|

گزارشی درباره حال‌وهوای این روزهای جشنواره فجر

دبیر جشنواره: پای همه‌چیز می‌ایستم

کیانا آذر

بهمن‌ماه یعنی دوماه دیگر سالی حساس برای مجموعه سازمان سینمایی است. جشنواره فیلم فجر در این ماه برگزار می‌شود و اغلب هم معیار بررسی عملکرد یک دولت را همین مهم‌ترین جشنواره سینمایی می‌دانند. هرچند برگزاری دو دوره جشنواره قبل بنا به دلایل مختلف با فرازوفرودهایی مواجه شد، اما بخش اعظم آن مشکلات خارج از اراده سازمان سینمایی و مجموعه وزارت ارشاد بود. اما امسال تیم برگزارکننده، تیم ایوبی هستند. بنابراین آزمون سختی پیش‌روی محمد حیدری، دبیر جشنواره، قرار دارد. دو نکته مهم، شالوده هر جشنواره‌ای را تشکیل می‌دهد؛ کیفیت فیلم‌ها و چیدمان هیأت انتخاب و داوری که منجر به نتیجه مطلوب می‌شود. البته با نگاهی اجمالی به فهرست فیلم‌سازانی که علاقه‌مند هستند فیلم‌هایشان در جشنواره حضور یابد، نور امیدی دیده می‌شود. به‌طورمثال تعدد فیلم‌سازان زنان، شرکت طیف‌های متفاوت فکری از طالبی و ده‌نمکی گرفته تا مکری، برزگر، کیمیایی، مهرجویی و... بدون درنظرگرفتن سن و سال فیلم‌سازان- باوجود گرایش افراطی جشنواره قبل به جوان‌گرایی که منجر به بازماندن فیلم‌های فیلم‌سازان قدیمی شد - می‌توان گفت می‌توان دورنمای بهتری برای این دوره جشنواره متصور شد. اما برای تحلیل منطقی باید تا آن زمان صبر کرد.
مجید برزگر که امسال قصد دارد با دو فیلم در جشنواره شرکت کند، درباره این دوره جشنواره نظریاتی دارد. او در دوره سی‌و‌چهارم جشنواره در دو نقش تهیه‌کننده و کارگردان حضور خواهد داشت. یکی فیلم «ممیرو» به کارگردانی هادی محقق که همراه رضا محقق تهیه‌کنندگی‌اش را برعهده دارد و این فیلم اخیرا هم جایزه جشنواره پوسان کره‌جنوبی را دریافت کرد و همین‌طور فیلم «یک شهروند کاملا معمولی» را کارگردانی کرده که طی یک‌ماه‌و‌نیم گذشته در جشنواره فیلم شیکاگو و تسالونیکی شرکت کرد و به موفقیت‌هایی دست یافت. او در وهله نخست معتقد بود: «وقتی به فهرست فیلم‌هایی که تا این لحظه به دبیرخانه ارسال شدند نگاه می‌کنم، می‌بینم با توجه به اسامی فیلم‌سازان می‌توان نوید امیدواری را حس کرد. چون از هر طیف فکری دست‌کم یک فیلم وجود دارد و اتفاقا فیلم‌سازان قابل‌احترامی هم هستند. البته درنهایت تعدادی فیلم به بخش مسابقه راه می‌یابند و تعدادی هم بازمی‌مانند. اما بیش از هرچیز رویکرد و نگاه جشنواره مهم است».
کارگردان فیلم «پرویز» در ادامه درباره انتظارات خود از جشنواره گفت: «درواقع اگر جشنواره قصد دارد که صرفا ویترینی از فیلم‌های یک‌سال گذشته سینمای ایران را به نمایش بگذارد و فقط به جریان اصلی و موفق در گیشه توجه کند و درعین‌حال دل همه فیلم‌سازان را به دست بیاورد که خب بحث دیگری است. اما اگر می‌خواهد معیار را زیبایی‌شناسی سینما و پیداکردن استعدادها قرار دهد، در این صورت باید در چیدمان هیأت انتخاب و اعضای داوری نهایت دقت را داشته باشد. از همه مهم‌تر اینکه زیر بار هیچ مصلحت و فشارهای خارج از سینما نرود. چون روند جشنواره تابه‌حال این‌گونه بود که می‌خواهد شبیه جشنواره‌های حرفه‌ای دنیا مثل کن، ونیز و... عمل کند. اما درنهایت نتیجه آنچنان که باید در خدمت سینما نبوده است! چون یکی از وظایف جشنواره، ایجاد رقابت و کشف استعداد‌هایی در مسیر گسترش زبان سینماست».
برزگر در ادامه در برابر این پرسش که جایگاه سلیقه هیأت داوری در کجا قرار می‌گیرد، پاسخ داد: «منظورم سلیقه نبود. چون هر جشنواره‌ای صاحب سلیقه و رویکردی است. بلکه منظورم روند کلی و شالوده و بنیان یک جشنواره است که طبعا اگر از آن فاصله بگیرد، دیگر جشنواره به‌معنای حرفه‌ای نیست و به تعریف ضیافت نزدیک می‌شود. مثلا در دهه 60 فیلم «خانه دوست کجاست» عباس کیارستمی سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد. اما امروز حتی تصور نمایش چنین فیلمی در جشنواره فیلم فجر بعید به نظر می‌رسد! به همین دلیل معتقدم جشنواره فیلم فجر به‌مرور از اهداف اولیه خود دور ماند. پس بهتر است هرگونه محافظه‌کاری را کنار بگذارد و به دستورالعمل‌های خارج از سینما توجه نکند و واقعا معیار را «سینما» قرار بدهد». محمد حیدری در گفت‌وگو با «شرق» رویکرد کلی جشنواره امسال را چنین توصیف کرد: «از نظر ما این دوره جشنواره جایگاه خاصی دارد و در مرحله گذار است. چون 33 دوره را پشت‌سر گذاشته. به همین دلیل به این نتیجه رسیدیم که بهتر است برای ارتقای کیفیت آن تغییرات شکلی و اجرائی در برگزاری آن بدهیم. بنابراین در همه بخش‌ها سعی کردیم مشورت بگیریم و از مشاوره‌ها حداکثر بهره را ببریم. یکی از ویژگی‌های این دوره، جدا حضور از جوانان، حضور فیلم‌سازان از طیف‌های مختلف فکری است». این مدیر سینما در برابر این سؤال که چه تضمینی وجود دارد که اتفاقی که برای فیلم «عصبانی نیستم» افتاد، امسال برای فیلم دیگری نیفتد، گفت: «تمام تلاشمان این است که دیوار بی‌اعتمادی را میان فیلم‌سازان بشکنیم و به نظرات هیأت داوران تمکین کنیم. به عبارت دیگر در محدوده قانون و اختیاراتمان با توجه به امکانات سینمای ایران پای همه‌چیز بایستیم».

بهمن‌ماه یعنی دوماه دیگر سالی حساس برای مجموعه سازمان سینمایی است. جشنواره فیلم فجر در این ماه برگزار می‌شود و اغلب هم معیار بررسی عملکرد یک دولت را همین مهم‌ترین جشنواره سینمایی می‌دانند. هرچند برگزاری دو دوره جشنواره قبل بنا به دلایل مختلف با فرازوفرودهایی مواجه شد، اما بخش اعظم آن مشکلات خارج از اراده سازمان سینمایی و مجموعه وزارت ارشاد بود. اما امسال تیم برگزارکننده، تیم ایوبی هستند. بنابراین آزمون سختی پیش‌روی محمد حیدری، دبیر جشنواره، قرار دارد. دو نکته مهم، شالوده هر جشنواره‌ای را تشکیل می‌دهد؛ کیفیت فیلم‌ها و چیدمان هیأت انتخاب و داوری که منجر به نتیجه مطلوب می‌شود. البته با نگاهی اجمالی به فهرست فیلم‌سازانی که علاقه‌مند هستند فیلم‌هایشان در جشنواره حضور یابد، نور امیدی دیده می‌شود. به‌طورمثال تعدد فیلم‌سازان زنان، شرکت طیف‌های متفاوت فکری از طالبی و ده‌نمکی گرفته تا مکری، برزگر، کیمیایی، مهرجویی و... بدون درنظرگرفتن سن و سال فیلم‌سازان- باوجود گرایش افراطی جشنواره قبل به جوان‌گرایی که منجر به بازماندن فیلم‌های فیلم‌سازان قدیمی شد - می‌توان گفت می‌توان دورنمای بهتری برای این دوره جشنواره متصور شد. اما برای تحلیل منطقی باید تا آن زمان صبر کرد.
مجید برزگر که امسال قصد دارد با دو فیلم در جشنواره شرکت کند، درباره این دوره جشنواره نظریاتی دارد. او در دوره سی‌و‌چهارم جشنواره در دو نقش تهیه‌کننده و کارگردان حضور خواهد داشت. یکی فیلم «ممیرو» به کارگردانی هادی محقق که همراه رضا محقق تهیه‌کنندگی‌اش را برعهده دارد و این فیلم اخیرا هم جایزه جشنواره پوسان کره‌جنوبی را دریافت کرد و همین‌طور فیلم «یک شهروند کاملا معمولی» را کارگردانی کرده که طی یک‌ماه‌و‌نیم گذشته در جشنواره فیلم شیکاگو و تسالونیکی شرکت کرد و به موفقیت‌هایی دست یافت. او در وهله نخست معتقد بود: «وقتی به فهرست فیلم‌هایی که تا این لحظه به دبیرخانه ارسال شدند نگاه می‌کنم، می‌بینم با توجه به اسامی فیلم‌سازان می‌توان نوید امیدواری را حس کرد. چون از هر طیف فکری دست‌کم یک فیلم وجود دارد و اتفاقا فیلم‌سازان قابل‌احترامی هم هستند. البته درنهایت تعدادی فیلم به بخش مسابقه راه می‌یابند و تعدادی هم بازمی‌مانند. اما بیش از هرچیز رویکرد و نگاه جشنواره مهم است».
کارگردان فیلم «پرویز» در ادامه درباره انتظارات خود از جشنواره گفت: «درواقع اگر جشنواره قصد دارد که صرفا ویترینی از فیلم‌های یک‌سال گذشته سینمای ایران را به نمایش بگذارد و فقط به جریان اصلی و موفق در گیشه توجه کند و درعین‌حال دل همه فیلم‌سازان را به دست بیاورد که خب بحث دیگری است. اما اگر می‌خواهد معیار را زیبایی‌شناسی سینما و پیداکردن استعدادها قرار دهد، در این صورت باید در چیدمان هیأت انتخاب و اعضای داوری نهایت دقت را داشته باشد. از همه مهم‌تر اینکه زیر بار هیچ مصلحت و فشارهای خارج از سینما نرود. چون روند جشنواره تابه‌حال این‌گونه بود که می‌خواهد شبیه جشنواره‌های حرفه‌ای دنیا مثل کن، ونیز و... عمل کند. اما درنهایت نتیجه آنچنان که باید در خدمت سینما نبوده است! چون یکی از وظایف جشنواره، ایجاد رقابت و کشف استعداد‌هایی در مسیر گسترش زبان سینماست».
برزگر در ادامه در برابر این پرسش که جایگاه سلیقه هیأت داوری در کجا قرار می‌گیرد، پاسخ داد: «منظورم سلیقه نبود. چون هر جشنواره‌ای صاحب سلیقه و رویکردی است. بلکه منظورم روند کلی و شالوده و بنیان یک جشنواره است که طبعا اگر از آن فاصله بگیرد، دیگر جشنواره به‌معنای حرفه‌ای نیست و به تعریف ضیافت نزدیک می‌شود. مثلا در دهه 60 فیلم «خانه دوست کجاست» عباس کیارستمی سیمرغ بلورین بهترین فیلم را دریافت کرد. اما امروز حتی تصور نمایش چنین فیلمی در جشنواره فیلم فجر بعید به نظر می‌رسد! به همین دلیل معتقدم جشنواره فیلم فجر به‌مرور از اهداف اولیه خود دور ماند. پس بهتر است هرگونه محافظه‌کاری را کنار بگذارد و به دستورالعمل‌های خارج از سینما توجه نکند و واقعا معیار را «سینما» قرار بدهد». محمد حیدری در گفت‌وگو با «شرق» رویکرد کلی جشنواره امسال را چنین توصیف کرد: «از نظر ما این دوره جشنواره جایگاه خاصی دارد و در مرحله گذار است. چون 33 دوره را پشت‌سر گذاشته. به همین دلیل به این نتیجه رسیدیم که بهتر است برای ارتقای کیفیت آن تغییرات شکلی و اجرائی در برگزاری آن بدهیم. بنابراین در همه بخش‌ها سعی کردیم مشورت بگیریم و از مشاوره‌ها حداکثر بهره را ببریم. یکی از ویژگی‌های این دوره، جدا حضور از جوانان، حضور فیلم‌سازان از طیف‌های مختلف فکری است». این مدیر سینما در برابر این سؤال که چه تضمینی وجود دارد که اتفاقی که برای فیلم «عصبانی نیستم» افتاد، امسال برای فیلم دیگری نیفتد، گفت: «تمام تلاشمان این است که دیوار بی‌اعتمادی را میان فیلم‌سازان بشکنیم و به نظرات هیأت داوران تمکین کنیم. به عبارت دیگر در محدوده قانون و اختیاراتمان با توجه به امکانات سینمای ایران پای همه‌چیز بایستیم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.