ترکیه به همراه ادوات نظامی و توپخانه در حومه شهر «بعشیقه» در نزدیکی موصل از این کشور خواسته شده است با خروج این نیروها از خاک عراق، به حق حاکمیت این کشور احترام گذاشته شود. ظاهرا بهانه ترکیه برای این نقض حاکمیت ملی عراق در چارچوب کمک به نیروهای پیشمرگه کرد و با دعوت رهبران اقلیم کردستان عراق برای مبارزه با داعش عنوان شده است. طبق قانون اساسی عراق، دولت خودمختار اقلیم کردستان عراق بخشی از حوزه سرزمینی عراق تلقی می‌شود و هرگونه تصمیم رهبران این منطقه در عرصه سیاست خارجی تابع محض اجازه و تصمیم نهایی دولت مرکزی بغداد خواهد بود. به همین دلیل هیچ دولت خارجی‌ای صرفا به بهانه دعوت یک‌سویه اقلیم خودمختار کردستان عراق، حق مداخله در هیچ بخش از سرزمین ملی عراق را بدون اجازه دولت مرکزی نخواهد داشت. این موضوع در آنجا ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند که استان «نینوا» به مرکزیت موصل که هم‌اکنون نیروهای نظامی ترکیه در مناطق آن مستقر شده‌‌اند، جزئی از قلمرو «اقلیم کردستان عراق» هم نبوده و دولت «مسعود بارزانی» حتی صلاحیت کوچک‌ترین تصمیم‌گیری درباره آن را نخواهد داشت. دولت آنکارا در سال‌های اخیر هر زمان که لازم دانسته است، به بهانه مبارزه با تروریسم و حزب کارگران کردستان ترکیه (پ‌ک‌ک)، بارها به حریم سرزمینی عراق تجاوز کرده است و بنا به گفته رهبران این کشور و گزارشات مستند، تنها در ماه‌های اخیر بعد از حادثه تروریستی «سوروچ» نیروی هوایی ترکیه بیش از هزار بار به مواضع پ‌ک‌ک در کوه‌های قندیل عراق حمله کرده است. هرچند که در این حملات، بهانه دولت آنکارا همواره حول نقش اعمال تروریستی و نقض امنیت ملی خود توسط پ‌ک‌ک عنوان شده است و تاکنون دولت مرکزی عراق حساسیت چندانی نسبت به این‌گونه اقدامات نشان نداده است اما این بار با توجه به ورود نیروی زمینی ترکیه به مناطق مرکزی عراق بدون اجازه و دعوت بغداد، می‌تواند ابعاد بسیار فراتری در حد «تهاجم نظامی» را در بر بگیرد. طبق قواعد و حقوق بین‌الملل در شرایط وجود یک دولت مرکزی به‌رسمیت‌شناخته‌شده توسط سازمان ملل متحد، هر اقدام خارجی توسط یک کشور دیگر بدون اجازه این دولت، تنها در شرایط صدور قطع‌نامه‌های شورای امنیت و تجاوز علنی به حاکمیت ارضی توسط دولت مذکور زیر لواي «دفاع از خود» قابل‌توجیه است. این در حالی است که دولت مرکزی عراق هیچ دعوت رسمی‌ای از ترکیه برای اعزام نیروی نظامی نکرده، هیچ تجاوزی هم از سوی عراق نسبت به حوزه سرزمینی ترکیه انجام نشده و هم‌چنین تاکنون هیچ قطع‌نامه‌ای از سوی شورای امنیت علیه عراق صادر نشده است. در چنین وضعیتی در خوشبینانه‌ترین حالت اگر فرض بر «حسن اقدام» در شرایط اضطراری و آنارشی موجود گرفته شود، از زمانی که بیانیه رسمی نخست‌وزیر عراق برای خروج این نیروهای متجاوز صادر شده، دیگر هیچ بهانه قانونی برای حضور آنها وجود نخواهد داشت. روابط دوستانه بارزانی با اردوغان که نه موردتأیید دولت مرکزی عراق است و نه موردحمایت اکثریت کردهای عراقی و ترکیه تحت هیچ شرایطی این اجازه را به رهبران اقلیم و آنکارا برای دورزدن دولت العبادی نخواهد داد. حتی در اوج حملات داعش به سرزمین‌های عراقی، قدرت‌های اتحادیه اروپایی و غربی برای کمک و اعزام مستشاران نظامی یا ادوات جنگی به اقلیم کردستان تا زمانی که تأیید دولت مرکزی بغداد را به دست نیاوردند، مبادرت به اقدام نکردند. متأسفانه ترکیه و شخص «رجب طیب اردوغان» در ماه‌های گذشته به واسطه مشکلات داخلی و هم‌چنین بعد از ورود نظامی روسیه به عرصه میدانی بحران سوریه که بسیاری از معادلات موجود را تغییر داد، گرایش مفرطی به سوی سرکوب درونی اپوزیسیون و ماجراجویی در عرصه سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی دارد که می‌تواند ثبات همسایگان درگیر بحران را بیش‌ازپیش افزایش دهد. العبادی که به‌خوبی به اهداف و نیات واقعی اردوغان آگاه است، در چنین وضعیتی حضور نظامی ترکیه در خاک عراق را یک تهدید واقعی برای حاکمیت ملی و گسترش بحران در کشور عراق دانسته و بیانيه وی نیز دقیقا در همین راستا صادر شده است.

هم‌زمان با اوج‌گرفتن اختلافات بین روسیه و ترکیه خبرهای مستندی از حضور نیروهای نظامی این کشور در عراق منتشر شده است. این در حالی است که در روز چهارشنبه، دوم دسامبر، «حیدر العبادی» نخست‌وزیر عراق در واکنش به سخنان «اشتون کارتر» وزیر دفاع آمریکا که گفته بود «واشنگتن نیروهای ویژه‌ای را برای اجرای عملیات یک‌جانبه علیه داعش به عراق اعزام کرده است»، به‌صراحت با اشاره به بر عدم نیاز این کشور به نیروی زمینی خارجی تأکید کرد «هر عملیات یا استقرار نیروی بیگانه در عراق، خواه ویژه باشد یا غیره، بدون موافقت دولت عراق و هماهنگی با آن ممکن نیست». تنها سه روز بعد از این سخنان نخست‌وزیر عراق در بیانیه‌ای که در وب‌سایت شخصی‌اش در روز شنبه پنجم دسامبر منتشر شده است، به‌صراحت ضمن تأکید بر حضور نظامیان ترکیه بدون درخواست و کسب مجوز از دولت فدرال عراق، از آنکارا خواست فورا نیروهایش را از خاک عراق خارج کند. در این بیانیه با اشاره به حضور هنگ زرهی از نیروهای نظامی ترکیه به همراه ادوات نظامی و توپخانه در حومه شهر «بعشیقه» در نزدیکی موصل از این کشور خواسته شده است با خروج این نیروها از خاک عراق، به حق حاکمیت این کشور احترام گذاشته شود. ظاهرا بهانه ترکیه برای این نقض حاکمیت ملی عراق در چارچوب کمک به نیروهای پیشمرگه کرد و با دعوت رهبران اقلیم کردستان عراق برای مبارزه با داعش عنوان شده است. طبق قانون اساسی عراق، دولت خودمختار اقلیم کردستان عراق بخشی از حوزه سرزمینی عراق تلقی می‌شود و هرگونه تصمیم رهبران این منطقه در عرصه سیاست خارجی تابع محض اجازه و تصمیم نهایی دولت مرکزی بغداد خواهد بود. به همین دلیل هیچ دولت خارجی‌ای صرفا به بهانه دعوت یک‌سویه اقلیم خودمختار کردستان عراق، حق مداخله در هیچ بخش از سرزمین ملی عراق را بدون اجازه دولت مرکزی نخواهد داشت. این موضوع در آنجا ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند که استان «نینوا» به مرکزیت موصل که هم‌اکنون نیروهای نظامی ترکیه در مناطق آن مستقر شده‌‌اند، جزئی از قلمرو «اقلیم کردستان عراق» هم نبوده و دولت «مسعود بارزانی» حتی صلاحیت کوچک‌ترین تصمیم‌گیری درباره آن را نخواهد داشت. دولت آنکارا در سال‌های اخیر هر زمان که لازم دانسته است، به بهانه مبارزه با تروریسم و حزب کارگران کردستان ترکیه (پ‌ک‌ک)، بارها به حریم سرزمینی عراق تجاوز کرده است و بنا به گفته رهبران این کشور و گزارشات مستند، تنها در ماه‌های اخیر بعد از حادثه تروریستی «سوروچ» نیروی هوایی ترکیه بیش از هزار بار به مواضع پ‌ک‌ک در کوه‌های قندیل عراق حمله کرده است. هرچند که در این حملات، بهانه دولت آنکارا همواره حول نقش اعمال تروریستی و نقض امنیت ملی خود توسط پ‌ک‌ک عنوان شده است و تاکنون دولت مرکزی عراق حساسیت چندانی نسبت به این‌گونه اقدامات نشان نداده است اما این بار با توجه به ورود نیروی زمینی ترکیه به مناطق مرکزی عراق بدون اجازه و دعوت بغداد، می‌تواند ابعاد بسیار فراتری در حد «تهاجم نظامی» را در بر بگیرد. طبق قواعد و حقوق بین‌الملل در شرایط وجود یک دولت مرکزی به‌رسمیت‌شناخته‌شده توسط سازمان ملل متحد، هر اقدام خارجی توسط یک کشور دیگر بدون اجازه این دولت، تنها در شرایط صدور قطع‌نامه‌های شورای امنیت و تجاوز علنی به حاکمیت ارضی توسط دولت مذکور زیر لواي «دفاع از خود» قابل‌توجیه است. این در حالی است که دولت مرکزی عراق هیچ دعوت رسمی‌ای از ترکیه برای اعزام نیروی نظامی نکرده، هیچ تجاوزی هم از سوی عراق نسبت به حوزه سرزمینی ترکیه انجام نشده و هم‌چنین تاکنون هیچ قطع‌نامه‌ای از سوی شورای امنیت علیه عراق صادر نشده است. در چنین وضعیتی در خوشبینانه‌ترین حالت اگر فرض بر «حسن اقدام» در شرایط اضطراری و آنارشی موجود گرفته شود، از زمانی که بیانیه رسمی نخست‌وزیر عراق برای خروج این نیروهای متجاوز صادر شده، دیگر هیچ بهانه قانونی برای حضور آنها وجود نخواهد داشت. روابط دوستانه بارزانی با اردوغان که نه موردتأیید دولت مرکزی عراق است و نه موردحمایت اکثریت کردهای عراقی و ترکیه تحت هیچ شرایطی این اجازه را به رهبران اقلیم و آنکارا برای دورزدن دولت العبادی نخواهد داد. حتی در اوج حملات داعش به سرزمین‌های عراقی، قدرت‌های اتحادیه اروپایی و غربی برای کمک و اعزام مستشاران نظامی یا ادوات جنگی به اقلیم کردستان تا زمانی که تأیید دولت مرکزی بغداد را به دست نیاوردند، مبادرت به اقدام نکردند. متأسفانه ترکیه و شخص «رجب طیب اردوغان» در ماه‌های گذشته به واسطه مشکلات داخلی و هم‌چنین بعد از ورود نظامی روسیه به عرصه میدانی بحران سوریه که بسیاری از معادلات موجود را تغییر داد، گرایش مفرطی به سوی سرکوب درونی اپوزیسیون و ماجراجویی در عرصه سیاست منطقه‌ای و بین‌المللی دارد که می‌تواند ثبات همسایگان درگیر بحران را بیش‌ازپیش افزایش دهد. العبادی که به‌خوبی به اهداف و نیات واقعی اردوغان آگاه است، در چنین وضعیتی حضور نظامی ترکیه در خاک عراق را یک تهدید واقعی برای حاکمیت ملی و گسترش بحران در کشور عراق دانسته و بیانيه وی نیز دقیقا در همین راستا صادر شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.