|

ماجراهای «زکی ترکه» و سینمایی که 30 سال پيش به اغما رفت

کوچ سینما از سینما «کوچ»

جواد حیدریان

تبلیغات فیلم «بیلیاردباز» هنوز روی ديوار سینماست، با بازی «پل نیومن»! سینمایی که روزی چشم و چراغ محله گرگان بود، حالا 30 سال آزگار از رونق افتاده و کنج میدان بی‌استفاده مانده است. سینمایی که روزی «فردین» و «بهروز وثوقی» بر پرده سفید آن درخشیدند و حتی برای خریدش به خانه «زکی‌الله بهروزفر» صاحب سینما آمدند ولی سینما معامله نشد. حالا سه دهه است سینما «کوچ» بلاتکلیف و قامتش در برابر زمان فرسوده شده است.
37 سال پیش - 1355
روز - داخلی - اتاق كنترلچی
غلام، کنترلچی سینما کوچ، پسر خوش‌قیافه و محبوبی که «زکی ترکه» او را زیاد دوست می‌داشت، در ورودی سینما شیطنت می‌کند. زکی بدعنق و به قول «پرینوش قاسمی‌وش» همسرش «اوقاتش تلخ می‌شود» و کشیده محکمی به گوش غلام می‌کوبد. سکوت همه اتاق کنترل را می‌گیرد، غلام اتاق را ترک می‌کند و برای همیشه از سینما می‌رود.
3 سال بعد - 1358
روز - خارجی - خیابان گرگان
اوایل انقلاب است. جلوی سینما کوچ غلغله شده. تجمع‌کنندگان تماشاگران سینما نیستند، بلکه کسانی هستند که شاهد دستگیری صاحب سینما و رفتن او به سمت کلانتری محل‌اند. «زکی ترکه» دستگیر می‌شود و همسر او به مغازه پارچه‌فروشی «ناصرخان» می‌آید. می‌بیند اوضاع به هم ریخته و همسرش را دستگیر کرده‌اند.
14 فروردین 1358
روز - داخلی - کلانتری محل
در ساختمان کلانتری گرگان زکی 70‌ساله با دستبند، نشسته است. چند شاکی دارد که با پاسبان‌ها صحبت می‌کنند. اغذیه‌فروش محل، مرد کبابی و مهم‌تر از آنها «غلام» پسرک كنترلچي که روزی شاگرد زکی بود و با کشیده توی گوشش از سینما اخراج شد، شاکی هستند. آنها شکایت کرده‌اند که زکی از پشت‌بام سینما کوچ بر سر انقلابی‌ها، آتش می‌ریخته و آنها را مصدوم کرده است. پلیس شکایت آنها را پذیرفته، زکی دستگیر و همان روز با حکم راهی زندان می‌شود.
33 سال بعد - اسفند 1391
روز - داخلی - رستوران تاپ - میدان گرگان
پرینوش همسر زکی ترکه می‌گوید: «وقتی زکی‌خان دستگیر شد، پیر بود. پیرمرد موقع دستگیری اوره، قند خون، غلظت خون، روماتیسم و... داشت. یک و سال و نیم زندان بود اما با استشهاد محلی و عفو حضرت امام(ره) از زندان آزاد شد. مرد دست به خیری بود. ما اهل همین محله گرگان هستیم. آن موقع این سینما که البته بخشی از آن از همان 70 سال پیش وقف مدرسه بود و مغازه‌های اطراف این ملک 2700 متری، همه متعلق به همسرم بود که اجاره می‌داد و پول ناچیزی می‌گرفت. آن شرایط باعث شد همه اموال و دارایی ما در همان سال‌های اول انقلاب مصادره ‌شود.
32 سال پیش - مهر 1359
شب - داخلی - بیمارستان
زکی ترکه، روز بعد از عفو و آزادی به دلیل مشکلات و بیماری‌هایی که داشت روانه بیمارستان می‌شود. همزمان با آغاز جنگ تحمیلی او با اصرار «پرینوش» همسرش در بیمارستان بستری شد ولی شب سوم مهر سال 1359 بعد از اولین حمله هوایی به تهران بر اثر ایست قلبی درگذشت. به قول همسرش «چهار بچه داشت که مرد، دو دختر و دو پسر»!
2 سال بعد - سال 1361
همه اموال صاحب سینما کوچ مصادره شده است اما با همکاری آیت‌الله گیلانی و با حکم دادگاه تجدیدنظر 50درصد اموال مصادره شده به خانواده بر‌می‌گردد. حاج آقا موحد رییس بنیاد مستضعفان حق انتخاب 50درصد اموال را به وارث زکی ترکه می‌دهد تا از بین مدرسه و مغازه و سینما خود انتخاب کنند. آن زمان ملک 24میلیون برآورد می‌شود و خانواده با مشاوره مقامات دولتی وقت سینما را انتخاب نمی‌کنند و مدرسه و مغازه‌ها را که سرقفلی بودند بر‌می‌دارند.
21 سال بعد - سال 1382
بنیاد مستضعفان سینما کوچ را به مبلغ هفتصدمیلیون‌تومان به آقایی به نام «بتولی» می‌فروشد. این خبر را کسبه اهل محله گرگان تایید می‌کنند. آقای بتولی به خانواده «زکی ترکه» درباره چگونگی خرید سینما گفته؛ این سینما را در ازای مبلغ 700میلیون‌تومان طلبی که بابت فعالیتی که برای بنیاد انجام داده به او واگذار کرده‌اند. حالا به‌دلیل مشکلات سندی ملک 2700 متری، به همراه خانواده آقای بهروزفر که 50درصد ملک را در اختیار دارند با مشکل مواجه‌اند و ساختمان روز به روز فرسوده و بلا استفاده شده است. مغازه‌ها به‌دلیل سرقفلی بودن ملک اجاره مصوب پیش از انقلاب را پرداخت می‌کنند. به گفته صاحبان ملک مال و اموال آنها بی‌استفاده و در حال استهلاک است.
9 سال بعد - اسفند 1391
روز - خارجی - حوالی میدان گرگان
پیرمرد پارچه فروش با متری در دست، قواره پارچه‌های گل گلی را پایین می‌آورد و می‌گوید: «سال‌هاست سینما نرفته‌ام. اهل سینما بودم. حالا سال‌هاست سینما از رونق افتاده و کسب‌و‌کار ما هم تعریفی ندارد.» سری تکان می‌دهد و می‌گوید: «53 سال است در این محل زندگی می‌کنم. آن موقع که سینما سینما بود صاحبش «زکی ترکه» که مرد گردن‌کلفتی بود و چند تا نوچه داشت، سینما را سر پا نگه داشت. انقلاب که شد افتاد زندان.»
عباس‌آقا که سال‌هاست کنار سینما سوپرمارکت دارد، می‌گوید: «این دهنه مغازه متعلق به همین مجموعه سینما‌ست. بعد از انقلاب سینما تعطیل شد. البته آن زمان اینجا «مشروب‌فروشی» بود، بعد شد «کله‌پزی» و بعد «پیتزافروشی». زکی ترکه هم بعد از زندان مرد و سینما افتاد دست بنیاد مستضعفان. می‌دانم چند سالی است، بنیاد فروخته به یک آقایی توی بخش خصوصی. صاحب قبلی ملک من یک شخص ارمنی بود که اجاره را به حساب او می‌ریختیم.»
ضلع غربی سینما حالا یک ساندویچی است که پیشتر هم همین وضع را داشت. صاحب ساندویچی می‌گوید: «زمانی‌که سینما تعطیل شد من 18 سال داشتم. آن موقع اینقدر این سینما شلوغ بود که اصلا جای سوزن انداختن نبود. الان کسی حوصله فیلم دیدن ندارد. یعنی سینمایی نیست که کسی فیلم ببیند.» او با حسرت تعریف می‌کند: «ارزش این ملک و مغازه‌هایی مثل مغازه ما خیلی زیاد است. البته ما سرقفلی هستیم و کلا ماهی 40هزارتومان اجاره می‌دهیم. اما اگر سینما راه بیفتد می‌دانید وضع ما چطور خواهد شد؟»
پیرمردی که روبه‌روی سینما بساط پهن کرده می‌گوید: «خیلی از بازیگران سینما اینجا بودند. آقایی تو این سینما کار می‌کرد به نام «فرزین» که نقش آقا دزده رو توی یک فیلم بازی می‌کرد... فیلم « گاوصندق» هم همین جا بازی شد، توی همین سینما کوچ. حتی چند سال پیش اینجا لوکیشن یک فیلم دیگر هم بود. تبلیغات فیلم بیلیاردباز که حالا روی پرده سینما کوچ است و بر در‌و‌دیوار سینما نقاشی شده، برای ساخت فیلمی دیگر بود که اینجا بسازند.» او با حسرت می‌گوید: «این سینما دیگر از رونق افتاده مگر اینکه لوکیشن یک فیلم دیگر شود!»
روز - خارجی - میدان گرگان
پرینوش قاسمی‌وش همسر زکی بهروزفر، نگاهی به ساختمان سینما کوچ می‌اندازد که حالا رنگ قهوه‌ای سوخته‌اش از رو رفته و چنارهای روبه‌رویش بلند شده و برگ‌های سبزشان در باد اوایل بهار - سال 1392
تکان می‌خورد. می‌گوید: «ما مانده‌ایم و یک ملک و سال‌های از دست رفته. حالا هیچ‌کس فیلم نمی‌بیند. زمانی «فردین» خدا بیامرز آمد خانه و می‌خواست سینما را بخرد. زکی خان قبول نکرد. عاشق سینمایش بود. حتی بهروز وثوقی هم آمد سینما را بخرد به او هم نفروخت. حالا هم ما نمی‌توانیم بقیه سینما را بخریم و کسی به قیمت مناسب هم سهم خودمان را نمی‌خرد. من مانده‌ام و بچه‌هایم و نوه‌هایی که خرجشان سنگین است. شهردار منطقه 7 قبل از عید به من قول داد سال 92 می‌خواهد سینما را بخرد. خرید سینما اگر در اولویت بودجه شهرداری منطقه 7 قرار بگیرد، می‌تواند خاطرات از دست رفته بسیاری از مردم را دوباره بازگرداند. شهردار به ما قول داده که سینما در اولویت شهرداری منطقه است.»
تبلیغات فیلم «بیلیاردباز» هنوز روی ديوار سینماست، با بازی «پل نیومن»! سینمایی که روزی چشم و چراغ محله گرگان بود، حالا 30 سال آزگار از رونق افتاده و کنج میدان بی‌استفاده مانده است. سینمایی که روزی «فردین» و «بهروز وثوقی» بر پرده سفید آن درخشیدند و حتی برای خریدش به خانه «زکی‌الله بهروزفر» صاحب سینما آمدند ولی سینما معامله نشد. حالا سه دهه است سینما «کوچ» بلاتکلیف و قامتش در برابر زمان فرسوده شده است.
37 سال پیش - 1355
روز - داخلی - اتاق كنترلچی
غلام، کنترلچی سینما کوچ، پسر خوش‌قیافه و محبوبی که «زکی ترکه» او را زیاد دوست می‌داشت، در ورودی سینما شیطنت می‌کند. زکی بدعنق و به قول «پرینوش قاسمی‌وش» همسرش «اوقاتش تلخ می‌شود» و کشیده محکمی به گوش غلام می‌کوبد. سکوت همه اتاق کنترل را می‌گیرد، غلام اتاق را ترک می‌کند و برای همیشه از سینما می‌رود.
3 سال بعد - 1358
روز - خارجی - خیابان گرگان
اوایل انقلاب است. جلوی سینما کوچ غلغله شده. تجمع‌کنندگان تماشاگران سینما نیستند، بلکه کسانی هستند که شاهد دستگیری صاحب سینما و رفتن او به سمت کلانتری محل‌اند. «زکی ترکه» دستگیر می‌شود و همسر او به مغازه پارچه‌فروشی «ناصرخان» می‌آید. می‌بیند اوضاع به هم ریخته و همسرش را دستگیر کرده‌اند.
14 فروردین 1358
روز - داخلی - کلانتری محل
در ساختمان کلانتری گرگان زکی 70‌ساله با دستبند، نشسته است. چند شاکی دارد که با پاسبان‌ها صحبت می‌کنند. اغذیه‌فروش محل، مرد کبابی و مهم‌تر از آنها «غلام» پسرک كنترلچي که روزی شاگرد زکی بود و با کشیده توی گوشش از سینما اخراج شد، شاکی هستند. آنها شکایت کرده‌اند که زکی از پشت‌بام سینما کوچ بر سر انقلابی‌ها، آتش می‌ریخته و آنها را مصدوم کرده است. پلیس شکایت آنها را پذیرفته، زکی دستگیر و همان روز با حکم راهی زندان می‌شود.
33 سال بعد - اسفند 1391
روز - داخلی - رستوران تاپ - میدان گرگان
پرینوش همسر زکی ترکه می‌گوید: «وقتی زکی‌خان دستگیر شد، پیر بود. پیرمرد موقع دستگیری اوره، قند خون، غلظت خون، روماتیسم و... داشت. یک و سال و نیم زندان بود اما با استشهاد محلی و عفو حضرت امام(ره) از زندان آزاد شد. مرد دست به خیری بود. ما اهل همین محله گرگان هستیم. آن موقع این سینما که البته بخشی از آن از همان 70 سال پیش وقف مدرسه بود و مغازه‌های اطراف این ملک 2700 متری، همه متعلق به همسرم بود که اجاره می‌داد و پول ناچیزی می‌گرفت. آن شرایط باعث شد همه اموال و دارایی ما در همان سال‌های اول انقلاب مصادره ‌شود.
32 سال پیش - مهر 1359
شب - داخلی - بیمارستان
زکی ترکه، روز بعد از عفو و آزادی به دلیل مشکلات و بیماری‌هایی که داشت روانه بیمارستان می‌شود. همزمان با آغاز جنگ تحمیلی او با اصرار «پرینوش» همسرش در بیمارستان بستری شد ولی شب سوم مهر سال 1359 بعد از اولین حمله هوایی به تهران بر اثر ایست قلبی درگذشت. به قول همسرش «چهار بچه داشت که مرد، دو دختر و دو پسر»!
2 سال بعد - سال 1361
همه اموال صاحب سینما کوچ مصادره شده است اما با همکاری آیت‌الله گیلانی و با حکم دادگاه تجدیدنظر 50درصد اموال مصادره شده به خانواده بر‌می‌گردد. حاج آقا موحد رییس بنیاد مستضعفان حق انتخاب 50درصد اموال را به وارث زکی ترکه می‌دهد تا از بین مدرسه و مغازه و سینما خود انتخاب کنند. آن زمان ملک 24میلیون برآورد می‌شود و خانواده با مشاوره مقامات دولتی وقت سینما را انتخاب نمی‌کنند و مدرسه و مغازه‌ها را که سرقفلی بودند بر‌می‌دارند.
21 سال بعد - سال 1382
بنیاد مستضعفان سینما کوچ را به مبلغ هفتصدمیلیون‌تومان به آقایی به نام «بتولی» می‌فروشد. این خبر را کسبه اهل محله گرگان تایید می‌کنند. آقای بتولی به خانواده «زکی ترکه» درباره چگونگی خرید سینما گفته؛ این سینما را در ازای مبلغ 700میلیون‌تومان طلبی که بابت فعالیتی که برای بنیاد انجام داده به او واگذار کرده‌اند. حالا به‌دلیل مشکلات سندی ملک 2700 متری، به همراه خانواده آقای بهروزفر که 50درصد ملک را در اختیار دارند با مشکل مواجه‌اند و ساختمان روز به روز فرسوده و بلا استفاده شده است. مغازه‌ها به‌دلیل سرقفلی بودن ملک اجاره مصوب پیش از انقلاب را پرداخت می‌کنند. به گفته صاحبان ملک مال و اموال آنها بی‌استفاده و در حال استهلاک است.
9 سال بعد - اسفند 1391
روز - خارجی - حوالی میدان گرگان
پیرمرد پارچه فروش با متری در دست، قواره پارچه‌های گل گلی را پایین می‌آورد و می‌گوید: «سال‌هاست سینما نرفته‌ام. اهل سینما بودم. حالا سال‌هاست سینما از رونق افتاده و کسب‌و‌کار ما هم تعریفی ندارد.» سری تکان می‌دهد و می‌گوید: «53 سال است در این محل زندگی می‌کنم. آن موقع که سینما سینما بود صاحبش «زکی ترکه» که مرد گردن‌کلفتی بود و چند تا نوچه داشت، سینما را سر پا نگه داشت. انقلاب که شد افتاد زندان.»
عباس‌آقا که سال‌هاست کنار سینما سوپرمارکت دارد، می‌گوید: «این دهنه مغازه متعلق به همین مجموعه سینما‌ست. بعد از انقلاب سینما تعطیل شد. البته آن زمان اینجا «مشروب‌فروشی» بود، بعد شد «کله‌پزی» و بعد «پیتزافروشی». زکی ترکه هم بعد از زندان مرد و سینما افتاد دست بنیاد مستضعفان. می‌دانم چند سالی است، بنیاد فروخته به یک آقایی توی بخش خصوصی. صاحب قبلی ملک من یک شخص ارمنی بود که اجاره را به حساب او می‌ریختیم.»
ضلع غربی سینما حالا یک ساندویچی است که پیشتر هم همین وضع را داشت. صاحب ساندویچی می‌گوید: «زمانی‌که سینما تعطیل شد من 18 سال داشتم. آن موقع اینقدر این سینما شلوغ بود که اصلا جای سوزن انداختن نبود. الان کسی حوصله فیلم دیدن ندارد. یعنی سینمایی نیست که کسی فیلم ببیند.» او با حسرت تعریف می‌کند: «ارزش این ملک و مغازه‌هایی مثل مغازه ما خیلی زیاد است. البته ما سرقفلی هستیم و کلا ماهی 40هزارتومان اجاره می‌دهیم. اما اگر سینما راه بیفتد می‌دانید وضع ما چطور خواهد شد؟»
پیرمردی که روبه‌روی سینما بساط پهن کرده می‌گوید: «خیلی از بازیگران سینما اینجا بودند. آقایی تو این سینما کار می‌کرد به نام «فرزین» که نقش آقا دزده رو توی یک فیلم بازی می‌کرد... فیلم « گاوصندق» هم همین جا بازی شد، توی همین سینما کوچ. حتی چند سال پیش اینجا لوکیشن یک فیلم دیگر هم بود. تبلیغات فیلم بیلیاردباز که حالا روی پرده سینما کوچ است و بر در‌و‌دیوار سینما نقاشی شده، برای ساخت فیلمی دیگر بود که اینجا بسازند.» او با حسرت می‌گوید: «این سینما دیگر از رونق افتاده مگر اینکه لوکیشن یک فیلم دیگر شود!»
روز - خارجی - میدان گرگان
پرینوش قاسمی‌وش همسر زکی بهروزفر، نگاهی به ساختمان سینما کوچ می‌اندازد که حالا رنگ قهوه‌ای سوخته‌اش از رو رفته و چنارهای روبه‌رویش بلند شده و برگ‌های سبزشان در باد اوایل بهار - سال 1392
تکان می‌خورد. می‌گوید: «ما مانده‌ایم و یک ملک و سال‌های از دست رفته. حالا هیچ‌کس فیلم نمی‌بیند. زمانی «فردین» خدا بیامرز آمد خانه و می‌خواست سینما را بخرد. زکی خان قبول نکرد. عاشق سینمایش بود. حتی بهروز وثوقی هم آمد سینما را بخرد به او هم نفروخت. حالا هم ما نمی‌توانیم بقیه سینما را بخریم و کسی به قیمت مناسب هم سهم خودمان را نمی‌خرد. من مانده‌ام و بچه‌هایم و نوه‌هایی که خرجشان سنگین است. شهردار منطقه 7 قبل از عید به من قول داد سال 92 می‌خواهد سینما را بخرد. خرید سینما اگر در اولویت بودجه شهرداری منطقه 7 قرار بگیرد، می‌تواند خاطرات از دست رفته بسیاری از مردم را دوباره بازگرداند. شهردار به ما قول داده که سینما در اولویت شهرداری منطقه است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.