|

نگاهی به بازنمایی مشارکت سیاسی زنان در رسانه

مشارکت سیاسی یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی است و جامعه زنان در آستانه انتخابات مجلس دهم با جدیت تمام در این راستا می‌کوشد. جلسات و نشست‌های مختلفی از سوی فعالان سیاسی و جامعه مدنی برگزار می‌شود که هریک به شکلی این موضوع را از نگاه خود بررسی می‌کند. حلقه مطالعات مسائل اجتماعی زنان انجمن جامع‌شناسی ایران نیز عصر دوشنبه نشستی را با محور «بازنمايي جايگاه مشاركت سياسي- اجتماعي زنان ايراني در رسانه ملي» در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار کرد. این نشست که با همکاری کارگروه مدیریت و مشارکت اجتماعی سیاسی معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری و مؤسسه زن، اندیشه، رسانه برگزار شد و عبدالکریم خیامی، دكتراي فرهنگ و ارتباطات و مدرس دانشگاه، دكتر عليرضا حسيني پاكدهي، دكتراي علوم ارتباطات و عضو هيأت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي، دكتر سيده زهرا اجاق، دكتراي علوم ارتباطات و عضو هيأت‌علمي پژوهشگاه علوم انساني، مسعود بهبهاني‌نيا، فارغ‌التحصيل رشته جامعه‌شناسي و فيلم‌نامه‌نويس و جواد افشار، كارگردان سريال كيميا در آن به گفت‌و‌گو پرداختند.
کارشناسان اعتقاد داشتند که اگر رسانه‌اي مانند تلويزيون يا راديو را مدنظر قرار دهيم و بخواهيم ببينيم مشاركت سياسي و اجتماعي زنان ايراني را چطور موردبازنمايي قرار مي‌دهد، باید قبل از آن به واقعیات جامعه پرداخت و دانست که اصلا زنان مشاركت سياسي و اجتماعي دارند يا خير. به گفته آنان سوی دیگر مسئله این است که بدانیم وقتي رسانه مي‌خواهد اين موضوع را منعكس كند، به چه شكلي آن را نشان خواهد داد و در گزينش آنچه قصد دارد به تصوير بكشد چطور تصميم‌گيري مي‌كند.
بر این اساس باید بررسی شود که جامعه ايران و رسانه ملي، كدام سطح از مشاركت زنان را طلب كرده و منعكس مي‌كنند. در این مسیر، نخست باید دانست که جايگاه زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران چيست و در قانون اساسي و ساير قوانين چه نگاهي به اين موضوع شده است. می‌دانیم که در سیاست‌های فرهنگی بر اعتلاي مقام زن تأكيد و گفته شده است که وزارتخانه‌هاي فرهنگ، آموزش‌وپرورش، سازمان صداوسيما و... لازم است براي رسيدن به اهداف درنظر‌گرفته‌شده تمام امكاناتشان را به كار گيرند. فراموش نکنیم که يكي از اين اهداف مشخص‌شده، مشاركت عامه مردم در تعيين سرنوشت است. حالا اين سؤال مطرح مي‌شود كه آيا رسانه ملي توانسته اين وظيفه مهم و دشوار را انجام دهد؟ سریال کیمیا که اکنون در سیمای جمهوری اسلامی پخش می‌شود و هرشب 35 دقیقه از مخاطب وقت می‌گیرد، به‌روزترین مثالی است که می‌توان بازنمایی مشارکت سیاسی زنان را در آن بررسی کرد. محور داستان در این سریال، زني است كه مشاركت سياسي دارد. سیده‌زهرا اجاق، عضو پژوهشگاه علوم اجتماعی در این جلسه از سریال کیمیا انتقاد کرد و گفت: «با هجمه‌اي از رويدادها مواجه هستیم، بدون آنکه مقدمه آن نشان داده شده باشد. كيميا دختر معترضي است كه قرار است نقش اثرگذاري در خانواده ايفا كند، اما باز هم در اينجا شاهد نظريه فناي نمادين زن هستيم به اين صورت كه از لحاظ تعداد، مردان غلبه دارند، الگوي والد و كودك در اين سريال درباره نقش كيميا ديده مي‌شود، او براي متحول‌كردن جامعه بلندپروازي دارد اما دائما براي خانواده دردسر درست مي‌كند. همان‌طور كه مي‌بينيم الگوهاي سنتي زن در اين سريال نيز بازنمايي مي‌شود و برجسته‌ترين نقشي كه كيميا دارد اين است كه مردها دوستش دارند». اما جواد افشار کارگردان این سریال تأکید کرد: «تلاش داشتيم با شخصيت كيميا، قدرت و تأثيرگذاري زنان و اعتماد‌به‌نفس آنها را بازنمايي و گوشزد كنيم. مي‌بينيم كه بعد از گذشت سال‌ها هنوز يك وزير زن نداريم و اين موضوع، نشان‌دهنده اين است كه زنان در عرصه تصميم‌گيري و جايگاه‌هاي تعيين‌كننده عقب هستند. ممكن است گفته شود كيميا در اين فيلم مشاركت سياسي ندارد؛ اما بحث سياست تنها شامل اين نمي‌شود كه افراد مناصب سياسي را به دست بگيرند بلكه حتي همان مبارزه، مطالبه و ... هم به معني مشاركت سياسي است و اين واژه، مفهوم وسيعي دارد».
در این جلسه یکی از تازه‌ترین سریال‌های تلویزیون موردبررسی قرار گرفت اما هدف از این بررسی و انتقادکردن‌ها، به‌چالش‌کشیدن یک فیلم از لحاظ هنری نبود، بلکه حاضران جلسه کنار هم جمع شده بودند تا با بازنمایی این اثر تلویزیونی نگاهی به واقعیت جامعه از لحاظ میزان مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان و آنچه در رسانه به تصویر کشیده می‌شود، داشته باشند زیرا در عصر ارتباطات نمی‌توان از اثرگذاری رسانه بر مردم غافل بود. همه می‌دانند که اگر قرار باشد تغییری در میزان مشارکت سیاسی زنان حاصل شود باید همراهی رسانه‌ها به‌ویژه صداوسیما را طلب کرد چراکه جمعیت بسیاری از زنان در شهرهای کوچک‌تر و روستاها تا حد زیادی تحت تأثیر این رسانه قرار دارند.

مشارکت سیاسی یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی است و جامعه زنان در آستانه انتخابات مجلس دهم با جدیت تمام در این راستا می‌کوشد. جلسات و نشست‌های مختلفی از سوی فعالان سیاسی و جامعه مدنی برگزار می‌شود که هریک به شکلی این موضوع را از نگاه خود بررسی می‌کند. حلقه مطالعات مسائل اجتماعی زنان انجمن جامع‌شناسی ایران نیز عصر دوشنبه نشستی را با محور «بازنمايي جايگاه مشاركت سياسي- اجتماعي زنان ايراني در رسانه ملي» در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار کرد. این نشست که با همکاری کارگروه مدیریت و مشارکت اجتماعی سیاسی معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری و مؤسسه زن، اندیشه، رسانه برگزار شد و عبدالکریم خیامی، دكتراي فرهنگ و ارتباطات و مدرس دانشگاه، دكتر عليرضا حسيني پاكدهي، دكتراي علوم ارتباطات و عضو هيأت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي، دكتر سيده زهرا اجاق، دكتراي علوم ارتباطات و عضو هيأت‌علمي پژوهشگاه علوم انساني، مسعود بهبهاني‌نيا، فارغ‌التحصيل رشته جامعه‌شناسي و فيلم‌نامه‌نويس و جواد افشار، كارگردان سريال كيميا در آن به گفت‌و‌گو پرداختند.
کارشناسان اعتقاد داشتند که اگر رسانه‌اي مانند تلويزيون يا راديو را مدنظر قرار دهيم و بخواهيم ببينيم مشاركت سياسي و اجتماعي زنان ايراني را چطور موردبازنمايي قرار مي‌دهد، باید قبل از آن به واقعیات جامعه پرداخت و دانست که اصلا زنان مشاركت سياسي و اجتماعي دارند يا خير. به گفته آنان سوی دیگر مسئله این است که بدانیم وقتي رسانه مي‌خواهد اين موضوع را منعكس كند، به چه شكلي آن را نشان خواهد داد و در گزينش آنچه قصد دارد به تصوير بكشد چطور تصميم‌گيري مي‌كند.
بر این اساس باید بررسی شود که جامعه ايران و رسانه ملي، كدام سطح از مشاركت زنان را طلب كرده و منعكس مي‌كنند. در این مسیر، نخست باید دانست که جايگاه زنان در نظام جمهوري اسلامي ايران چيست و در قانون اساسي و ساير قوانين چه نگاهي به اين موضوع شده است. می‌دانیم که در سیاست‌های فرهنگی بر اعتلاي مقام زن تأكيد و گفته شده است که وزارتخانه‌هاي فرهنگ، آموزش‌وپرورش، سازمان صداوسيما و... لازم است براي رسيدن به اهداف درنظر‌گرفته‌شده تمام امكاناتشان را به كار گيرند. فراموش نکنیم که يكي از اين اهداف مشخص‌شده، مشاركت عامه مردم در تعيين سرنوشت است. حالا اين سؤال مطرح مي‌شود كه آيا رسانه ملي توانسته اين وظيفه مهم و دشوار را انجام دهد؟ سریال کیمیا که اکنون در سیمای جمهوری اسلامی پخش می‌شود و هرشب 35 دقیقه از مخاطب وقت می‌گیرد، به‌روزترین مثالی است که می‌توان بازنمایی مشارکت سیاسی زنان را در آن بررسی کرد. محور داستان در این سریال، زني است كه مشاركت سياسي دارد. سیده‌زهرا اجاق، عضو پژوهشگاه علوم اجتماعی در این جلسه از سریال کیمیا انتقاد کرد و گفت: «با هجمه‌اي از رويدادها مواجه هستیم، بدون آنکه مقدمه آن نشان داده شده باشد. كيميا دختر معترضي است كه قرار است نقش اثرگذاري در خانواده ايفا كند، اما باز هم در اينجا شاهد نظريه فناي نمادين زن هستيم به اين صورت كه از لحاظ تعداد، مردان غلبه دارند، الگوي والد و كودك در اين سريال درباره نقش كيميا ديده مي‌شود، او براي متحول‌كردن جامعه بلندپروازي دارد اما دائما براي خانواده دردسر درست مي‌كند. همان‌طور كه مي‌بينيم الگوهاي سنتي زن در اين سريال نيز بازنمايي مي‌شود و برجسته‌ترين نقشي كه كيميا دارد اين است كه مردها دوستش دارند». اما جواد افشار کارگردان این سریال تأکید کرد: «تلاش داشتيم با شخصيت كيميا، قدرت و تأثيرگذاري زنان و اعتماد‌به‌نفس آنها را بازنمايي و گوشزد كنيم. مي‌بينيم كه بعد از گذشت سال‌ها هنوز يك وزير زن نداريم و اين موضوع، نشان‌دهنده اين است كه زنان در عرصه تصميم‌گيري و جايگاه‌هاي تعيين‌كننده عقب هستند. ممكن است گفته شود كيميا در اين فيلم مشاركت سياسي ندارد؛ اما بحث سياست تنها شامل اين نمي‌شود كه افراد مناصب سياسي را به دست بگيرند بلكه حتي همان مبارزه، مطالبه و ... هم به معني مشاركت سياسي است و اين واژه، مفهوم وسيعي دارد».
در این جلسه یکی از تازه‌ترین سریال‌های تلویزیون موردبررسی قرار گرفت اما هدف از این بررسی و انتقادکردن‌ها، به‌چالش‌کشیدن یک فیلم از لحاظ هنری نبود، بلکه حاضران جلسه کنار هم جمع شده بودند تا با بازنمایی این اثر تلویزیونی نگاهی به واقعیت جامعه از لحاظ میزان مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان و آنچه در رسانه به تصویر کشیده می‌شود، داشته باشند زیرا در عصر ارتباطات نمی‌توان از اثرگذاری رسانه بر مردم غافل بود. همه می‌دانند که اگر قرار باشد تغییری در میزان مشارکت سیاسی زنان حاصل شود باید همراهی رسانه‌ها به‌ویژه صداوسیما را طلب کرد چراکه جمعیت بسیاری از زنان در شهرهای کوچک‌تر و روستاها تا حد زیادی تحت تأثیر این رسانه قرار دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.