|

«بیتلز برای فروش»* در سرزمین عراق و سوریه

حقیقت این است که وقتی می‌خواهیم این روزها درباره گروه «بیتلز» بیندیشیم، برایمان کمی سخت خواهد بود که تمرکز خود را روی «پل مک‌کارتنی» یا «جان لنون» و ترانه‌های بی‌نظیری چون: «دختر»، «کمک» و «هی، جود» بگذاریم.
خب، تصور کنید که شما در سرزمینی هستید که روزگاری دو کشور مدرن عراق و سوریه را در خود پرورانده بود و اینک بیرق‌هایی سیاه با انگشتانی حواله آسمان همه آن چیزی است که از تمدن بین‌النهرین و همزیستی مذاهب ابراهیمی و اقوام رنگارنگش باقی مانده است و نشانی از پالمیرا، نینوا و یادمان کشتار ارامنه دیرالزور و صدها بنای تاریخی و مذهبی دیگر نیست. اما یک نشانه از فرهنگ به نام حداقل باقی مانده است و آن هم گروه انگلیسی یا به بیان بهتر لیورپولی «بیتلز» بود؛ همان‌طور که بالاتر گفتیم اگر شما در منطقه به‌سر می‌بردید و آن‌قدر بدشانس بودید که از میان صدها گروه سلفی یا جهادی و تا دندان‌مسلح، گذرتان به سلاخ‌خانه ابوبکر البغدادی و رفقایش بیفتد، احتمالا این شانس را داشتید که با «جان»، «جورج»، «پل» و صد‌البته «رینگو» آشنا شوید؛ همان‌گونه که «جیمز فولی»، «دیوید هاینس»، «آلن هنینگ» و «استیون سوتلوو» در ضیافت شکنجه داعش بی‌سر شدند.
جان لنون هیپی‌مسلک، صلح‌طلب و فعال ضدجنگ را در نیویورک فراموش کنید و به جان جهادی گردن‌زن، شکنجه‌گر و بنیادگرا در رقه برسید. دیگر جنگجویان داعش و شاهدان، سلول تروریستی چهارنفره کوچکی در دل داعش را به دلیل لهجه انگلیسی اعضایش «بیتلز» نامیدند. اما در اینجا ما درباره «محمدجاسم عبد‌الکریم علیان الظفیری» (یا به طور خلاصه «محمد اموازی») متولد کویت صحبت می‌کنیم که در کودکی به انگلستان مهاجرت کرد به همراه خانواده و در خیابان «میدا ول» لندن و سپس «سنت جان وود» ساکن شد که از بخت بد دنیا، تنها یک یا دو کوچه با خیابان مشهور «ابی رود» و استودیوی موسیقی‌اش که گروه‌های موسیقی بسیاری ازجمله «بیتلز» در آنجا آلبوم ضبط کرده‌اند و مردمان جهان آن را سمبلی از بیتلز و عکس تاریخی‌شان در گذر از آن خیابان (به همراه آلبومی بی‌نظیر به همین نام) می‌دانند، فاصله داشت.
اینکه محمد اموازی چگونه بدل به جلادی بی‌رحم شد آن‌هم در لندنستان، چندان نیاز به کنکاش ندارد که در زندان بلمارش لندن، زندانیان بنیادگرا همین الان هم از هم‌بندی‌های مسیحی و ...شان، جزیه می‌گیرند و آنها را به پیروی از روایت اسلام وهابی خودشان مجبور می‌کنند یا اینکه در خیابان‌های بیرمنگام خواهان برپایی خلافت اسلامی مطلوبشان در بریتانیا هستند. جهان حوادث آنکارا، پاریس و بیروت را به نظاره نشست و با بغض، حیات وحشت‌زده کودکان دوما را فراموش کرد. از سوی دیگر، مهاجرت مشروع جنگ‌زدگان سوریه به کشورهای اروپایی به واسطه فرصت‌طلبی مهاجران اقتصادی افغانستانی، آفریقایی‌تبار و دیگران کاملا از شکل انسانی‌اش خارج شد و مسیر فرار را برای جنگ‌زدگان سوری بیش‌ازپیش تنگ کرد. وجه دیگر این ساعت شنی، سرنوشت ما را به اینجا می‌رساند که چشم بگشاییم که اگر امروز سوری هستیم، فردا می‌توانیم عراقی، لیبیایی، کرد، آشوری، ارمنی و بسیاری دیگر باشیم و از خانه‌ای که دیگر خانه نیست قدم به راهپیمایی بزرگ بگذاریم. اعضای جهادگر «بیتلز» چیزی نیستند جز مأموران اجرائی رژیمی که شر را به امری روزمره بدل کرده است که دیگر حتی شمایل قدسی موردنظر افراط‌گرایانی همچون القاعده را هم ندارد. اصولا دور از ذهن نخواهد بود اگر بگوییم که اگر روزی داعش بتواند از فاز شورشگری دست بشوید، از امنیت مرزهایش اطمینان حاصل و از یک رسمیت ضمنی برخوردار شود، با توجه به منابع نفتی و ثروت باد‌آورده‌ای که دارد، دست به ساخت‌وساز برج‌های سر‌به‌فلک‌کشیده و مراکز خرید مدرن با معماری‌های اعجاب‌انگیز بزند. همان‌طورکه کویتی‌ها، اماراتی‌ها و قطری‌ها از نفت و برده‌داری نهایت استفاده را بردند. مگر نه اینکه قانون اجرائی دولت اسلامی چندان بی‌شباهت به آنچه قانون اساسی دولت عربستان سعودی می‌نامند، نیست. داعش هم قدم در راهی گذاشته است که پیش از این در صحرای حجاز امتحان شده است؛ حالا ‌گیریم که جای فیلیپینی‌ها و مردمان شبه‌قاره هند را ایزدیان و آشوریان گرفته‌اند.
پهنه آنچه تا سال گذشته خود را «دولت اسلامی عراق و شام» می‌نامید، امروز از تمام شام فراتر رفته است و حداقل آنها در اینکه دیگر خود را به این نام نمی‌خوانند و تأکید بر نام «دولت اسلامی» دارند، روی کاغذ منطقی است. حملات هوایی ائتلاف در حقیقت این جنگجویان را زمین‌گیر نکرده چون کلا چنین قصدی هم نداشته است. نیمی از کشورهای عضو ائتلاف در عمل، اگر نه مستقیم در سوریه که در یمن، عراق، لیبی و مصر از آنها حمایت می‌کنند. تئوری وجودی این جهادگران سلفی را آن‌قدر شنیده‌ایم که دیگر حتی کسی شگفت‌زده نمی‌شود اگر روزی خلافت ابوبکر البغدادی در واقعیت هم تبدیل به سرزمینی موردتأیید مجامع بین‌المللی شود. حتی در انتهای بدبینی هم می‌تواند بر به رسمیت‌شناخته‌شدن از سوی امارات متحده عربی، عربستان سعودی و پاکستان حساب باز کند که قبلا با امارت اسلامی ملاعمر و باقی طالب‌هایش همین بازی را کرده بودند.
داگلاس آدامز در نوول طنز بی‌نظیرش «راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها»** در دهان یکی از شخصیت‌هایش «آرتور دنت» پس از نابودی زمین در رابطه با مدخل کره‌زمین در دایره‌المعارف کهکشان جمله‌ای گذاشته است با این مضمون که: «چی؟» چیز خاصی نیست؟ «فقط همین یه جمله؟ یعنی دیگه درباره زمین هیچی نمیشه گفت؟ جز «چیز خاصی نیست؟» «این شوخی فرازمینی حکایت امروز جهانی است ازشکل‌خارج‌شده که با وجود داعش و جبهه النصره از یک سو و گورهای جمعی و زنان به‌بردگی‌رفته ایزدی که با هارمونی سیل پناه‌جویان و آیلان مانده در ساحل و پالمیرای فروریخته تکمیل می‌شود که به قول دیگر شخصیت داستان راهنمای کهکشان یعنی «فورد پریفکت»: «بیشترش چیز خاصی نیست!».
برآورد هزینه ائتلاف برای ازبین‌بردن «جان جهادی» چندان سخت نیست. هرچند یافتن او آن‌گونه که اعلام شد، گویا بسیار پیچیده بوده است کاملا برعکس چپمن که جان دیگر را خیلی راحت و بسیار کم‌هزینه در نیویورک یافت و بی‌جانش کرد. جان لنون انسان شریفی با آرمانی بزرگ بود که یادمانش در تمام جهان برپاست و اما شاید جان جهادی را در بهترین حالت در آینده به جز خاطره خانواده‌اش، تنها بتوان در اوراق بایگانی سرویس‌های امنیتی کشورهای غربی یافت. شاید به قول شوخی داگلاس آدامز دنیا چیز خاصی نباشد اما می‌توان هنوز کمی «تصور» کرد که در آن‌چیزی هم که باقی مانده، می‌توان جهانی دوباره را برساخت.
پی‌نوشت:
* «بیتلز برای فروش» نام چهارمین آلبوم استودیویی گروه بیتلز در سال 1964
** «راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها» داگلاس آدامز- ترجمه: آرش سرکوهی (نشر چشمه، 1394)

حقیقت این است که وقتی می‌خواهیم این روزها درباره گروه «بیتلز» بیندیشیم، برایمان کمی سخت خواهد بود که تمرکز خود را روی «پل مک‌کارتنی» یا «جان لنون» و ترانه‌های بی‌نظیری چون: «دختر»، «کمک» و «هی، جود» بگذاریم.
خب، تصور کنید که شما در سرزمینی هستید که روزگاری دو کشور مدرن عراق و سوریه را در خود پرورانده بود و اینک بیرق‌هایی سیاه با انگشتانی حواله آسمان همه آن چیزی است که از تمدن بین‌النهرین و همزیستی مذاهب ابراهیمی و اقوام رنگارنگش باقی مانده است و نشانی از پالمیرا، نینوا و یادمان کشتار ارامنه دیرالزور و صدها بنای تاریخی و مذهبی دیگر نیست. اما یک نشانه از فرهنگ به نام حداقل باقی مانده است و آن هم گروه انگلیسی یا به بیان بهتر لیورپولی «بیتلز» بود؛ همان‌طور که بالاتر گفتیم اگر شما در منطقه به‌سر می‌بردید و آن‌قدر بدشانس بودید که از میان صدها گروه سلفی یا جهادی و تا دندان‌مسلح، گذرتان به سلاخ‌خانه ابوبکر البغدادی و رفقایش بیفتد، احتمالا این شانس را داشتید که با «جان»، «جورج»، «پل» و صد‌البته «رینگو» آشنا شوید؛ همان‌گونه که «جیمز فولی»، «دیوید هاینس»، «آلن هنینگ» و «استیون سوتلوو» در ضیافت شکنجه داعش بی‌سر شدند.
جان لنون هیپی‌مسلک، صلح‌طلب و فعال ضدجنگ را در نیویورک فراموش کنید و به جان جهادی گردن‌زن، شکنجه‌گر و بنیادگرا در رقه برسید. دیگر جنگجویان داعش و شاهدان، سلول تروریستی چهارنفره کوچکی در دل داعش را به دلیل لهجه انگلیسی اعضایش «بیتلز» نامیدند. اما در اینجا ما درباره «محمدجاسم عبد‌الکریم علیان الظفیری» (یا به طور خلاصه «محمد اموازی») متولد کویت صحبت می‌کنیم که در کودکی به انگلستان مهاجرت کرد به همراه خانواده و در خیابان «میدا ول» لندن و سپس «سنت جان وود» ساکن شد که از بخت بد دنیا، تنها یک یا دو کوچه با خیابان مشهور «ابی رود» و استودیوی موسیقی‌اش که گروه‌های موسیقی بسیاری ازجمله «بیتلز» در آنجا آلبوم ضبط کرده‌اند و مردمان جهان آن را سمبلی از بیتلز و عکس تاریخی‌شان در گذر از آن خیابان (به همراه آلبومی بی‌نظیر به همین نام) می‌دانند، فاصله داشت.
اینکه محمد اموازی چگونه بدل به جلادی بی‌رحم شد آن‌هم در لندنستان، چندان نیاز به کنکاش ندارد که در زندان بلمارش لندن، زندانیان بنیادگرا همین الان هم از هم‌بندی‌های مسیحی و ...شان، جزیه می‌گیرند و آنها را به پیروی از روایت اسلام وهابی خودشان مجبور می‌کنند یا اینکه در خیابان‌های بیرمنگام خواهان برپایی خلافت اسلامی مطلوبشان در بریتانیا هستند. جهان حوادث آنکارا، پاریس و بیروت را به نظاره نشست و با بغض، حیات وحشت‌زده کودکان دوما را فراموش کرد. از سوی دیگر، مهاجرت مشروع جنگ‌زدگان سوریه به کشورهای اروپایی به واسطه فرصت‌طلبی مهاجران اقتصادی افغانستانی، آفریقایی‌تبار و دیگران کاملا از شکل انسانی‌اش خارج شد و مسیر فرار را برای جنگ‌زدگان سوری بیش‌ازپیش تنگ کرد. وجه دیگر این ساعت شنی، سرنوشت ما را به اینجا می‌رساند که چشم بگشاییم که اگر امروز سوری هستیم، فردا می‌توانیم عراقی، لیبیایی، کرد، آشوری، ارمنی و بسیاری دیگر باشیم و از خانه‌ای که دیگر خانه نیست قدم به راهپیمایی بزرگ بگذاریم. اعضای جهادگر «بیتلز» چیزی نیستند جز مأموران اجرائی رژیمی که شر را به امری روزمره بدل کرده است که دیگر حتی شمایل قدسی موردنظر افراط‌گرایانی همچون القاعده را هم ندارد. اصولا دور از ذهن نخواهد بود اگر بگوییم که اگر روزی داعش بتواند از فاز شورشگری دست بشوید، از امنیت مرزهایش اطمینان حاصل و از یک رسمیت ضمنی برخوردار شود، با توجه به منابع نفتی و ثروت باد‌آورده‌ای که دارد، دست به ساخت‌وساز برج‌های سر‌به‌فلک‌کشیده و مراکز خرید مدرن با معماری‌های اعجاب‌انگیز بزند. همان‌طورکه کویتی‌ها، اماراتی‌ها و قطری‌ها از نفت و برده‌داری نهایت استفاده را بردند. مگر نه اینکه قانون اجرائی دولت اسلامی چندان بی‌شباهت به آنچه قانون اساسی دولت عربستان سعودی می‌نامند، نیست. داعش هم قدم در راهی گذاشته است که پیش از این در صحرای حجاز امتحان شده است؛ حالا ‌گیریم که جای فیلیپینی‌ها و مردمان شبه‌قاره هند را ایزدیان و آشوریان گرفته‌اند.
پهنه آنچه تا سال گذشته خود را «دولت اسلامی عراق و شام» می‌نامید، امروز از تمام شام فراتر رفته است و حداقل آنها در اینکه دیگر خود را به این نام نمی‌خوانند و تأکید بر نام «دولت اسلامی» دارند، روی کاغذ منطقی است. حملات هوایی ائتلاف در حقیقت این جنگجویان را زمین‌گیر نکرده چون کلا چنین قصدی هم نداشته است. نیمی از کشورهای عضو ائتلاف در عمل، اگر نه مستقیم در سوریه که در یمن، عراق، لیبی و مصر از آنها حمایت می‌کنند. تئوری وجودی این جهادگران سلفی را آن‌قدر شنیده‌ایم که دیگر حتی کسی شگفت‌زده نمی‌شود اگر روزی خلافت ابوبکر البغدادی در واقعیت هم تبدیل به سرزمینی موردتأیید مجامع بین‌المللی شود. حتی در انتهای بدبینی هم می‌تواند بر به رسمیت‌شناخته‌شدن از سوی امارات متحده عربی، عربستان سعودی و پاکستان حساب باز کند که قبلا با امارت اسلامی ملاعمر و باقی طالب‌هایش همین بازی را کرده بودند.
داگلاس آدامز در نوول طنز بی‌نظیرش «راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها»** در دهان یکی از شخصیت‌هایش «آرتور دنت» پس از نابودی زمین در رابطه با مدخل کره‌زمین در دایره‌المعارف کهکشان جمله‌ای گذاشته است با این مضمون که: «چی؟» چیز خاصی نیست؟ «فقط همین یه جمله؟ یعنی دیگه درباره زمین هیچی نمیشه گفت؟ جز «چیز خاصی نیست؟» «این شوخی فرازمینی حکایت امروز جهانی است ازشکل‌خارج‌شده که با وجود داعش و جبهه النصره از یک سو و گورهای جمعی و زنان به‌بردگی‌رفته ایزدی که با هارمونی سیل پناه‌جویان و آیلان مانده در ساحل و پالمیرای فروریخته تکمیل می‌شود که به قول دیگر شخصیت داستان راهنمای کهکشان یعنی «فورد پریفکت»: «بیشترش چیز خاصی نیست!».
برآورد هزینه ائتلاف برای ازبین‌بردن «جان جهادی» چندان سخت نیست. هرچند یافتن او آن‌گونه که اعلام شد، گویا بسیار پیچیده بوده است کاملا برعکس چپمن که جان دیگر را خیلی راحت و بسیار کم‌هزینه در نیویورک یافت و بی‌جانش کرد. جان لنون انسان شریفی با آرمانی بزرگ بود که یادمانش در تمام جهان برپاست و اما شاید جان جهادی را در بهترین حالت در آینده به جز خاطره خانواده‌اش، تنها بتوان در اوراق بایگانی سرویس‌های امنیتی کشورهای غربی یافت. شاید به قول شوخی داگلاس آدامز دنیا چیز خاصی نباشد اما می‌توان هنوز کمی «تصور» کرد که در آن‌چیزی هم که باقی مانده، می‌توان جهانی دوباره را برساخت.
پی‌نوشت:
* «بیتلز برای فروش» نام چهارمین آلبوم استودیویی گروه بیتلز در سال 1964
** «راهنمای کهکشان برای اتواستاپ‌زن‌ها» داگلاس آدامز- ترجمه: آرش سرکوهی (نشر چشمه، 1394)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.