درگفتوگو با «شرق»مطرح شد
ديپلماسي هستهاي به روايت روحانی
اعظم ویسمه
هم استانی «محمود احمدینژاد» است. اهل «سمنان» اما گویی نمیخواهد نقطه مشترکی با او داشته باشد. وقتی میپرسم فکر میکنید مردم بعد این هشتسال باز به سمنانی دیگری رای بدهند، چهره در هم میکشد. دستانش را در هوا تکان میدهد و میگوید: «او از یک بخش است؛ من از بخش دیگری.» مشاور رسانهای او هم که در اتاق حضور دارد به میان آمده و میگوید مردم دیگر قومی و قبیلهای رای نمیدهند. محمود احمدینژاد که رییسجمهور شد، «شیخ دیپلمات» عطای دبیری شورای امنیت را به لقایش بخشید. در دولت احمدینژاد اتهامات بسیاری به تیم مذاکرهکننده هستهای که او رییسش بود، وارد شد. اتهاماتی که هیچگاه اثبات نشد. گرچه در طول دوران دولت نهم و دهم منتقد عملکرد سیاست خارجی بود اما کمتر سخن گفت. اکنون به گفته خودش شرایط کشور را بحرانی دیده و احساس تکلیف کرده که در انتخابات حاضر شود. احساس تکلیفی که حس مشترک این روزهای بسیاری از اصولگرایان هم هست که وارد عرصه کاندیداتوری در انتخابات شدهاند. به اعتقاد «حسن روحانی» اما تا پایان انتخابات بسیاری از این افراد از عرصه کنارهگیری میکنند. او ابایی ندارد که خود را نزدیک به هاشمیرفسنجانی بداند و
تحلیل حضور دو فرزند «هاشمیرفسنجانی» در همایش اعلام کاندیداتوریش را بر عهده مردم میگذارد و میگوید: «برداشت آزاد است.»
طیفی از اصولگرایان، انتقادات زیادی به عملکرد تیم مذاکرهکننده هستهای در زمانی که شما مسوولیت آن را برعهده داشتهاید مطرح میکنند، آنان شما را به انفعال در مذاکرات متهم میکنند. این اتهامات را قبول دارید؟
در هر ماجرایی، مخصوصا مسایلی که با «تصمیمات ملی» حلوفصل میشود، یک فرد تصمیمگیرنده نیست که بگوییم این فرد خوب عمل کرد یا نه. مسایل ملی در سطح ملی تصمیمگیری میشود. در آن زمان هم تصمیمات در «سطح ملی» اتخاذ میشد. ما یا این تصمیمات را اجرایی کردیم یا در تصمیمسازی فعال بودیم یا در تصمیمگیری حضور فعال داشتیم. باید ببینیم انتقاداتی که مطرح میکنند به کدام قسمت است. اگر به بحث تصمیمسازی انتقاد دارند، باید بگوییم ما تصمیمات را آماده میکردیم و به جلسه سران میبردیم. بنابراین تصمیمسازی نمیتواند ایراد داشته باشد. در اجرا هم تیم ما ترکیبی از افرادی بوده که اعضای آن را سران نظام مشخص کرده بودند. در جلسه سران هم همه درباره موضوعات بحث میکردند و سپس تصمیمگیری و به ما ابلاغ میشد. پس احتمالا انتقادات به نحوه اجرای تصمیمات توسط ماست.
مهمترین انتقادها متوجه روندی است که منجر به تعلیق غنیسازی در آن دوره شد. «علی باقری» در روزهای اخیر انتقاد کردهاند که موضع ایران در مذاکرات به حدی منفعلانه و دست پایین شده بود که غربیها پرونده را به سوی تیم مذاکرهکننده ایرانی پرتاب کردند.
لابد خود آقای باقری آنجا بودهاند و این مساله را دیدهاند! وگرنه ما که خبر نداریم. بیان اینگونه مطالب ناصحیح، ناپسند است و در شأن مقامات نیست. اصلا غربیها اینگونه نیستند. در دنیای امروز چنین شیوههایی در عرصه دیپلماتیک وجود ندارد. یک تصمیماتی در سطح سران اتخاذ شده که ما مجری آن تصمیمات بودهایم. همیشه هم در مقام عمل و در مذاکرات بیش از آنچه از ما خواستند، به دست آوردهایم. در مذاکرات تهران از ما خواسته شده بود که تعلیقی را که شورای حکام به اتفاق آرا، در سطح وسیع از ایران خواسته بود، صرفا محدود به گازدهی در نطنز شود. همچنین از ما خواسته شده بود که با سه کشور اروپایی مذاکره کنیم که با آمریکا برای فرستادن پرونده به شورای امنیت سازمان ملل همراهی نکنند یا با تصمیم آمریکاییها مخالفت کنند. از ما خواسته شده بود که پروتکل الحاقی را داوطلبانه بپذیریم. ما در مذاکرات تهران، تعلیق را در همان حد گازدهی نطنز محدود کردیم. در آن جلسه ما توانستیم این امتیاز را بگیریم که همین تعلیق محدود و موقت هم از طرف ایران داوطلبانه باشد. آنها خیلی مقاومت کردند و اصرار داشتند که شورای حکام خواسته و داوطلبانه معنا ندارد. اما ما
ایستادیم که ما تعلیقی را که شورای حکام بخواهد عمل نمیکنیم. به دلیل آنکه شورای حکام حقی برای اینگونه درخواست ندارد. با سه کشور اروپایی هم مذاکره کردیم و گفتیم اگر روزی آمریکا بهعنوان کشور عضو دایم بخواهد پرونده ما را به شورای امنیت ببرد، شما چه میکنید؟ بحثهای زیادی صورت گرفت تا در نهایت فرانسه اعلام کرد اگر این اتفاق بیفتد ما از حق وتو استفاده میکنیم. بعد انگلیس هم اعلام کرد که ما هم عضو دایم هستیم و از حق وتو استفاده میکنیم. این اولین بار بود که در تاریخ سیاسی دهههای اخیر وزرای خارجه فرانسه و انگلیس در یک جلسه رسمی اعلام کردند که اگر آمریکا بخواهد پرونده را به شورای امنیت ببرد از حق وتو استفاده خواهند کرد. این دستاورد بسیار مهمی بود که از ما خواسته نشده بود، اما ما به دست آوردیم؛ لذا در 11 آبان سال 82 مقام معظم رهبری بهصراحت از این مذاکرات دفاع کردند که در سایت ایشان موجود است. آقایان به کجای مذاکرات، اعتراض دارند؟ بهصراحت اعلام میکنیم تمام آنچه ما عمل کردیم در چارچوب تصمیمات ملی بوده و آنچه عمل کردیم، دستاورد بیشتری از حد تصمیماتی بود که به ما اعلام شده بود. بنابراین منافع ملی را بهخوبی محقق
کردیم. به اعتقاد من بهترین مذاکرات سیاسی در طول سالهای اخیر، این مذاکرات بود.
چه دلیلی برای «بهترین» بودن مذاکرات دوره خود دارید؟
مردم میتوانند درباره عملکرد ما و پرونده هستهای امروز به خوبی قضاوت کنند. دنیای سیاست دنیای هزینه و فایده است. ما در آن دوره امنیت ملی را تضمین کردیم و نگذاشتیم آمریکاییها علیه ما وارد جنگ شوند. از نظر حقوقی، صلحآمیز بودن فعالیت هستهای را اثبات کردیم. از نظر فنی فرصت برای تکمیل فناوری هستهای را به دست آوردیم. از نظر امنیتی کشور را از جنگ و شورای امنیت نجات دادیم. از نظر منافع ملی اجازه ندادیم کشور تحریم شود و فرصت بهترین روابط اقتصادی و سیاسی را با دنیا بهوجود آوردیم. فناوری هستهای ما درآن زمان ناقص بود. فرصتی پیش آوردیم که فناوری هستهای کامل شود. ما نیاز به صدها سانتریفیوژ داشتیم. به موادی که درسانتریفیوژها قرار میگیرد، یعنی UF6 نیاز داشتیم. در این فرصت توانستیم کارخانه UCF اصفهان را کامل کنیم. کارخانه آب سنگین اراک را کامل کنیم. کیک زرد بندرعباس را کامل کنیم. . فکر میکنم آنهایی که اعتراض میکنند، لابد به این اعتراض دارند که چرا فناوری کامل شد!؟ روابط ما با جهان توسعه یافت؟ و چرا کشور را از تحریم و جنگ دور کردیم.
شعار «دولت راستگویان و درستکاران» با چه هدفی و تحتتاثیر چه روندی انتخاب شده است؟
من معتقد هستم که دولتی موفق است که با مردم شفاف باشد. همه واقعیتها را با مردم در میان بگذارد. چیزی از مردم پنهان نکند. این دولت راستگویان است. افرادی باید مسوول شوند که درست عمل کنند. درستعملکردن به این معنا نیست که فاسد نباشند و دزدی نکنند. به این معنا که بدانند چگونه عمل کنند. تخصص و شایستگی لازم را داشته باشند.
عملکرد دولت دهم را بهعنوان برگزارکننده انتخابات چطور ارزیابی میکنید؟
اگر دولت با امکانات و اختیارات و جایگاه خود دنبال یک کاندیدا باشد، خلاف قانون و کار زشتی است. اینکه دولتی که باید عادلانه و بیطرفانه برگزارکننده انتخابات باشد، دنبال سرکار آوردن یک کاندیدا باشد، نادرست است. انتخابات را زیر سوال میبرد. ناظران و مجریان انتخابات باید بیطرف باشند و مردم بیطرفیشان را احساس کنند. اما اگر دولت از هیچ یک از امکانات، قدرت و نفوذش استفاده نکند و تنها علاقه قلبی داشته باشد از فردی حمایت کند، اشکال ندارد.
چه دلیلی باعث شد که در این فضا تصمیم به حضور در انتخابات ریاستجمهوری بگیرید؟
شرایط کشور، شرایط ویژهای است. از نظر اقتصادی مردم در فشار هستند و همه شاخصهای اقتصادی اعلام خطر میکنند. گفته میشود رشد اقتصادی صفر و حتی منفی است. بعد از جنگ تحمیلی، هیچ وقت رشد اقتصادی ما صفر نبوده و این برای اولین بار است. در مورد تورم هم خیلی کم پیش آمده که تورم نقطه به نقطه ما بالای 40درصد و تورم سالانه بیش از 31درصد باشد. نرخ بیکاری برای جوانان که میخواهند مشغول کار شوند بالای 30درصد است. به هر حال همه علایم اقتصادی به ما میگوید که اقتصاد کشور در مسیر بحران حرکت میکند و اگر یک اقدام فوری و قاطع در این زمینه انجام نشود، مشکلساز خواهد شد. در بحث سیاست خارجی نیز وضع ما بسیار نامطلوب است. روابط ما با بسیاری از کشورها در پایینترین سطح است. رابطه مطلوبی با جهان از نظر سیاسی و اقتصادی نداریم. حتی روابط ما با همسایهها در حد دلخواه و مطلوب نیست. وضعیت فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی ما هم نقطه مطلوبی ندارد. آمار جنایات و بزههای مختلف، وضع زندانها، پروندههایی که در دادگستری است، بحث اعتیاد و طلاق نشان میدهد که کشور در وضعیت ویژهای قرار دارد و باید یک اقدام فوری برای حل این موارد در کشور انجام شود.
دلیل حضور من تکلیفی است که نسبت به وضع کشور احساس میکنم. من فکر میکنم باید کسی که دارای تجربه کافی در این کشور است بیاید و به کشور و مردم که در سالهای اخیر خیلی رنج کشیدهاند، کمک کند.
در این دوره از انتخابات با تعدد نامزدها مواجهیم. در تحلیلی، آقای مرتضی نبوی گفته «از وقتی آقای احمدینژاد رییسجمهور شد همه میگویند وقتی احمدینژاد کاندیدا شد و رای آورد ما چرا نتوانیم.» شما دلیل این تعدد نامزدها در این دوره از انتخابات را چه میدانید؟
نمیشود گفت تنها یک عامل باعث این همه تعدد کاندیدا شده است. اما شرایطی که در سالهای اخیر پیش آمد، شاید یک نوع اعتماد به نفسی را به همه داده که بگویند «ما چرا نه؟» ما هم میتوانیم بیاییم و اداره کشور را برعهده بگیریم. این میتواند یک عامل برای تعدد کاندیدا باشد. از سوی دیگر نگرانیهایی که برای کشور وجود دارد، میتواند عاملی برای افرادی باشد که فکر میکنند، میتوانند با حضور خود اقدامی برای کشور انجام دهند. البته همه این کاندیداها که الان مطرح هستند، نمیمانند. اهداف مختلفی برای اعلام کاندیداتوری وجود دارد. فقط تعداد معدودی هدفشان این است که بمانند و در انتخابات ثبتنام و شرکت کنند. در مجموع افراد اهداف مختلفی دارند که من خیلی دوست ندارم آن اهداف را باز کنم. از سوی دیگر برخی افراد داخل ائتلافهای چند نفره هستند که عنوان میکنند، در نهایت یک نفر از آن جمع کاندیدا خواهد شد. بنابراین بهطور طبیعی کاندیداهای نهایی خیلی کمتر از آنچه که ما امروز مشاهده میکنیم، خواهد شد. من فکر نمیکنم موقع ثبتنام و انتخابات با این حجم بزرگ کاندیداها مواجه باشیم.
اگر نگاهی به افرادی که برای انتخابات اعلام کاندیداتوری کردهاند، بیندازیم، به غیراز نمایندگان مجلس که تعداد بسیار زیادی برای حضور در انتخابات اعلام آمادگی کردهاند و به گفته سنایی «وزارت کشور باید یک شعبه ثبتنام در مجلس بزند» برخی نامزدها دارای پیشینه امنیتی- نظامی هستند. دلیل این امر را چه میدانید؟
چهرههایی که الان برای انتخابات آمدهاند، متفاوت هستند. چهره نظامی یکی، دو نفر بیشتر نیستند. چهرههایی که امنیتی هستند هم یکی، دو نفر بیشتر حضور ندارند. به آن حدی که در سوال شما هست من موضوع را بزرگ نمیبینم.
قالیباف (از فرماندهان سپاه و فرمانده نیروی انتظامی)، محسن رضایی (فرمانده کل سپاه)، فلاحیان (وزیراطلاعات)، پورمحمدی (معاون وزیر اطلاعات)، مشایی (معاونت اطلاعات) به عنوان چهرههای شاخص این سوال، قابل استناد هستند.
تعداد زیاد نیست. برخی از این افراد دورههای قبل هم کاندیدا بودهاند. در چند انتخابات شرکت کردهاند. برخی از این افراد هم من فکر نمیکنم که تا آخر بمانند. برخی از آنها هم در ائتلاف هستند، که مشخص نیست بالا بیایند. فکر نمیکنم چهرههای امنیتی و نظامی که اشاره کردید در انتخابات بمانند. شاید یکی، دو نفر آنها تا آخر باشند.
پس شما این احساس برخی را که نگران ورود افراد دارای پیشینه امنیتی ـ نظامی به مسوولیت بالای اجرایی هستند را ندارید ...
واقعیت این است که ما برای نجات کشور باید فضا را غیرامنیتی کنیم. هم در داخل و هم در سطح جهان باید مساله ایران غیرامنیتی شود. در سطح دنیا دشمنان ما مخصوصا آمریکا دنبال این هستند که چهره ایران را امنیتی معرفی کنند. کشوری که طبق اتهام آنها ممکن است بمب اتم تولید کند، در امور کشورهای دیگر مداخله کند. از گروههایی که آنها تروریست میدانند، حمایت میکند. آنها میخواهند چهرهای امنیتی از ایران بسازند اما ما باید در برابر این توطئه بایستیم و مقابله کنیم. رابطه ما باید با دنیا رابطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باشد نه رابطه امنیتی؛ در داخل هم اینگونه است. اگر فضا امنیتی باشد نشاط سیاسی کم و آزادیها محدود میشود، افکار مختلف تبیین نمیشود. در نتیجه تعالی فکری در جامعه نخواهیم داشت و راهحلهای مناسب ارایه نمیشود. وقتی فضا امنیتی میشود، رونق اقتصادی هم دچار مشکل میشود. سرمایهگذاریهای اقتصادی در یک فضای آرام سیاسی و فرهنگی انجام میشود. اما اگر سرمایهگذار ببیند فضای بگیر و ببند است، خیلی ریسک نمیکند.
خودتان را وابسته به کدام جریان سیاسی میدانید؟
من خودم را نماینده غیرافراطیون از هر دو جناح میدانم. تعدادی افراد افراطی داریم که میتوانند در این جناح یا آن جناح باشند. من هیچگاه رابطه خوبی با افراطیون نداشتهام. در تمام عمر سیاسیام مشی میانه و معتدل داشتهام. هیچ علاقهای به کار و تصمیم افراطی نداشتهام و همیشه در برابر تصمیمات افراطی چه در زمان مجلس، چه مجمع تشخیص مصلحت نظام و چه شورایعالی امنیت ملی ایستادگی کردهام. مشی من دوری از افراطیگری بوده و همیشه با افراد معتدل دو جناح همکاری داشتهام.
غیر از بحث افراطیها، شما خود را نامزد اصولگرایان میدانید یا فکر میکنید بتوانید آرای اصلاحطلبان را هم جذب کنید؟
من به عنوان کاندیدای مستقل وارد انتخابات شدهام. من از حمایت هر جناح، حزب و گروه قانونی که در کشور فعالیت میکند، استقبال میکنم و فکر میکنم آنها که در کنار من خواهند بود و به من رای خواهند داد از دو جناح اصولگرا و اصلاحطلب خواهند بود. البته طیف گستردهای در جامعه ما تعلق جناحی- حزبی ندارند. بیشتر مردم براساس سخنان کاندیداها و برنامههای آنها یکی را انتخاب میکنند. جناحها بیشتر قادر هستند، موج بیافرینند. به دلیل آنکه ما حزب فراگیر نداریم بخش بزرگی از جامعه ما چندان تعلق حزبی و جناحی ندارند.
در مراسم اعلام نامزدی شما دو نفر از فرزندان آقای هاشمیرفسنجانی در همایش حضور داشتند. حضور «فاطمه» و «یاسر هاشمی» پیام خاصی داشت؟
اینگونه حوادث و حضورها یک برداشتهایی در جامعه ایجاد میکند. برداشت همه هم آزاد است. این سوال را من خیلی نباید پاسخ دهم. خود مردم و مخاطبان برداشتهایی خواهند داشت.
این به معنای حمایت آقای هاشمیرفسنجانی از شما تلقی میشود؟
من با آیتالله هاشمی روابط کاری نزدیکی داشتـهام. بیش از 30 سال ما با هـم کار کـردیم، 9 سـال در مجلس، هشتسال در زمان جنگ، در مجمع تشخیص مصلحت و در مجلس خبرگان رهبری با هم بودهایم و الان هم هستیم. در دورهای که آقای هاشمی رییس دولت بودند، همکار بودم. طبیعی است که من به آقای هاشمی نزدیک باشم. مشی ایشان را هم که مشی معتدلانه است و برنامههایشان براساس خِردگرایی و اعتدال است، میپسندم. اینگونه قرابت و نزدیکی فکری وجود دارد. کما اینکه با دیگر بزرگان این کشور هم من روابط کاری داشتهام.
در همایش اعلام نامزدی خود خبر از عدم حضور آقایان هاشمیرفسنجانی و خاتمی در انتخابات دادید. منبع این خبر چقدر موثق بود؟ شما پس از اطمینان از عدم حضور این آقایان نامزدی خود را اعلام کردید. درست است؟
من برای کاندیداتوری با خیلی از دوستان مجمع تشخیص، مجلس شورای اسلامی، خبرگان و سیاسیون که رابطه نزدیک دارم، مشورت کردم. در این زمینه با آقای هاشمی و آقای خاتمی هم مشورت کردم. از آنها سوال کردم که کاندیدا خواهند شد یا نه؛ آقای هاشمی گفتند که من قصد کاندیداتوری ندارم. آقای خاتمی هم گفتند که من قصد کاندیداتوری ندارم. بنابراین اگر من گفتم این دو بزرگوار کاندیدا نخواهند شد، مستند به کلام خودشان بود.
پس اگر آقای هاشمی و خاتمی وارد انتخابات میشدند بر تصمیم شما تاثیر میگذاشت؟
به همین دلیل من قبل از اینکه تصمیم بگیرم از آنها سوال کردم. خیلی مسایل است که در تصمیمات مهم نقش دارد. با عدهای مشورت کردم. برخی مشورتها هم از جهات کاری و برنامهها بود که چگونه کشور سامان یابد. چون فردی که ببیند برای برنامههایی که دارد راه جلویش باز نیست معنی ندارد وارد انتخابات شود. به همین دلیل من با خیلیها مشورت کردم. با آنها هم در زمینههای مختلف مشورت کردم از جمله اینکه وارد انتخابات میشوند یا نه و این هم در تصمیمگیری من موثر بود.
در سوابق کاری شما مسوولیت اجرایی دیده نمیشود. به غیر از دورههایی که به عنوان نماینده در مجلس حضور داشتهاید، مسوولیت شورایعالی امنیت ملی و مسوولیت تیم مذاکرهکننده هستهای در برهههای مختلف را بر عهده داشتهاید. در زمان دبیری شورایعالی امنیت ملی در 23 تیرماه سال 78 بعد از حوادث 18 تیر سخنرانی کردید و در قامت دبیر این شورا به دانشجویان و مردم وعده دادید مسببان حمله به کوی دانشگاه به سزای اعمالشان برسند. الان که به گذشته نگاه میکنید توانستهاید این وعده را در آن دوره محقق کنید؟
اولا به غیراز مجلس و شورایعالی امنیت ملی، در صداوسیما و در جنگ هم مسوولیتهای مختلف داشتهام، در کار تحقیقاتی هم سالیان دراز رییس مرکز تحقیقات بودهام. در وقایع 18 تیر بسیار مهم بود که بین کار دانشجویان و کار آشوبگران تفکیک صورت گیرد. همه تلاش ما این بود که به مردم بگوییم اینها که در خیابان اتوبوس آتش میزنند و چادر زن چادری را از سرش میکشند یا به مغازهها حمله میکنند، دانشجو نیستند. عدهای از حرکت و انتقادات دانشجویی سوءاستفاده کردند. ضمن اینکه ما خواستیم ناامنی که در تهران آغاز شده بود، سریعتر جمع شود. من فکر میکنم کار بسیار بزرگی انجام شد. در سخنرانی 23 تیر هم گفتم که آمدهایم دامن دانشگاه و دانشجو را تنزیه کنیم. به مردم بگوییم این اقدامات تخریبی ربطی به دانشجویان ندارد. دانشجویان ممکن است انتقاداتی داشته باشند که حق آنهاست. خود قانون اساسی راه را برای اظهارنظرات مردم پیشبینی کرده است. به اعتقاد من کار مهمی صورت گرفت. یادتان باشد در 18 تیر با سیستم امنیتی قضیه حل نشد. با حضور مردم کار تمام شد. کاری که ما در 18 تیر کردیم این بود که وقتی دیدیم مساله به آشوب خیابانی تبدیل شد و دیگر بحث دانشجو و
دانشگاه نیست، از خود مردم خواستیم بیایند و اعلام نظر کنند و ماجرا با حضور مردم در 23 تیر تمام شد.
در طرف مقابل، ورودی به کوی دانشگاه شده بود که دانشجویان خواهان برخورد با عاملان آن حوادث بودند. آیا عدالتی که وعده داده بودید در مورد آنها هم اجرا شد؟
دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی بیانیه مفصلی صادر و مقصران را معرفی کرد و یک مقام بلندپایه امنیتی آن زمان به عنوان مسوول معرفی شد. من خودم اقدامات شورایعالی امنیت ملی را در ماجرای 18 تیر که با ریاست آقای خاتمی بود و ایشان نقش مهمی داشتند، کار درست و عاقلانهای میدانم. برای اولینبار شورایعالی امنیت ملی یک مقام ردهبالای امنیتی را بهعنوان یکی از مقصران معرفی کرد و به دادگاه سپرد. به نظر من یکی از عملکردهای خوب سیاسی - اجتماعی بود که شورایعالی امنیت ملی در آن مقطع انجام داد. اگر آن را با حوادثی که بعدها رخ داد مقایسه کنیم، متوجه میشوید که آن کار چقدر دقیق، حسابشده، عادلانه و منصفانه بود.
شما در 23 تیر سال 78 سخنرانی تندی داشتید. در حوادث بعد از انتخابات 88 خیلی از سایتهای اصولگرا با مقایسه این دوران شما را متهم به سکوت در قبال این رخدادها میکردند.
این دو موضوع و حوادث متفاوت بود. من سکوت نکردم و مواضع خود را در مصاحبهها گفتم. اما مسایل متفاوت است. ضمنا من در آن زمان مسوولیت برای حلوفصل مسایل را داشتم ولی در این زمان من مسوولیتی برای حل مساله نداشتم.
بهطورکلی نظر شما درمورد حوادث انتخابات سال 88 چه بود؟
حوادث را تا روز جمعه 29 خرداد 88 و بعد از جمعه باید متفاوت ببینیم. تا قبل از روز جمعه عدهای واقعا معترض بودند که به خیابان آمدند و نظرشان را مطرح کردند. بعد از جمعه 29 خرداد شرایط متفاوت بود. اگر اعتراضات میخواست ادامه پیدا کند، باید به شیوه دیگری مطرح شود. همه مسایل را باید به قانون بسپاریم. ما قانون اساسی و قوای سهگانه را داریم که باید هر موضوعی را در چارچوب قانون مورد بررسی قرار دهیم. اینکه ما در یک اتاقی بنشینیم و درباره مسایل نظر دهیم، کار دقیقی نیست. فکر میکنم از آن زمان چهارسال گذشته و باید تسلیم قانون باشیم و مسایل را قانونی حلوفصل کنیم.
هم استانی «محمود احمدینژاد» است. اهل «سمنان» اما گویی نمیخواهد نقطه مشترکی با او داشته باشد. وقتی میپرسم فکر میکنید مردم بعد این هشتسال باز به سمنانی دیگری رای بدهند، چهره در هم میکشد. دستانش را در هوا تکان میدهد و میگوید: «او از یک بخش است؛ من از بخش دیگری.» مشاور رسانهای او هم که در اتاق حضور دارد به میان آمده و میگوید مردم دیگر قومی و قبیلهای رای نمیدهند. محمود احمدینژاد که رییسجمهور شد، «شیخ دیپلمات» عطای دبیری شورای امنیت را به لقایش بخشید. در دولت احمدینژاد اتهامات بسیاری به تیم مذاکرهکننده هستهای که او رییسش بود، وارد شد. اتهاماتی که هیچگاه اثبات نشد. گرچه در طول دوران دولت نهم و دهم منتقد عملکرد سیاست خارجی بود اما کمتر سخن گفت. اکنون به گفته خودش شرایط کشور را بحرانی دیده و احساس تکلیف کرده که در انتخابات حاضر شود. احساس تکلیفی که حس مشترک این روزهای بسیاری از اصولگرایان هم هست که وارد عرصه کاندیداتوری در انتخابات شدهاند. به اعتقاد «حسن روحانی» اما تا پایان انتخابات بسیاری از این افراد از عرصه کنارهگیری میکنند. او ابایی ندارد که خود را نزدیک به هاشمیرفسنجانی بداند و
تحلیل حضور دو فرزند «هاشمیرفسنجانی» در همایش اعلام کاندیداتوریش را بر عهده مردم میگذارد و میگوید: «برداشت آزاد است.»
طیفی از اصولگرایان، انتقادات زیادی به عملکرد تیم مذاکرهکننده هستهای در زمانی که شما مسوولیت آن را برعهده داشتهاید مطرح میکنند، آنان شما را به انفعال در مذاکرات متهم میکنند. این اتهامات را قبول دارید؟
در هر ماجرایی، مخصوصا مسایلی که با «تصمیمات ملی» حلوفصل میشود، یک فرد تصمیمگیرنده نیست که بگوییم این فرد خوب عمل کرد یا نه. مسایل ملی در سطح ملی تصمیمگیری میشود. در آن زمان هم تصمیمات در «سطح ملی» اتخاذ میشد. ما یا این تصمیمات را اجرایی کردیم یا در تصمیمسازی فعال بودیم یا در تصمیمگیری حضور فعال داشتیم. باید ببینیم انتقاداتی که مطرح میکنند به کدام قسمت است. اگر به بحث تصمیمسازی انتقاد دارند، باید بگوییم ما تصمیمات را آماده میکردیم و به جلسه سران میبردیم. بنابراین تصمیمسازی نمیتواند ایراد داشته باشد. در اجرا هم تیم ما ترکیبی از افرادی بوده که اعضای آن را سران نظام مشخص کرده بودند. در جلسه سران هم همه درباره موضوعات بحث میکردند و سپس تصمیمگیری و به ما ابلاغ میشد. پس احتمالا انتقادات به نحوه اجرای تصمیمات توسط ماست.
مهمترین انتقادها متوجه روندی است که منجر به تعلیق غنیسازی در آن دوره شد. «علی باقری» در روزهای اخیر انتقاد کردهاند که موضع ایران در مذاکرات به حدی منفعلانه و دست پایین شده بود که غربیها پرونده را به سوی تیم مذاکرهکننده ایرانی پرتاب کردند.
لابد خود آقای باقری آنجا بودهاند و این مساله را دیدهاند! وگرنه ما که خبر نداریم. بیان اینگونه مطالب ناصحیح، ناپسند است و در شأن مقامات نیست. اصلا غربیها اینگونه نیستند. در دنیای امروز چنین شیوههایی در عرصه دیپلماتیک وجود ندارد. یک تصمیماتی در سطح سران اتخاذ شده که ما مجری آن تصمیمات بودهایم. همیشه هم در مقام عمل و در مذاکرات بیش از آنچه از ما خواستند، به دست آوردهایم. در مذاکرات تهران از ما خواسته شده بود که تعلیقی را که شورای حکام به اتفاق آرا، در سطح وسیع از ایران خواسته بود، صرفا محدود به گازدهی در نطنز شود. همچنین از ما خواسته شده بود که با سه کشور اروپایی مذاکره کنیم که با آمریکا برای فرستادن پرونده به شورای امنیت سازمان ملل همراهی نکنند یا با تصمیم آمریکاییها مخالفت کنند. از ما خواسته شده بود که پروتکل الحاقی را داوطلبانه بپذیریم. ما در مذاکرات تهران، تعلیق را در همان حد گازدهی نطنز محدود کردیم. در آن جلسه ما توانستیم این امتیاز را بگیریم که همین تعلیق محدود و موقت هم از طرف ایران داوطلبانه باشد. آنها خیلی مقاومت کردند و اصرار داشتند که شورای حکام خواسته و داوطلبانه معنا ندارد. اما ما
ایستادیم که ما تعلیقی را که شورای حکام بخواهد عمل نمیکنیم. به دلیل آنکه شورای حکام حقی برای اینگونه درخواست ندارد. با سه کشور اروپایی هم مذاکره کردیم و گفتیم اگر روزی آمریکا بهعنوان کشور عضو دایم بخواهد پرونده ما را به شورای امنیت ببرد، شما چه میکنید؟ بحثهای زیادی صورت گرفت تا در نهایت فرانسه اعلام کرد اگر این اتفاق بیفتد ما از حق وتو استفاده میکنیم. بعد انگلیس هم اعلام کرد که ما هم عضو دایم هستیم و از حق وتو استفاده میکنیم. این اولین بار بود که در تاریخ سیاسی دهههای اخیر وزرای خارجه فرانسه و انگلیس در یک جلسه رسمی اعلام کردند که اگر آمریکا بخواهد پرونده را به شورای امنیت ببرد از حق وتو استفاده خواهند کرد. این دستاورد بسیار مهمی بود که از ما خواسته نشده بود، اما ما به دست آوردیم؛ لذا در 11 آبان سال 82 مقام معظم رهبری بهصراحت از این مذاکرات دفاع کردند که در سایت ایشان موجود است. آقایان به کجای مذاکرات، اعتراض دارند؟ بهصراحت اعلام میکنیم تمام آنچه ما عمل کردیم در چارچوب تصمیمات ملی بوده و آنچه عمل کردیم، دستاورد بیشتری از حد تصمیماتی بود که به ما اعلام شده بود. بنابراین منافع ملی را بهخوبی محقق
کردیم. به اعتقاد من بهترین مذاکرات سیاسی در طول سالهای اخیر، این مذاکرات بود.
چه دلیلی برای «بهترین» بودن مذاکرات دوره خود دارید؟
مردم میتوانند درباره عملکرد ما و پرونده هستهای امروز به خوبی قضاوت کنند. دنیای سیاست دنیای هزینه و فایده است. ما در آن دوره امنیت ملی را تضمین کردیم و نگذاشتیم آمریکاییها علیه ما وارد جنگ شوند. از نظر حقوقی، صلحآمیز بودن فعالیت هستهای را اثبات کردیم. از نظر فنی فرصت برای تکمیل فناوری هستهای را به دست آوردیم. از نظر امنیتی کشور را از جنگ و شورای امنیت نجات دادیم. از نظر منافع ملی اجازه ندادیم کشور تحریم شود و فرصت بهترین روابط اقتصادی و سیاسی را با دنیا بهوجود آوردیم. فناوری هستهای ما درآن زمان ناقص بود. فرصتی پیش آوردیم که فناوری هستهای کامل شود. ما نیاز به صدها سانتریفیوژ داشتیم. به موادی که درسانتریفیوژها قرار میگیرد، یعنی UF6 نیاز داشتیم. در این فرصت توانستیم کارخانه UCF اصفهان را کامل کنیم. کارخانه آب سنگین اراک را کامل کنیم. کیک زرد بندرعباس را کامل کنیم. . فکر میکنم آنهایی که اعتراض میکنند، لابد به این اعتراض دارند که چرا فناوری کامل شد!؟ روابط ما با جهان توسعه یافت؟ و چرا کشور را از تحریم و جنگ دور کردیم.
شعار «دولت راستگویان و درستکاران» با چه هدفی و تحتتاثیر چه روندی انتخاب شده است؟
من معتقد هستم که دولتی موفق است که با مردم شفاف باشد. همه واقعیتها را با مردم در میان بگذارد. چیزی از مردم پنهان نکند. این دولت راستگویان است. افرادی باید مسوول شوند که درست عمل کنند. درستعملکردن به این معنا نیست که فاسد نباشند و دزدی نکنند. به این معنا که بدانند چگونه عمل کنند. تخصص و شایستگی لازم را داشته باشند.
عملکرد دولت دهم را بهعنوان برگزارکننده انتخابات چطور ارزیابی میکنید؟
اگر دولت با امکانات و اختیارات و جایگاه خود دنبال یک کاندیدا باشد، خلاف قانون و کار زشتی است. اینکه دولتی که باید عادلانه و بیطرفانه برگزارکننده انتخابات باشد، دنبال سرکار آوردن یک کاندیدا باشد، نادرست است. انتخابات را زیر سوال میبرد. ناظران و مجریان انتخابات باید بیطرف باشند و مردم بیطرفیشان را احساس کنند. اما اگر دولت از هیچ یک از امکانات، قدرت و نفوذش استفاده نکند و تنها علاقه قلبی داشته باشد از فردی حمایت کند، اشکال ندارد.
چه دلیلی باعث شد که در این فضا تصمیم به حضور در انتخابات ریاستجمهوری بگیرید؟
شرایط کشور، شرایط ویژهای است. از نظر اقتصادی مردم در فشار هستند و همه شاخصهای اقتصادی اعلام خطر میکنند. گفته میشود رشد اقتصادی صفر و حتی منفی است. بعد از جنگ تحمیلی، هیچ وقت رشد اقتصادی ما صفر نبوده و این برای اولین بار است. در مورد تورم هم خیلی کم پیش آمده که تورم نقطه به نقطه ما بالای 40درصد و تورم سالانه بیش از 31درصد باشد. نرخ بیکاری برای جوانان که میخواهند مشغول کار شوند بالای 30درصد است. به هر حال همه علایم اقتصادی به ما میگوید که اقتصاد کشور در مسیر بحران حرکت میکند و اگر یک اقدام فوری و قاطع در این زمینه انجام نشود، مشکلساز خواهد شد. در بحث سیاست خارجی نیز وضع ما بسیار نامطلوب است. روابط ما با بسیاری از کشورها در پایینترین سطح است. رابطه مطلوبی با جهان از نظر سیاسی و اقتصادی نداریم. حتی روابط ما با همسایهها در حد دلخواه و مطلوب نیست. وضعیت فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی ما هم نقطه مطلوبی ندارد. آمار جنایات و بزههای مختلف، وضع زندانها، پروندههایی که در دادگستری است، بحث اعتیاد و طلاق نشان میدهد که کشور در وضعیت ویژهای قرار دارد و باید یک اقدام فوری برای حل این موارد در کشور انجام شود.
دلیل حضور من تکلیفی است که نسبت به وضع کشور احساس میکنم. من فکر میکنم باید کسی که دارای تجربه کافی در این کشور است بیاید و به کشور و مردم که در سالهای اخیر خیلی رنج کشیدهاند، کمک کند.
در این دوره از انتخابات با تعدد نامزدها مواجهیم. در تحلیلی، آقای مرتضی نبوی گفته «از وقتی آقای احمدینژاد رییسجمهور شد همه میگویند وقتی احمدینژاد کاندیدا شد و رای آورد ما چرا نتوانیم.» شما دلیل این تعدد نامزدها در این دوره از انتخابات را چه میدانید؟
نمیشود گفت تنها یک عامل باعث این همه تعدد کاندیدا شده است. اما شرایطی که در سالهای اخیر پیش آمد، شاید یک نوع اعتماد به نفسی را به همه داده که بگویند «ما چرا نه؟» ما هم میتوانیم بیاییم و اداره کشور را برعهده بگیریم. این میتواند یک عامل برای تعدد کاندیدا باشد. از سوی دیگر نگرانیهایی که برای کشور وجود دارد، میتواند عاملی برای افرادی باشد که فکر میکنند، میتوانند با حضور خود اقدامی برای کشور انجام دهند. البته همه این کاندیداها که الان مطرح هستند، نمیمانند. اهداف مختلفی برای اعلام کاندیداتوری وجود دارد. فقط تعداد معدودی هدفشان این است که بمانند و در انتخابات ثبتنام و شرکت کنند. در مجموع افراد اهداف مختلفی دارند که من خیلی دوست ندارم آن اهداف را باز کنم. از سوی دیگر برخی افراد داخل ائتلافهای چند نفره هستند که عنوان میکنند، در نهایت یک نفر از آن جمع کاندیدا خواهد شد. بنابراین بهطور طبیعی کاندیداهای نهایی خیلی کمتر از آنچه که ما امروز مشاهده میکنیم، خواهد شد. من فکر نمیکنم موقع ثبتنام و انتخابات با این حجم بزرگ کاندیداها مواجه باشیم.
اگر نگاهی به افرادی که برای انتخابات اعلام کاندیداتوری کردهاند، بیندازیم، به غیراز نمایندگان مجلس که تعداد بسیار زیادی برای حضور در انتخابات اعلام آمادگی کردهاند و به گفته سنایی «وزارت کشور باید یک شعبه ثبتنام در مجلس بزند» برخی نامزدها دارای پیشینه امنیتی- نظامی هستند. دلیل این امر را چه میدانید؟
چهرههایی که الان برای انتخابات آمدهاند، متفاوت هستند. چهره نظامی یکی، دو نفر بیشتر نیستند. چهرههایی که امنیتی هستند هم یکی، دو نفر بیشتر حضور ندارند. به آن حدی که در سوال شما هست من موضوع را بزرگ نمیبینم.
قالیباف (از فرماندهان سپاه و فرمانده نیروی انتظامی)، محسن رضایی (فرمانده کل سپاه)، فلاحیان (وزیراطلاعات)، پورمحمدی (معاون وزیر اطلاعات)، مشایی (معاونت اطلاعات) به عنوان چهرههای شاخص این سوال، قابل استناد هستند.
تعداد زیاد نیست. برخی از این افراد دورههای قبل هم کاندیدا بودهاند. در چند انتخابات شرکت کردهاند. برخی از این افراد هم من فکر نمیکنم که تا آخر بمانند. برخی از آنها هم در ائتلاف هستند، که مشخص نیست بالا بیایند. فکر نمیکنم چهرههای امنیتی و نظامی که اشاره کردید در انتخابات بمانند. شاید یکی، دو نفر آنها تا آخر باشند.
پس شما این احساس برخی را که نگران ورود افراد دارای پیشینه امنیتی ـ نظامی به مسوولیت بالای اجرایی هستند را ندارید ...
واقعیت این است که ما برای نجات کشور باید فضا را غیرامنیتی کنیم. هم در داخل و هم در سطح جهان باید مساله ایران غیرامنیتی شود. در سطح دنیا دشمنان ما مخصوصا آمریکا دنبال این هستند که چهره ایران را امنیتی معرفی کنند. کشوری که طبق اتهام آنها ممکن است بمب اتم تولید کند، در امور کشورهای دیگر مداخله کند. از گروههایی که آنها تروریست میدانند، حمایت میکند. آنها میخواهند چهرهای امنیتی از ایران بسازند اما ما باید در برابر این توطئه بایستیم و مقابله کنیم. رابطه ما باید با دنیا رابطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی باشد نه رابطه امنیتی؛ در داخل هم اینگونه است. اگر فضا امنیتی باشد نشاط سیاسی کم و آزادیها محدود میشود، افکار مختلف تبیین نمیشود. در نتیجه تعالی فکری در جامعه نخواهیم داشت و راهحلهای مناسب ارایه نمیشود. وقتی فضا امنیتی میشود، رونق اقتصادی هم دچار مشکل میشود. سرمایهگذاریهای اقتصادی در یک فضای آرام سیاسی و فرهنگی انجام میشود. اما اگر سرمایهگذار ببیند فضای بگیر و ببند است، خیلی ریسک نمیکند.
خودتان را وابسته به کدام جریان سیاسی میدانید؟
من خودم را نماینده غیرافراطیون از هر دو جناح میدانم. تعدادی افراد افراطی داریم که میتوانند در این جناح یا آن جناح باشند. من هیچگاه رابطه خوبی با افراطیون نداشتهام. در تمام عمر سیاسیام مشی میانه و معتدل داشتهام. هیچ علاقهای به کار و تصمیم افراطی نداشتهام و همیشه در برابر تصمیمات افراطی چه در زمان مجلس، چه مجمع تشخیص مصلحت نظام و چه شورایعالی امنیت ملی ایستادگی کردهام. مشی من دوری از افراطیگری بوده و همیشه با افراد معتدل دو جناح همکاری داشتهام.
غیر از بحث افراطیها، شما خود را نامزد اصولگرایان میدانید یا فکر میکنید بتوانید آرای اصلاحطلبان را هم جذب کنید؟
من به عنوان کاندیدای مستقل وارد انتخابات شدهام. من از حمایت هر جناح، حزب و گروه قانونی که در کشور فعالیت میکند، استقبال میکنم و فکر میکنم آنها که در کنار من خواهند بود و به من رای خواهند داد از دو جناح اصولگرا و اصلاحطلب خواهند بود. البته طیف گستردهای در جامعه ما تعلق جناحی- حزبی ندارند. بیشتر مردم براساس سخنان کاندیداها و برنامههای آنها یکی را انتخاب میکنند. جناحها بیشتر قادر هستند، موج بیافرینند. به دلیل آنکه ما حزب فراگیر نداریم بخش بزرگی از جامعه ما چندان تعلق حزبی و جناحی ندارند.
در مراسم اعلام نامزدی شما دو نفر از فرزندان آقای هاشمیرفسنجانی در همایش حضور داشتند. حضور «فاطمه» و «یاسر هاشمی» پیام خاصی داشت؟
اینگونه حوادث و حضورها یک برداشتهایی در جامعه ایجاد میکند. برداشت همه هم آزاد است. این سوال را من خیلی نباید پاسخ دهم. خود مردم و مخاطبان برداشتهایی خواهند داشت.
این به معنای حمایت آقای هاشمیرفسنجانی از شما تلقی میشود؟
من با آیتالله هاشمی روابط کاری نزدیکی داشتـهام. بیش از 30 سال ما با هـم کار کـردیم، 9 سـال در مجلس، هشتسال در زمان جنگ، در مجمع تشخیص مصلحت و در مجلس خبرگان رهبری با هم بودهایم و الان هم هستیم. در دورهای که آقای هاشمی رییس دولت بودند، همکار بودم. طبیعی است که من به آقای هاشمی نزدیک باشم. مشی ایشان را هم که مشی معتدلانه است و برنامههایشان براساس خِردگرایی و اعتدال است، میپسندم. اینگونه قرابت و نزدیکی فکری وجود دارد. کما اینکه با دیگر بزرگان این کشور هم من روابط کاری داشتهام.
در همایش اعلام نامزدی خود خبر از عدم حضور آقایان هاشمیرفسنجانی و خاتمی در انتخابات دادید. منبع این خبر چقدر موثق بود؟ شما پس از اطمینان از عدم حضور این آقایان نامزدی خود را اعلام کردید. درست است؟
من برای کاندیداتوری با خیلی از دوستان مجمع تشخیص، مجلس شورای اسلامی، خبرگان و سیاسیون که رابطه نزدیک دارم، مشورت کردم. در این زمینه با آقای هاشمی و آقای خاتمی هم مشورت کردم. از آنها سوال کردم که کاندیدا خواهند شد یا نه؛ آقای هاشمی گفتند که من قصد کاندیداتوری ندارم. آقای خاتمی هم گفتند که من قصد کاندیداتوری ندارم. بنابراین اگر من گفتم این دو بزرگوار کاندیدا نخواهند شد، مستند به کلام خودشان بود.
پس اگر آقای هاشمی و خاتمی وارد انتخابات میشدند بر تصمیم شما تاثیر میگذاشت؟
به همین دلیل من قبل از اینکه تصمیم بگیرم از آنها سوال کردم. خیلی مسایل است که در تصمیمات مهم نقش دارد. با عدهای مشورت کردم. برخی مشورتها هم از جهات کاری و برنامهها بود که چگونه کشور سامان یابد. چون فردی که ببیند برای برنامههایی که دارد راه جلویش باز نیست معنی ندارد وارد انتخابات شود. به همین دلیل من با خیلیها مشورت کردم. با آنها هم در زمینههای مختلف مشورت کردم از جمله اینکه وارد انتخابات میشوند یا نه و این هم در تصمیمگیری من موثر بود.
در سوابق کاری شما مسوولیت اجرایی دیده نمیشود. به غیر از دورههایی که به عنوان نماینده در مجلس حضور داشتهاید، مسوولیت شورایعالی امنیت ملی و مسوولیت تیم مذاکرهکننده هستهای در برهههای مختلف را بر عهده داشتهاید. در زمان دبیری شورایعالی امنیت ملی در 23 تیرماه سال 78 بعد از حوادث 18 تیر سخنرانی کردید و در قامت دبیر این شورا به دانشجویان و مردم وعده دادید مسببان حمله به کوی دانشگاه به سزای اعمالشان برسند. الان که به گذشته نگاه میکنید توانستهاید این وعده را در آن دوره محقق کنید؟
اولا به غیراز مجلس و شورایعالی امنیت ملی، در صداوسیما و در جنگ هم مسوولیتهای مختلف داشتهام، در کار تحقیقاتی هم سالیان دراز رییس مرکز تحقیقات بودهام. در وقایع 18 تیر بسیار مهم بود که بین کار دانشجویان و کار آشوبگران تفکیک صورت گیرد. همه تلاش ما این بود که به مردم بگوییم اینها که در خیابان اتوبوس آتش میزنند و چادر زن چادری را از سرش میکشند یا به مغازهها حمله میکنند، دانشجو نیستند. عدهای از حرکت و انتقادات دانشجویی سوءاستفاده کردند. ضمن اینکه ما خواستیم ناامنی که در تهران آغاز شده بود، سریعتر جمع شود. من فکر میکنم کار بسیار بزرگی انجام شد. در سخنرانی 23 تیر هم گفتم که آمدهایم دامن دانشگاه و دانشجو را تنزیه کنیم. به مردم بگوییم این اقدامات تخریبی ربطی به دانشجویان ندارد. دانشجویان ممکن است انتقاداتی داشته باشند که حق آنهاست. خود قانون اساسی راه را برای اظهارنظرات مردم پیشبینی کرده است. به اعتقاد من کار مهمی صورت گرفت. یادتان باشد در 18 تیر با سیستم امنیتی قضیه حل نشد. با حضور مردم کار تمام شد. کاری که ما در 18 تیر کردیم این بود که وقتی دیدیم مساله به آشوب خیابانی تبدیل شد و دیگر بحث دانشجو و
دانشگاه نیست، از خود مردم خواستیم بیایند و اعلام نظر کنند و ماجرا با حضور مردم در 23 تیر تمام شد.
در طرف مقابل، ورودی به کوی دانشگاه شده بود که دانشجویان خواهان برخورد با عاملان آن حوادث بودند. آیا عدالتی که وعده داده بودید در مورد آنها هم اجرا شد؟
دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی بیانیه مفصلی صادر و مقصران را معرفی کرد و یک مقام بلندپایه امنیتی آن زمان به عنوان مسوول معرفی شد. من خودم اقدامات شورایعالی امنیت ملی را در ماجرای 18 تیر که با ریاست آقای خاتمی بود و ایشان نقش مهمی داشتند، کار درست و عاقلانهای میدانم. برای اولینبار شورایعالی امنیت ملی یک مقام ردهبالای امنیتی را بهعنوان یکی از مقصران معرفی کرد و به دادگاه سپرد. به نظر من یکی از عملکردهای خوب سیاسی - اجتماعی بود که شورایعالی امنیت ملی در آن مقطع انجام داد. اگر آن را با حوادثی که بعدها رخ داد مقایسه کنیم، متوجه میشوید که آن کار چقدر دقیق، حسابشده، عادلانه و منصفانه بود.
شما در 23 تیر سال 78 سخنرانی تندی داشتید. در حوادث بعد از انتخابات 88 خیلی از سایتهای اصولگرا با مقایسه این دوران شما را متهم به سکوت در قبال این رخدادها میکردند.
این دو موضوع و حوادث متفاوت بود. من سکوت نکردم و مواضع خود را در مصاحبهها گفتم. اما مسایل متفاوت است. ضمنا من در آن زمان مسوولیت برای حلوفصل مسایل را داشتم ولی در این زمان من مسوولیتی برای حل مساله نداشتم.
بهطورکلی نظر شما درمورد حوادث انتخابات سال 88 چه بود؟
حوادث را تا روز جمعه 29 خرداد 88 و بعد از جمعه باید متفاوت ببینیم. تا قبل از روز جمعه عدهای واقعا معترض بودند که به خیابان آمدند و نظرشان را مطرح کردند. بعد از جمعه 29 خرداد شرایط متفاوت بود. اگر اعتراضات میخواست ادامه پیدا کند، باید به شیوه دیگری مطرح شود. همه مسایل را باید به قانون بسپاریم. ما قانون اساسی و قوای سهگانه را داریم که باید هر موضوعی را در چارچوب قانون مورد بررسی قرار دهیم. اینکه ما در یک اتاقی بنشینیم و درباره مسایل نظر دهیم، کار دقیقی نیست. فکر میکنم از آن زمان چهارسال گذشته و باید تسلیم قانون باشیم و مسایل را قانونی حلوفصل کنیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.