|

زمانی برای گفت‌وگو

نوید رسولی

گفت‌وگو، جزء ذات انسان است. انسان موجودی اجتماعی است و گفت‌وگو مهم‌ترین وجه این مدنیت است. گفت‌وگو فقط به معنای ردوبدل‌کردن افکار و احساسات و اطلاعات نیست. بلکه ذهن‌ها و شعورها را با هم مرتبط می‌سازد و وسیله‌ای می‌گردد برای دسترسی به حوزه‌های مشترک وجود انسان. حوزه‌های مشترکی که بین انسان‌ها وجود دارد و بر رفتار و افکار و اعمال انسان تأثیرگذار است ولی آگاهی نسبت به آنها کم است و در صورت عدم آگاهی نسبت به آنها، تأثیر ناکارآمد بر اخلاق انسان دارد. (www.dialogueproject.ir)
گفت‌وگوی واقعی، امکان رسیدن به هوش جمعی را میسر می‌سازد. گفت‌وگو اگر واقعی باشد سازنده وجود است و اگر تظاهر باشد نابود‌کننده آن.
گفت‌وگوی واقعی، شیوه‌ای است برای جویایی مشترک و دست‌یافتن به ریشه‌های سوءتفاهمات و پیش‌داوری‌هایی که مانع فهم درست بین انسان‌ها می‌شود. گفت‌وگو در پی اجماع نیست بلکه در روند آن، دیدگاه‌های مختلف افراد گفت‌وگو‌کننده برای یکدیگر قابل‌فهم می‌شود و موانع همفکری برطرف می‌گردد. به عبارت دیگر، یافتن راه‌حل از طریق استدلال به معنی پذیرفتن عقل به‌عنوان داور و باور به توانایی عقل برای حل‌وفصل اختلافات انسان می‌باشد که امکان دستیابی به صلح را میسر می‌کند.
اهمیت گفت‌وگوهای بین‌دینی
به‌منظور ایجاد تمرکز در مدیریت و برخورداری از سیاست‌گذاری واحد و هماهنگی در فعالیت‌های فرهنگی- تبلیغی خارج از کشور و نیز استفاده بهینه از امکانات مادی و معنوی موجود، بنا به پیشنهاد جمعی از مسئولان فرهنگی کشور و تصویب شورای‌عالی تبلیغات خارجی و تأیید مقام معظم رهبری، آن بخش از نهادها، موسسات دولتی و عمومی که در خارج از کشور فعالیت فرهنگی- تبلیغی دارند در یکدیگر ادغام و سازمان واحدی به نام «سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی» در سال 1374 تأسیس شد. که کارهای متعددی در این زمینه انجام داده است.
همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد؛ اصل و اساس از نظر دین مبین اسلام، صلح بوده و موضوع «صلح‏» و زندگی مسالمت‌‏آمیز از مسائل عمیق و ریشه‌دار اسلام است و تمام نظام‌ها و قوانین و دستورات و مقررات اسلامی براساس آن پایه‌‏ریزی شده است.
اهمیت گفت‌وگوی ادیان با اندیشمندان دینی نیز حاکی از آن است که هیچ‌یک از متون دینی، خشونت و افراط‌گرایی را تأیید نمی‌کند. رهبران معتبر دینی و نیز ادیان الهی هرگونه خشونت و افراط‌گرایی را در دین رد می‌کنند، اما متأسفانه در اعصار مختلف مشاهده می‌شود که به نام دین، خشونت ترویج و از صلح فاصله گرفته می‌شود. برهمین‌اساس، رهبران دینی و مومنین به ادیان الهی، در مقابل کسانی که نسبت به ارزش‌ها و ادیان الهی بی‌توجه هستند، جبهه‌ای به‌منظور شناسایی نقش و مسئولیت خود تشکیل داده‌اند.
یکی از وظایف رایزنی‌های فرهنگی، برگزاری نشست‌ها و یا همایش‌هایی در ارتباط با صلح، عدالت اجتماعی و مبارزه با خشونت و افراط‌گرایی نظیر نشست ادیان ابراهیمی به مناسبت روز جهانی صلح است. در این همایش‌ها و نشست‌ها تلاش می‌شود تا مسئولیت‌پذیری رهبران ادیان نسبت به تأثیرگذاری بر سیاست‌مداران به‌عنوان راهکار عملی مقابله با افراطی‌گری افزایش یابد که موفقیت‌هایی نیز حاصل شد نظیر کاری که پاپ فرانچسکو انجام داد و از اوباما خواست به سوریه حمله نکند. همچنین در نشستی که با حضور دبیرکل سازمان ملل متحد در قزاقستان برگزار شد، پیشنهاد ایجاد جایگاهی برای نقش‌آفرینی ادیان در آینده و صلح و مدیریت جهانی و مبارزه با خشونت در سازمان ملل مطرح شد و مورد موافقت «بان کی مون» قرار گرفت (http://fa.cid.icro.ir) از آنجا که مسئولیت رهبران و نهادهای دینی و در حقیقت تمام مومنان این است که بی‌عدالتی و ظلم را در تمام اشکال آن محکوم نمایند و عدالت را در کل جهان اشاعه دهند، گفت‌وگو‌های دینی، به انسان‌ها انگیزه می‌دهد و آنها را در پیاده‌کردن عدالت و صلح توانمند می‌سازد و این مهم نیز جز با فهم یکدیگر و از طریق گفت‌وگو دست‌یافتنی نیست. به عبارت دیگر، هدف از گفت‌وگوهای بین‌دینی این است که طرفین به‌مثابه یک نهاد بنیادین، تهدیدات نسبت به صلح جهانی را بیان نمایند و در ترویج و برقراری آن گام بردارند.
صلح پایدار
همزیستی، تفاهم، گفت‌وگو، اتحاد و تقاربِ فرهنگ‌ها، هرکدام بُعدی از گوهر ‌هزارگوشه تعامل فرهنگ‌ها را نمایش می‌دهند. هم‌افزایی فرهنگی نیز می‌تواند وجهی دیگر از تعامل سازنده میان فرهنگ‌ها را ارائه دهد. هم‌افزایی فرهنگ‌ها در فضای تنوع فرهنگی و همکاری و تعامل سازنده میان فرهنگ‌ها به همکاری ملت‌ها برای دستیابی به صلح پایدار در جهان منجر می‌شود.
امروز، جریان‌های فکری و عملی افراطی از مرزهای سیاسی و جغرافیایی فراتر رفته و پدیده‌ای جهان‌شمول گشته است به‌طوری‌که خودمحوری و خودخواهی و زورگویی و خشونت در ابعاد و سطوح مختلف در گوشه‌وکنار جهان، آشکارا دیده می‌شود.
یکی از وظایف مرکز گفت‌وگوی ادیان طی20 سال گذشته، مسئولیت مهم گفت‌وگو با سایر ادیان به‌منظور ترغیب و تشویق احترام به حقوق‌بشر و برقراری صلح و عدالت اجتماعی در سراسر جهان و معرفی چهره صحیح از اسلام ناب در موضوع اعتدال و مبارزه با خشونت‌گری و جریان‌های تکفیری را عهده‌دار بوده است. این مهم با توجه به چالش‌های معاصر از جمله خشونت و افراطی‌گری و نیز ایده «جهان علیه خشونت و افراطی‌گری» دکتر روحانی، ریاست‌جمهوری اسلامی ایران که در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1392مطرح نمود، مضاعف گشته است به‌گونه‌ای که سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در حوزه مناسبات فرهنگی و در تقابل با گروه‌های افراطی تکفیری، نشست‌ها و همایش‌های متعددی را برگزار کرده و یا در برنامه‌های آتی خود دارد.
منابع:
- قربانی، زین‌العابدین؛ اسلام و حقوق‌بشر، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، تهران، 1375.
- www.icro.ir
- www.farhang.gov.ir/fa/intro/.../cultureorganization
- www.df.farhangoelm.ir
- www.dialogueproject.ir
- http://fa.cid.icro.ir
- http://www.ghavanin.ir

گفت‌وگو، جزء ذات انسان است. انسان موجودی اجتماعی است و گفت‌وگو مهم‌ترین وجه این مدنیت است. گفت‌وگو فقط به معنای ردوبدل‌کردن افکار و احساسات و اطلاعات نیست. بلکه ذهن‌ها و شعورها را با هم مرتبط می‌سازد و وسیله‌ای می‌گردد برای دسترسی به حوزه‌های مشترک وجود انسان. حوزه‌های مشترکی که بین انسان‌ها وجود دارد و بر رفتار و افکار و اعمال انسان تأثیرگذار است ولی آگاهی نسبت به آنها کم است و در صورت عدم آگاهی نسبت به آنها، تأثیر ناکارآمد بر اخلاق انسان دارد. (www.dialogueproject.ir)
گفت‌وگوی واقعی، امکان رسیدن به هوش جمعی را میسر می‌سازد. گفت‌وگو اگر واقعی باشد سازنده وجود است و اگر تظاهر باشد نابود‌کننده آن.
گفت‌وگوی واقعی، شیوه‌ای است برای جویایی مشترک و دست‌یافتن به ریشه‌های سوءتفاهمات و پیش‌داوری‌هایی که مانع فهم درست بین انسان‌ها می‌شود. گفت‌وگو در پی اجماع نیست بلکه در روند آن، دیدگاه‌های مختلف افراد گفت‌وگو‌کننده برای یکدیگر قابل‌فهم می‌شود و موانع همفکری برطرف می‌گردد. به عبارت دیگر، یافتن راه‌حل از طریق استدلال به معنی پذیرفتن عقل به‌عنوان داور و باور به توانایی عقل برای حل‌وفصل اختلافات انسان می‌باشد که امکان دستیابی به صلح را میسر می‌کند.
اهمیت گفت‌وگوهای بین‌دینی
به‌منظور ایجاد تمرکز در مدیریت و برخورداری از سیاست‌گذاری واحد و هماهنگی در فعالیت‌های فرهنگی- تبلیغی خارج از کشور و نیز استفاده بهینه از امکانات مادی و معنوی موجود، بنا به پیشنهاد جمعی از مسئولان فرهنگی کشور و تصویب شورای‌عالی تبلیغات خارجی و تأیید مقام معظم رهبری، آن بخش از نهادها، موسسات دولتی و عمومی که در خارج از کشور فعالیت فرهنگی- تبلیغی دارند در یکدیگر ادغام و سازمان واحدی به نام «سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی» در سال 1374 تأسیس شد. که کارهای متعددی در این زمینه انجام داده است.
همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد؛ اصل و اساس از نظر دین مبین اسلام، صلح بوده و موضوع «صلح‏» و زندگی مسالمت‌‏آمیز از مسائل عمیق و ریشه‌دار اسلام است و تمام نظام‌ها و قوانین و دستورات و مقررات اسلامی براساس آن پایه‌‏ریزی شده است.
اهمیت گفت‌وگوی ادیان با اندیشمندان دینی نیز حاکی از آن است که هیچ‌یک از متون دینی، خشونت و افراط‌گرایی را تأیید نمی‌کند. رهبران معتبر دینی و نیز ادیان الهی هرگونه خشونت و افراط‌گرایی را در دین رد می‌کنند، اما متأسفانه در اعصار مختلف مشاهده می‌شود که به نام دین، خشونت ترویج و از صلح فاصله گرفته می‌شود. برهمین‌اساس، رهبران دینی و مومنین به ادیان الهی، در مقابل کسانی که نسبت به ارزش‌ها و ادیان الهی بی‌توجه هستند، جبهه‌ای به‌منظور شناسایی نقش و مسئولیت خود تشکیل داده‌اند.
یکی از وظایف رایزنی‌های فرهنگی، برگزاری نشست‌ها و یا همایش‌هایی در ارتباط با صلح، عدالت اجتماعی و مبارزه با خشونت و افراط‌گرایی نظیر نشست ادیان ابراهیمی به مناسبت روز جهانی صلح است. در این همایش‌ها و نشست‌ها تلاش می‌شود تا مسئولیت‌پذیری رهبران ادیان نسبت به تأثیرگذاری بر سیاست‌مداران به‌عنوان راهکار عملی مقابله با افراطی‌گری افزایش یابد که موفقیت‌هایی نیز حاصل شد نظیر کاری که پاپ فرانچسکو انجام داد و از اوباما خواست به سوریه حمله نکند. همچنین در نشستی که با حضور دبیرکل سازمان ملل متحد در قزاقستان برگزار شد، پیشنهاد ایجاد جایگاهی برای نقش‌آفرینی ادیان در آینده و صلح و مدیریت جهانی و مبارزه با خشونت در سازمان ملل مطرح شد و مورد موافقت «بان کی مون» قرار گرفت (http://fa.cid.icro.ir) از آنجا که مسئولیت رهبران و نهادهای دینی و در حقیقت تمام مومنان این است که بی‌عدالتی و ظلم را در تمام اشکال آن محکوم نمایند و عدالت را در کل جهان اشاعه دهند، گفت‌وگو‌های دینی، به انسان‌ها انگیزه می‌دهد و آنها را در پیاده‌کردن عدالت و صلح توانمند می‌سازد و این مهم نیز جز با فهم یکدیگر و از طریق گفت‌وگو دست‌یافتنی نیست. به عبارت دیگر، هدف از گفت‌وگوهای بین‌دینی این است که طرفین به‌مثابه یک نهاد بنیادین، تهدیدات نسبت به صلح جهانی را بیان نمایند و در ترویج و برقراری آن گام بردارند.
صلح پایدار
همزیستی، تفاهم، گفت‌وگو، اتحاد و تقاربِ فرهنگ‌ها، هرکدام بُعدی از گوهر ‌هزارگوشه تعامل فرهنگ‌ها را نمایش می‌دهند. هم‌افزایی فرهنگی نیز می‌تواند وجهی دیگر از تعامل سازنده میان فرهنگ‌ها را ارائه دهد. هم‌افزایی فرهنگ‌ها در فضای تنوع فرهنگی و همکاری و تعامل سازنده میان فرهنگ‌ها به همکاری ملت‌ها برای دستیابی به صلح پایدار در جهان منجر می‌شود.
امروز، جریان‌های فکری و عملی افراطی از مرزهای سیاسی و جغرافیایی فراتر رفته و پدیده‌ای جهان‌شمول گشته است به‌طوری‌که خودمحوری و خودخواهی و زورگویی و خشونت در ابعاد و سطوح مختلف در گوشه‌وکنار جهان، آشکارا دیده می‌شود.
یکی از وظایف مرکز گفت‌وگوی ادیان طی20 سال گذشته، مسئولیت مهم گفت‌وگو با سایر ادیان به‌منظور ترغیب و تشویق احترام به حقوق‌بشر و برقراری صلح و عدالت اجتماعی در سراسر جهان و معرفی چهره صحیح از اسلام ناب در موضوع اعتدال و مبارزه با خشونت‌گری و جریان‌های تکفیری را عهده‌دار بوده است. این مهم با توجه به چالش‌های معاصر از جمله خشونت و افراطی‌گری و نیز ایده «جهان علیه خشونت و افراطی‌گری» دکتر روحانی، ریاست‌جمهوری اسلامی ایران که در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1392مطرح نمود، مضاعف گشته است به‌گونه‌ای که سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در حوزه مناسبات فرهنگی و در تقابل با گروه‌های افراطی تکفیری، نشست‌ها و همایش‌های متعددی را برگزار کرده و یا در برنامه‌های آتی خود دارد.
منابع:
- قربانی، زین‌العابدین؛ اسلام و حقوق‌بشر، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم، تهران، 1375.
- www.icro.ir
- www.farhang.gov.ir/fa/intro/.../cultureorganization
- www.df.farhangoelm.ir
- www.dialogueproject.ir
- http://fa.cid.icro.ir
- http://www.ghavanin.ir

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.