|

فرصت‌های از دست رفته اقتصادی در کردستان عراق

احسان هوشمند

بیش از دو دهه است که منطقه کردستان عراق توانسته به صورت منطقه‌ای و با داشتن دولت و در قالب عراق فدرال اداره شود. در سال‌های گذشته و به ویژه از 10سال گذشته این منطقه و مسوولان منطقه‌ای کردستان عراق تلاش وافری داشته‌اند تا ضمن برطرف کردن خرابی‌های ناشی از دهه‌های متمادی جنگ در شمال عراق، گام‌هایی برای عمران و آبادانی و ساخت‌وساز منطقه بردارند. روند این تلاش در سال‌های اخیر شدت بیشتری داشته است. چند عامل در این خصوص اهمیت زیادی داشته است. از سویی در کشور عراق، تنها حوزه کردنشین منطقه کردستان است که از امنیت نسبی برخوردار است و تروریست‌های بمب‌گذار کمتر توانسته‌اند در این منطقه ناامنی و خشونت به‌وجود آورند. بالا بودن ضریب امنیتی این حوزه عامل مهمی برای جلب‌توجه سرمایه‌گذاران است. اینک عراق، جنگی پیچیده با تروریست‌ها دارد. هر روز از خلال اخبار می‌توان خبرهای ناگواری از بمبگذاری و عملیات انتحاری در گوشه‌وکنار عراق شنید و دید. اما در منطقه کردستان عراق، امنیت بسیار بالایی حاکم است و این منطقه تبدیل به جولانگاهی برای تروریست‌ها نشده است. از نظر اجتماعی نیز رشد و عمران کردستان عراق به صورت یک مطالبه عمومی و خواست فراگیر طرح شده و عاملی با اهمیت برای ارزش‌گذاری عملکرد دولت و نیروهای سیاسی قلمداد می‌شود. توان مالی بالا و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری متنوع در حوزه‌های نفت و معدن و تجارت و ساخت‌وساز و... در کردستان عراق هم مزید بر عوامل یاد شده، سهمی در رشد تلاش‌های اقتصادی در این منطقه داشته است. ضمن آنکه قوانین سهل‌ و آسان برای سرمایه‌گذاران به‌ویژه خارجی‌ها هم از دیگر عواملی است که سرمایه‌گذاری در این منطقه را افزایش داده است. کما اینکه دولت منطقه‌ای نیز به‌شدت در تلاش است تا با ایجاد راهکارهای مختلف پای سرمایه‌گذاران خارجی را به کردستان عراق باز کند. چند عامل هم افزون بر عوامل گفته شده می‌تواند ظرفیت‌های بالقوه‌ای برای سرمایه‌گذاری ایرانیان در اقلیم کردستان عراق باشد. از سویی مجاورت و نزدیکی ایران با منطقه کردستان عراق، وجود راه‌های متنوع زمینی و نیز پرواز منظم در فرودگاه‌های تهران و ارومیه و یکی دو شهر دیگر به کردستان عراق و نیز آشنایی بخش زیادی از شهروندان کرد عراقی با زبان فارسی و همچنین سابقه شیرین و مثبت کردهای عراقی از ایران به دلیل حضور صد‌ها هزار نفر از آنها در ایران در دوران جنگ با صدام و بعثی‌ها و به‌خصوص حضور بسیاری از دولتمردان کنونی شمال عراق در ایران در آن سال‌ها، ازجمله فرصت‌های خاصی است که سرمایه‌گذار و فعال اقتصادی ایرانی در کردستان عراق با آن روبه‌رو است و از این نظر وضع ایران منحصربه‌فرد است. اما به‌رغم این فرصت‌ها و توانایی‌ها متاسفانه حضور اقتصادی ایران در منطقه کردستان عراق چندان متناسب با توان و ظرفیت‌ها نیست و رقبایی چون ترکیه توانسته‌اند بیش از ایران در تحولات اقتصادی اقلیم کردستان ایفا‌گر نقش باشند. حضور ساده در منطقه کردستان عراق نشان می‌دهد ده‌ها شرکت و سرمایه‌گذار اروپایی با دراختیارگرفتن پروژه‌های متنوع اقتصادی و ساخت و ساز در منطقه، مشغول فعالیت در این حوزه هستند اما ایرانی‌ها حضور چندان محسوسی در این خصوص نداشته و ندارند! متاسفانه در خصوص فرصت‌های اقتصادی در کردستان عراق و اینکه چرا ایران حضور موفقی در این زمينه نداشته، تاکنون رسانه‌های کشور فعالیت خاص و درخوری نداشته‌اند و فعال شدن رسانه‌ها می‌تواند بخشی از مشکلات پیش‌رو را آشکار کند. اینکه چرا ایران به‌رغم توانایی فراوان اقتصادی و نیز فرصت‌های بی‌همتای فرهنگی و سیاسی نتوانسته از این موقعیت استفاده کند، محتاج بررسی‌ها و پژوهش‌های گوناگون و تلاش‌های رسانه‌ای است. امید است این مهم در دستور کار رسانه‌های کشور قرار گیرد تا از این رهگذر ضمن توسعه مناسبات ایران با اقلیم کردستان عراق فرصت تازه‌ای نصیب اقتصاد دو طرف شود. در این تلاش رسانه‌ای ضمن اینکه ابعادی از موضوعات روشن می‌شود، زمینه‌ای برای شناسایی موانع و مشکلات پیش‌روی تجار و فعالان اقتصادی ایران برای حضور فعال‌تر در منطقه کردستان عراق نیز طرح و احتمالا راهکارهایی برای رفع و حل این مشکلات طرح خواهد شد.
بیش از دو دهه است که منطقه کردستان عراق توانسته به صورت منطقه‌ای و با داشتن دولت و در قالب عراق فدرال اداره شود. در سال‌های گذشته و به ویژه از 10سال گذشته این منطقه و مسوولان منطقه‌ای کردستان عراق تلاش وافری داشته‌اند تا ضمن برطرف کردن خرابی‌های ناشی از دهه‌های متمادی جنگ در شمال عراق، گام‌هایی برای عمران و آبادانی و ساخت‌وساز منطقه بردارند. روند این تلاش در سال‌های اخیر شدت بیشتری داشته است. چند عامل در این خصوص اهمیت زیادی داشته است. از سویی در کشور عراق، تنها حوزه کردنشین منطقه کردستان است که از امنیت نسبی برخوردار است و تروریست‌های بمب‌گذار کمتر توانسته‌اند در این منطقه ناامنی و خشونت به‌وجود آورند. بالا بودن ضریب امنیتی این حوزه عامل مهمی برای جلب‌توجه سرمایه‌گذاران است. اینک عراق، جنگی پیچیده با تروریست‌ها دارد. هر روز از خلال اخبار می‌توان خبرهای ناگواری از بمبگذاری و عملیات انتحاری در گوشه‌وکنار عراق شنید و دید. اما در منطقه کردستان عراق، امنیت بسیار بالایی حاکم است و این منطقه تبدیل به جولانگاهی برای تروریست‌ها نشده است. از نظر اجتماعی نیز رشد و عمران کردستان عراق به صورت یک مطالبه عمومی و خواست فراگیر طرح شده و عاملی با اهمیت برای ارزش‌گذاری عملکرد دولت و نیروهای سیاسی قلمداد می‌شود. توان مالی بالا و ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری متنوع در حوزه‌های نفت و معدن و تجارت و ساخت‌وساز و... در کردستان عراق هم مزید بر عوامل یاد شده، سهمی در رشد تلاش‌های اقتصادی در این منطقه داشته است. ضمن آنکه قوانین سهل‌ و آسان برای سرمایه‌گذاران به‌ویژه خارجی‌ها هم از دیگر عواملی است که سرمایه‌گذاری در این منطقه را افزایش داده است. کما اینکه دولت منطقه‌ای نیز به‌شدت در تلاش است تا با ایجاد راهکارهای مختلف پای سرمایه‌گذاران خارجی را به کردستان عراق باز کند. چند عامل هم افزون بر عوامل گفته شده می‌تواند ظرفیت‌های بالقوه‌ای برای سرمایه‌گذاری ایرانیان در اقلیم کردستان عراق باشد. از سویی مجاورت و نزدیکی ایران با منطقه کردستان عراق، وجود راه‌های متنوع زمینی و نیز پرواز منظم در فرودگاه‌های تهران و ارومیه و یکی دو شهر دیگر به کردستان عراق و نیز آشنایی بخش زیادی از شهروندان کرد عراقی با زبان فارسی و همچنین سابقه شیرین و مثبت کردهای عراقی از ایران به دلیل حضور صد‌ها هزار نفر از آنها در ایران در دوران جنگ با صدام و بعثی‌ها و به‌خصوص حضور بسیاری از دولتمردان کنونی شمال عراق در ایران در آن سال‌ها، ازجمله فرصت‌های خاصی است که سرمایه‌گذار و فعال اقتصادی ایرانی در کردستان عراق با آن روبه‌رو است و از این نظر وضع ایران منحصربه‌فرد است. اما به‌رغم این فرصت‌ها و توانایی‌ها متاسفانه حضور اقتصادی ایران در منطقه کردستان عراق چندان متناسب با توان و ظرفیت‌ها نیست و رقبایی چون ترکیه توانسته‌اند بیش از ایران در تحولات اقتصادی اقلیم کردستان ایفا‌گر نقش باشند. حضور ساده در منطقه کردستان عراق نشان می‌دهد ده‌ها شرکت و سرمایه‌گذار اروپایی با دراختیارگرفتن پروژه‌های متنوع اقتصادی و ساخت و ساز در منطقه، مشغول فعالیت در این حوزه هستند اما ایرانی‌ها حضور چندان محسوسی در این خصوص نداشته و ندارند! متاسفانه در خصوص فرصت‌های اقتصادی در کردستان عراق و اینکه چرا ایران حضور موفقی در این زمينه نداشته، تاکنون رسانه‌های کشور فعالیت خاص و درخوری نداشته‌اند و فعال شدن رسانه‌ها می‌تواند بخشی از مشکلات پیش‌رو را آشکار کند. اینکه چرا ایران به‌رغم توانایی فراوان اقتصادی و نیز فرصت‌های بی‌همتای فرهنگی و سیاسی نتوانسته از این موقعیت استفاده کند، محتاج بررسی‌ها و پژوهش‌های گوناگون و تلاش‌های رسانه‌ای است. امید است این مهم در دستور کار رسانه‌های کشور قرار گیرد تا از این رهگذر ضمن توسعه مناسبات ایران با اقلیم کردستان عراق فرصت تازه‌ای نصیب اقتصاد دو طرف شود. در این تلاش رسانه‌ای ضمن اینکه ابعادی از موضوعات روشن می‌شود، زمینه‌ای برای شناسایی موانع و مشکلات پیش‌روی تجار و فعالان اقتصادی ایران برای حضور فعال‌تر در منطقه کردستان عراق نیز طرح و احتمالا راهکارهایی برای رفع و حل این مشکلات طرح خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.