سقوط هواپیمای روس و نزدیکی مخالفان به آنکارا
خلاف شیوه معمول که مخالفان و دولت ترکیه درباره بسیاری از مسائل داخلی و خارجی مواضعی کاملا متناقض با یکدیگر دارند، واکنش مخالفان اینبار به سرنگونشدن یک هواپیمای روسی به وسیله جتهای ترکیه توأم با آرامش و انتقاداتی کمرنگ بود.
سرنگونی این هواپیما همزمان بود با تشکیل دولت جدید به ریاست «احمد داووداوغلو» که بهدنبال اعلام نتایج انتخابات پارلمانی اخیر و پیروزی حزب حاکم «عدالت و توسعه» مأمور تشکیل کابینه جدید شد.
محیط جغرافیایی سرنگونشدن هواپیمای روسی در «کوههای ترکمان»، واقع در شمال سوریه نیز عامل مهمی بود که موجب کاهش شدت جنگهای لفظی بین مخالفان و دولت شد و باوجود شکاف عمیقی که درباره مسائل سوریه بین آن دو وجود داشت، تمایل مشترکی نسبت به حمایت از ترکمانها نشان دادند.
«کمال قلیچداراوغلو»، رهبر حزب «جمهوریخواه خلق» دولت ترکیه را به ارتکاب اشتباهات زیادی در پرونده سوریه متهم کرد اما درعینحال هشدار داد که نباید آسمان کشورش مورد تعرض قرار گیرد. او گفت، دولت ترکیه قوی و توانمند است و میتواند از مرزهای آسمان و زمین خود حراست کند.
قلیچداراوغلو - که بزرگترین حزب مخالف را رهبری میکند- در اظهارات مطبوعاتی خود از دولتهای ترکیه و روسیه خواست درباره سقوط هواپیمای روسی که وارد فضای ترکیه در استان «هاتای» شده بود، خویشتنداری به خرج داده و عقلانیت پیشه کنند.
معادله منافع
«جلال اولگان»، که یک وکیل معروف ترکیه است، میگوید، سرنگونشدن هواپیمای جنگی روسیه مطابق با قوانین بینالمللی بوده است. به گفته او، «بهخصوص اگر بعد از چندبار هشدار باشد»، این امر از نظر او بهلحاظ بینالمللی کاملا مشروع است. او بااینحال از دولت ترکیه به این خاطر انتقاد میکند که چنین اتفاقی میتواند آسیبرسان باشد. اولگان میافزاید: سرنگونکردن هواپیمای روسی اشتباه بود، چون به روابط ما با روسیه لطمه میزند. روسیه برای ما یک کشور دوست و یک شریک تاریخی - تجاری است و ما مبادلات زیادی با آنها داریم.
او از تمرکز رسانههای ترکیه بر مسئله ترکمانهای سوریه نیز انتقاد کرده و میگوید: «در رسانهها افرادی نشان داده شدند که ریشهای بلند داشتند و میگفتند ما ترکمان هستیم و داریم از خانوادهمان دفاع میکنیم اما این مرا قانع نکرد؛ قیافههایشان شبیه جهادیهای داعش بود!»
رسانههای ترکیه روز سقوط هواپیمای روسی ویدئویی را پخش کردند که در آن گروهی از افراد مسلح جداشده از یکی از گروههای اسلامگرای ترکمان نشان داده میشد که داشتند در اطراف جسد خلبان کشتهشده روسی پرسه میزدند. اندکی پس از آن بود که ارتش سوریه اعلام کرد که موفق شده خلبان دوم را سالم پیدا کند و به روسیه تحویل دهد.
موافقت محدود
«احمد الملاح»، نویسنده و پژوهشگر ترکیه، نیز میگوید: «کاهش سطح اظهارات مبادلهشده بین طرفین؛ یعنی دولت و مخالفان حکایت از آن دارد که هردو بهویژه در مورد حمایت از ترکمانهای سوریه خود را در یک سنگر احساس میکنند اما باید گفت به صورت کلی هر دو مواضع متناقضی نسبت به کل مسائل سوریه دارند».
ملاح به الجزیره میگوید، مسئله حس ناسیونالیستی در ترکیه نقش مهمی در تصمیمگیریها و بهخصوص اعلام مواضع گروههای سیاسی دارد، برای همین چون هواپیمای روسی به حریم هوایی کشور ترکیه تجاوز کرده بود و از سوی دیگر، مشغول بمباران کسانی بود که از حمایت هردو طیف دولت و اپوزیسیون ترکیه برخوردارند، مواضع این دو بههم نزدیک شده است. به گفته این پژوهشگر، درحالحاضر دولت ترکیه از حمایت گسترده مردمی برخوردار بوده و افکار عمومی جامعه بهنفع اوست. او دلیل این امر را دو عامل میداند: یکی همان مسئله ناسیونالیسم که به آن اشاره شد و دیگری اینکه همه میدانند بعید به نظر میرسد تنشها به سطح یک جنگ تمامعیار کشیده شود. بهدنبال این حوادث بود که داووداوغلو گفت: مقامات ترکیه همچنان به دفاع و حمایت خود از ترکمانها ادامه خواهند داد. او افزود که ترکیه همهگونه کمک به آنهایی که در کوههای ترکمان در حومه شهر «لاذقیه»، واقع در شمال سوریه هستند خواهد کرد؛ زیرا به گفته او ترکمانها اجداد سلجوقیان بهشمار میروند. داووداوغلو در سخنانی که در مقابل فراکسیون پارلمانی حزب حاکم عدالت و توسعه ایراد میکرد، ادامه داد: احزاب مخالف بهتر است در چنین
شرایطی در کنار دولت باشند و از حریم ملی دولت ترکیه حراست کنند. در غیر این صورت بهتر است به تعبیر او «سکوت کرده و به مشکلات داخلی خودشان بپردازند».
خلاف شیوه معمول که مخالفان و دولت ترکیه درباره بسیاری از مسائل داخلی و خارجی مواضعی کاملا متناقض با یکدیگر دارند، واکنش مخالفان اینبار به سرنگونشدن یک هواپیمای روسی به وسیله جتهای ترکیه توأم با آرامش و انتقاداتی کمرنگ بود.
سرنگونی این هواپیما همزمان بود با تشکیل دولت جدید به ریاست «احمد داووداوغلو» که بهدنبال اعلام نتایج انتخابات پارلمانی اخیر و پیروزی حزب حاکم «عدالت و توسعه» مأمور تشکیل کابینه جدید شد.
محیط جغرافیایی سرنگونشدن هواپیمای روسی در «کوههای ترکمان»، واقع در شمال سوریه نیز عامل مهمی بود که موجب کاهش شدت جنگهای لفظی بین مخالفان و دولت شد و باوجود شکاف عمیقی که درباره مسائل سوریه بین آن دو وجود داشت، تمایل مشترکی نسبت به حمایت از ترکمانها نشان دادند.
«کمال قلیچداراوغلو»، رهبر حزب «جمهوریخواه خلق» دولت ترکیه را به ارتکاب اشتباهات زیادی در پرونده سوریه متهم کرد اما درعینحال هشدار داد که نباید آسمان کشورش مورد تعرض قرار گیرد. او گفت، دولت ترکیه قوی و توانمند است و میتواند از مرزهای آسمان و زمین خود حراست کند.
قلیچداراوغلو - که بزرگترین حزب مخالف را رهبری میکند- در اظهارات مطبوعاتی خود از دولتهای ترکیه و روسیه خواست درباره سقوط هواپیمای روسی که وارد فضای ترکیه در استان «هاتای» شده بود، خویشتنداری به خرج داده و عقلانیت پیشه کنند.
معادله منافع
«جلال اولگان»، که یک وکیل معروف ترکیه است، میگوید، سرنگونشدن هواپیمای جنگی روسیه مطابق با قوانین بینالمللی بوده است. به گفته او، «بهخصوص اگر بعد از چندبار هشدار باشد»، این امر از نظر او بهلحاظ بینالمللی کاملا مشروع است. او بااینحال از دولت ترکیه به این خاطر انتقاد میکند که چنین اتفاقی میتواند آسیبرسان باشد. اولگان میافزاید: سرنگونکردن هواپیمای روسی اشتباه بود، چون به روابط ما با روسیه لطمه میزند. روسیه برای ما یک کشور دوست و یک شریک تاریخی - تجاری است و ما مبادلات زیادی با آنها داریم.
او از تمرکز رسانههای ترکیه بر مسئله ترکمانهای سوریه نیز انتقاد کرده و میگوید: «در رسانهها افرادی نشان داده شدند که ریشهای بلند داشتند و میگفتند ما ترکمان هستیم و داریم از خانوادهمان دفاع میکنیم اما این مرا قانع نکرد؛ قیافههایشان شبیه جهادیهای داعش بود!»
رسانههای ترکیه روز سقوط هواپیمای روسی ویدئویی را پخش کردند که در آن گروهی از افراد مسلح جداشده از یکی از گروههای اسلامگرای ترکمان نشان داده میشد که داشتند در اطراف جسد خلبان کشتهشده روسی پرسه میزدند. اندکی پس از آن بود که ارتش سوریه اعلام کرد که موفق شده خلبان دوم را سالم پیدا کند و به روسیه تحویل دهد.
موافقت محدود
«احمد الملاح»، نویسنده و پژوهشگر ترکیه، نیز میگوید: «کاهش سطح اظهارات مبادلهشده بین طرفین؛ یعنی دولت و مخالفان حکایت از آن دارد که هردو بهویژه در مورد حمایت از ترکمانهای سوریه خود را در یک سنگر احساس میکنند اما باید گفت به صورت کلی هر دو مواضع متناقضی نسبت به کل مسائل سوریه دارند».
ملاح به الجزیره میگوید، مسئله حس ناسیونالیستی در ترکیه نقش مهمی در تصمیمگیریها و بهخصوص اعلام مواضع گروههای سیاسی دارد، برای همین چون هواپیمای روسی به حریم هوایی کشور ترکیه تجاوز کرده بود و از سوی دیگر، مشغول بمباران کسانی بود که از حمایت هردو طیف دولت و اپوزیسیون ترکیه برخوردارند، مواضع این دو بههم نزدیک شده است. به گفته این پژوهشگر، درحالحاضر دولت ترکیه از حمایت گسترده مردمی برخوردار بوده و افکار عمومی جامعه بهنفع اوست. او دلیل این امر را دو عامل میداند: یکی همان مسئله ناسیونالیسم که به آن اشاره شد و دیگری اینکه همه میدانند بعید به نظر میرسد تنشها به سطح یک جنگ تمامعیار کشیده شود. بهدنبال این حوادث بود که داووداوغلو گفت: مقامات ترکیه همچنان به دفاع و حمایت خود از ترکمانها ادامه خواهند داد. او افزود که ترکیه همهگونه کمک به آنهایی که در کوههای ترکمان در حومه شهر «لاذقیه»، واقع در شمال سوریه هستند خواهد کرد؛ زیرا به گفته او ترکمانها اجداد سلجوقیان بهشمار میروند. داووداوغلو در سخنانی که در مقابل فراکسیون پارلمانی حزب حاکم عدالت و توسعه ایراد میکرد، ادامه داد: احزاب مخالف بهتر است در چنین
شرایطی در کنار دولت باشند و از حریم ملی دولت ترکیه حراست کنند. در غیر این صورت بهتر است به تعبیر او «سکوت کرده و به مشکلات داخلی خودشان بپردازند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.