|

کتابی برای وزیر آموزش‌وپرورش

محمدرضا نیک‌نژاد . آموزگار

سال‌هاست نام فنلاند به‌عنوان کشوری با آموزش‌وپرورشی کارآمد بر سر زبان‌هاست. بسیاری از کشورها حتی آنها که ادعاهای علمی، فناوری، اقتصادی و... دارند، در پی این هستند که از راز کامیابی آموزش در فنلاند سر درآورند و از آن بیاموزند. فنلاند در سال‌های 2000، 2003، 2006 و 2009 در آزمون‌های پیزا - آزمون‌های بین‌المللی برای سنجش آگاهی‌های آموزشی دانش‌آموزانِ کشورها- که هر سه سال برگزار می‌شود، رتبه نخست را به دست آورده است. گرچه در آزمون پیزای سال 2012 فنلاند نتوانست سروری خویش بر آموزش جهان را پاس بدارد، اما همچنان از کامیاب‌ترین‌هاست. این در حالی است که کشورهای کامیاب در پیزای 2012 به‌گونه‌ای شگفت، برنامه‌های خویش را با نگاه به ساختار آموزشی فنلاند بهسازی کرده‌اند. به هر روی، توانایی‌های نهفته در آموزش‌وپرورش فنلاند و کامیابی‌های دهه‌های آغازین سده 21، پژوهشگران و کار به دستان آموزشی کشورها را بر آن داشته است تا به رازورمزهای این کامیابی‌ها پی برده و با بررسی ساختار آموزشی این کشور، از تجربه‌های آن بهره ببرند. در کشور ما نیز علاقه‌مندان برای پاسخ به پرسش‌های خویش از آموزش‌وپرورش فنلاند، به کارهای ارزنده‌ای دست یازیده‌اند. دراین‌میان می‌توان به کتاب «درس‌های فنلاندی» (آنچه دنیا می‌تواند از تغییرات آموزشی فنلاند بیاموزد) نوشته «پاسی سالبرگ» و ترجمه «علیرضا مقدم و طیبه سهرابی» انتشارات مرآت اشاره کرد. این کتاب در پنج فصل به ریشه‌های کارایی آموزش در فنلاند می‌پردازد و خوانندگان را با فرایند بهسازی آموزش در یک دوره چندده‌ساله آشنا می‌کند. کتاب نشان می‌دهد ارزنده‌ترین و اثربخش‌ترین کنش در بهسازی آموزش در فنلاند، تمرکز بر معلم و تلاش در پرورش، این محوری‌ترین پایه آموزش در کانون‌های تربیت‌معلم، بوده است. اما بی‌گمان نمی‌توان کامیابی‌های آموزش‌وپرورش این کشور را تک‌عاملی دانست و بر بهسازی در کل ساختار چشم پوشید. نویسنده کتاب در دیباچه آن می‌نویسد: «... فنلاند به خاطر اینکه توانسته است یک سیستم آموزشی ایجاد کند که در آن دانش‌آموزان به‌خوبی یاد می‌گیرند و آموزش عادلانه منجر به تفاوت‌های ناچیزی در عملکرد دانش‌آموزان در بین مدارس نقاط مختلف کشور شده است، جایگاه ویژه‌ای دارد. این وضعیت نادرِ بین‌المللی با استفاده از منابع مالی منطقی و با تلاش کمتری در مقایسه با کشورهای دیگر برای ایجاد تغییر به دست آمده است». (ص 15) «این کتاب برخلاف اعتقاد کسانی است که باور دارند بهترین روش برای حل مشکلات مزمن سیستم‌های آموزشی، گرفتن کنترل مدارس و محول‌کردن به افرادی است که ممکن است عملکرد مؤثرتری داشته باشند؛ یا به عبارت دیگر، به ‌خصوصی‌سازی آموزش باور دارند» این فقط بخش‌هایی از دیباچه کتاب «درس‌های فنلاندی» بود. نویسنده که خود در دوره‌های گوناگون از فرادستان و سیاست‌گذاران آموزشی فنلاند و دیگر کشورهای اروپایی بوده به‌خوبی توانسته است پیشرفت‌های شگفت‌آور آموزشی در فنلاند را بشکافد و بشناساند. این کتاب دارای نکته‌های ارزنده‌ای برای آموزگاران، مدیران آموزشی، پژوهشگران و به‌ویژه فرادستان آموزشی مانند وزیر و تیم همراهش است. از زمانِ آغاز به کار دولت یازدهم، وزیر و تیم همراه تلاش کرده‌اند خویش را در جرگه اصلاحگران آموزشی نشان دهند. این کتاب نشان می‌دهد رویکرد کلی کار به دستان آموزشی دست‌کم در دو دهه گذشته، نتوانسته گره‌ای از بی‌شمار دشواری‌های آموزشی کشور باز کند. نگارنده به‌عنوان یک آموزگار، از وزیر و تیم همراهش می‌خواهد کتاب «درس‌های فنلاندی» را بخواند و از آن درس‌ها بیاموزد. شاید کتاب بتواند اندک‌تغییری در رویکرد تیم آموزشی دولت پدید آورد.

سال‌هاست نام فنلاند به‌عنوان کشوری با آموزش‌وپرورشی کارآمد بر سر زبان‌هاست. بسیاری از کشورها حتی آنها که ادعاهای علمی، فناوری، اقتصادی و... دارند، در پی این هستند که از راز کامیابی آموزش در فنلاند سر درآورند و از آن بیاموزند. فنلاند در سال‌های 2000، 2003، 2006 و 2009 در آزمون‌های پیزا - آزمون‌های بین‌المللی برای سنجش آگاهی‌های آموزشی دانش‌آموزانِ کشورها- که هر سه سال برگزار می‌شود، رتبه نخست را به دست آورده است. گرچه در آزمون پیزای سال 2012 فنلاند نتوانست سروری خویش بر آموزش جهان را پاس بدارد، اما همچنان از کامیاب‌ترین‌هاست. این در حالی است که کشورهای کامیاب در پیزای 2012 به‌گونه‌ای شگفت، برنامه‌های خویش را با نگاه به ساختار آموزشی فنلاند بهسازی کرده‌اند. به هر روی، توانایی‌های نهفته در آموزش‌وپرورش فنلاند و کامیابی‌های دهه‌های آغازین سده 21، پژوهشگران و کار به دستان آموزشی کشورها را بر آن داشته است تا به رازورمزهای این کامیابی‌ها پی برده و با بررسی ساختار آموزشی این کشور، از تجربه‌های آن بهره ببرند. در کشور ما نیز علاقه‌مندان برای پاسخ به پرسش‌های خویش از آموزش‌وپرورش فنلاند، به کارهای ارزنده‌ای دست یازیده‌اند. دراین‌میان می‌توان به کتاب «درس‌های فنلاندی» (آنچه دنیا می‌تواند از تغییرات آموزشی فنلاند بیاموزد) نوشته «پاسی سالبرگ» و ترجمه «علیرضا مقدم و طیبه سهرابی» انتشارات مرآت اشاره کرد. این کتاب در پنج فصل به ریشه‌های کارایی آموزش در فنلاند می‌پردازد و خوانندگان را با فرایند بهسازی آموزش در یک دوره چندده‌ساله آشنا می‌کند. کتاب نشان می‌دهد ارزنده‌ترین و اثربخش‌ترین کنش در بهسازی آموزش در فنلاند، تمرکز بر معلم و تلاش در پرورش، این محوری‌ترین پایه آموزش در کانون‌های تربیت‌معلم، بوده است. اما بی‌گمان نمی‌توان کامیابی‌های آموزش‌وپرورش این کشور را تک‌عاملی دانست و بر بهسازی در کل ساختار چشم پوشید. نویسنده کتاب در دیباچه آن می‌نویسد: «... فنلاند به خاطر اینکه توانسته است یک سیستم آموزشی ایجاد کند که در آن دانش‌آموزان به‌خوبی یاد می‌گیرند و آموزش عادلانه منجر به تفاوت‌های ناچیزی در عملکرد دانش‌آموزان در بین مدارس نقاط مختلف کشور شده است، جایگاه ویژه‌ای دارد. این وضعیت نادرِ بین‌المللی با استفاده از منابع مالی منطقی و با تلاش کمتری در مقایسه با کشورهای دیگر برای ایجاد تغییر به دست آمده است». (ص 15) «این کتاب برخلاف اعتقاد کسانی است که باور دارند بهترین روش برای حل مشکلات مزمن سیستم‌های آموزشی، گرفتن کنترل مدارس و محول‌کردن به افرادی است که ممکن است عملکرد مؤثرتری داشته باشند؛ یا به عبارت دیگر، به ‌خصوصی‌سازی آموزش باور دارند» این فقط بخش‌هایی از دیباچه کتاب «درس‌های فنلاندی» بود. نویسنده که خود در دوره‌های گوناگون از فرادستان و سیاست‌گذاران آموزشی فنلاند و دیگر کشورهای اروپایی بوده به‌خوبی توانسته است پیشرفت‌های شگفت‌آور آموزشی در فنلاند را بشکافد و بشناساند. این کتاب دارای نکته‌های ارزنده‌ای برای آموزگاران، مدیران آموزشی، پژوهشگران و به‌ویژه فرادستان آموزشی مانند وزیر و تیم همراهش است. از زمانِ آغاز به کار دولت یازدهم، وزیر و تیم همراه تلاش کرده‌اند خویش را در جرگه اصلاحگران آموزشی نشان دهند. این کتاب نشان می‌دهد رویکرد کلی کار به دستان آموزشی دست‌کم در دو دهه گذشته، نتوانسته گره‌ای از بی‌شمار دشواری‌های آموزشی کشور باز کند. نگارنده به‌عنوان یک آموزگار، از وزیر و تیم همراهش می‌خواهد کتاب «درس‌های فنلاندی» را بخواند و از آن درس‌ها بیاموزد. شاید کتاب بتواند اندک‌تغییری در رویکرد تیم آموزشی دولت پدید آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.