ناباکوف و دلقکهایش
«به دلقکها نگاه کن!»، رمانی است از ولادیمیر ناباکوف که با ترجمه شمیم هدایتی از طرف نشر نیلا منتشر شده است. این رمان، از آثار متأخر ناباکوف و درواقع آخرین رمانی است که پیش از مرگ او به چاپ رسیده است. ناباکوف نویسندهای است که در آثارش در عین پایبندی به استخوانبندی رمان کلاسیک، گاه بهنرمی از اصول و قواعد این رمانها عبور میکند. در آثار او هم وقار رمان کلاسیک را میبینیم و هم شیطنتهای رمان پستمدرن را. منتها ناباکوف حواساش هست که چطور روی مرز وقار و شیطنت، روی مرز قاعده و بیقاعدگی جوری راه برود که نه شیطنت را به لودگی بکشاند و نه وقار را از حد بگذراند. در رمان «به دلقکها نگاه کن!» با راویای مواجهیم که مشخصاتی از خود ناباکوف را دارد. البته آنها که با نوشتهها و گفتههای ناباکوف درباره ادبیات و ازجمله آثار خودش آشنا هستند میدانند که ناباکوف از اینکه منتقدان در آثار ادبی و از جمله در آثار خود او دنبال رد خود نویسنده بگردند بیزار است اما در عینحال همواره با همان شیطنتی که خاص اوست با گذاشتن نشانههایی از خود در رمان، خوانندگان را به چنین جستوجویی تحریک میکند و در رمان «به دلقکها نگاه کن!» نیز همین کار را کرده است. راوی رمان «به دلقکها نگاه کن!» نویسنده است و در آغاز رمان فهرستی از آثار او آمده است. بالای فهرست نوشته شده: «کتابهای دیگر راوی» که این به معنای آن است که آنچه میخوانیم کتابی نوشتهشده به دست راوی است. از طرفی راوی دو دسته کتاب دارد: یکی کتابهایی که به روسی نوشته و دیگری کتابهایی که به انگلیسی نوشته است، که این یکی از همان ردهایی است که ناباکوف بهعمد از خودش در رمان بهجا گذاشته است، چون ناباکوف نیز نویسندهای است که بخشی از آثارش را به زبان روسی و بخشی را به زبان انگلیسی نوشته است و رمان «به دلقکها نگاه کن!» جزء رمانهای انگلیسی اوست. آنچه در پی میآید سطرهایی است از این رمان: «فکر نمیکنم در دنیای مسابقات ورزشی هرگز کسی توانسته باشد به مقام قهرمانیِ جهان در تنیسِ روی چمن و اسکی، هر دو با هم، برسد؛ با این حال در دو ادبیات که به اندازهی برف و چمن با همدیگر متفاوتاند، من اولین نفری بودهام که به چنین موفقیتی دست یافتهام. من (غیرِ ورزشکاری تمامعیار، که صفحاتِ ورزشیِ روزنامه به اندازهی بخشِ آشپزیاش او را کسل میکند) نمیدانم زدنِ سرویسهای پیدرپی در بازی سی و شش امتیازیِ تنیس در سطح دریا در یک روز و روزِ بعد به سرعت بالارفتن از یک پیستِ پرش 136 متریِ اسکی در هوای آفتابیِ کوهستان ممکن است چه فشارِ جسمانیای در پی داشته باشد. فوقالعاده زیاد، بدونِشک، و شاید غیرقابلِ تصور. اما من موفق شدهام از شکنجه و دردِ دگردیسیِ ادبی فراتر بروم.ما با تصاویر فکر میکنیم، نه با کلمات؛ بسیار خُب؛ با وجودِ این وقتی چیزی را که میخواهیم در سخنرانیِ فردا بگوییم، یا تازگی در خوابی به دالی گفتهایم، یا آرزو میکنیم کاش بیست سال پیش به آن ناظمِ بینزاکت گفته بودیم، نیمهشب در ذهنمان جمع و جور میکنیم، به یاد میآوریم، یا دوباره شکل میدهیم، تصاویری که با آنها فکر میکنیم، مسلما کلامیاند - و حتا شنیداری اگر از قضا تنها و پیر باشیم.»
«به دلقکها نگاه کن!»، رمانی است از ولادیمیر ناباکوف که با ترجمه شمیم هدایتی از طرف نشر نیلا منتشر شده است. این رمان، از آثار متأخر ناباکوف و درواقع آخرین رمانی است که پیش از مرگ او به چاپ رسیده است. ناباکوف نویسندهای است که در آثارش در عین پایبندی به استخوانبندی رمان کلاسیک، گاه بهنرمی از اصول و قواعد این رمانها عبور میکند. در آثار او هم وقار رمان کلاسیک را میبینیم و هم شیطنتهای رمان پستمدرن را. منتها ناباکوف حواساش هست که چطور روی مرز وقار و شیطنت، روی مرز قاعده و بیقاعدگی جوری راه برود که نه شیطنت را به لودگی بکشاند و نه وقار را از حد بگذراند. در رمان «به دلقکها نگاه کن!» با راویای مواجهیم که مشخصاتی از خود ناباکوف را دارد. البته آنها که با نوشتهها و گفتههای ناباکوف درباره ادبیات و ازجمله آثار خودش آشنا هستند میدانند که ناباکوف از اینکه منتقدان در آثار ادبی و از جمله در آثار خود او دنبال رد خود نویسنده بگردند بیزار است اما در عینحال همواره با همان شیطنتی که خاص اوست با گذاشتن نشانههایی از خود در رمان، خوانندگان را به چنین جستوجویی تحریک میکند و در رمان «به دلقکها نگاه کن!» نیز همین کار را کرده است. راوی رمان «به دلقکها نگاه کن!» نویسنده است و در آغاز رمان فهرستی از آثار او آمده است. بالای فهرست نوشته شده: «کتابهای دیگر راوی» که این به معنای آن است که آنچه میخوانیم کتابی نوشتهشده به دست راوی است. از طرفی راوی دو دسته کتاب دارد: یکی کتابهایی که به روسی نوشته و دیگری کتابهایی که به انگلیسی نوشته است، که این یکی از همان ردهایی است که ناباکوف بهعمد از خودش در رمان بهجا گذاشته است، چون ناباکوف نیز نویسندهای است که بخشی از آثارش را به زبان روسی و بخشی را به زبان انگلیسی نوشته است و رمان «به دلقکها نگاه کن!» جزء رمانهای انگلیسی اوست. آنچه در پی میآید سطرهایی است از این رمان: «فکر نمیکنم در دنیای مسابقات ورزشی هرگز کسی توانسته باشد به مقام قهرمانیِ جهان در تنیسِ روی چمن و اسکی، هر دو با هم، برسد؛ با این حال در دو ادبیات که به اندازهی برف و چمن با همدیگر متفاوتاند، من اولین نفری بودهام که به چنین موفقیتی دست یافتهام. من (غیرِ ورزشکاری تمامعیار، که صفحاتِ ورزشیِ روزنامه به اندازهی بخشِ آشپزیاش او را کسل میکند) نمیدانم زدنِ سرویسهای پیدرپی در بازی سی و شش امتیازیِ تنیس در سطح دریا در یک روز و روزِ بعد به سرعت بالارفتن از یک پیستِ پرش 136 متریِ اسکی در هوای آفتابیِ کوهستان ممکن است چه فشارِ جسمانیای در پی داشته باشد. فوقالعاده زیاد، بدونِشک، و شاید غیرقابلِ تصور. اما من موفق شدهام از شکنجه و دردِ دگردیسیِ ادبی فراتر بروم.ما با تصاویر فکر میکنیم، نه با کلمات؛ بسیار خُب؛ با وجودِ این وقتی چیزی را که میخواهیم در سخنرانیِ فردا بگوییم، یا تازگی در خوابی به دالی گفتهایم، یا آرزو میکنیم کاش بیست سال پیش به آن ناظمِ بینزاکت گفته بودیم، نیمهشب در ذهنمان جمع و جور میکنیم، به یاد میآوریم، یا دوباره شکل میدهیم، تصاویری که با آنها فکر میکنیم، مسلما کلامیاند - و حتا شنیداری اگر از قضا تنها و پیر باشیم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.