|

كرشمه حروف به روايت پيلارام

مريم ميرى

٣٩ اثر از زنده‌ياد فرامرز پيلارام، نقاش پيش‌كسوت ايرانى، چندى است در گالرى سهراب به همت بخش خصوصى و مجموعه‌دارانی مانند صادق تبريزى، گرد‌آورى و به‌نمايش گذاشته شده است. در اين نمایشگاه، سعى شده بيشتر، آثارى به‌نمايش درآيد كه كمتر ديده شده يا اصلا ديده نشده است. تعدادى از اين آثار، از مجموعه تبريزى به امانت گرفته شده و تعدادى هم از حراج‌هاى خارجى خريدارى و در معرض نمايش و فروش قرار گرفته است.
فرامرز پيلارام متولد ۲۱ فروردین ١٣١٦، نقاش، خوشنويس و از پيشگامان مكتب سقاخانه و نقاشى‌خط در ايران است.
تابلوهاى به نمايش درآمده ابعاد مختلفى دارند، آثار كاغذى كوچك تا تابلويى به ابعاد دو و نيم در دو متر. که از ده ميليون تا دو ميليارد قيمت گذارى شده است.
اين آثار در دو طيف نزديك به هم هستند: نقاشى‌هايى در مكتب سقاخانه و نقاشى‌خط. نقاشي‌ها تصوير تخيلات ذهن نقاش هستند كه ريشه در واقعيت ملى و سنتى دارند؛ تصاويرى انتزاعى با انديشه ايرانى و مذهبی؛ تركيبى از سنت و مدرنيته؛ نقوشى سوررئال برگرفته از باورهاى عامه مردم كه با اشكال و تركيب‌هاى هندسى بُعد يافته‌اند. استفاده از موتيف‌هاى تزيينى، نمادهاى مذهبى مانند ضريح، دست، مرغ آمين، درها و قفل‌ها و... مشخصه مكتب سقاخانه است كه در كارهاى پيلارام ديده مي‌شود. همين‌طور استفاده از رنگ‌هايى كه يادآور مراسم مذهبى هستند؛ همچون سبز و طلايى كه مجموع تمام اين المان‌ها و نمادها در نقاشي‌ها بى‌اختيار مراسم سوگوارى و مخصوصا محرم را در خاطر بيننده زنده مي‌كند. پيلارام در نقاشى‌خط‌ها گاهى از خط فقط به عنوان يك المان بصرى كه يادآور سياه‌مشق‌هاى قديم يا حتى نوشته‌هاى طلسم‌گونه است بهره جسته و با تكرار حروف، تصاوير بى‌بديلى ايجاد كرده است. با کرشمه‌هاى حروف الفباى ايرانى كه با گردش قلم در دستان هنرمند پيلارام به روى كاغذ ترسيم شده‌اند، گويى حروف به سماع درآمده‌اند.
او در تعدادى از نقاشى‌خط‌ها نيز از حروف و كلمات براى بيان معانى و تجلى نياز درونى سود جسته؛ همانند تابلوهايى كه آيات قرآنى را به زيبايى ترسيم كرده است. بازگشت عجیب و پراثر پیلارام پس از سال‌ها نبودن خبری از او و آثارش، حکایت از این دارد که هنوز در حوزه تجسمی، بخش‌های خصوصی و مجموعه‌داران فعال‌تر از بدنه دولت عمل می‌کنند. گنجینه‌ای از بهترین و منحصر‌به‌فردترین آثار پیلارام که یکی از استادان نقاشی معاصر به‌حساب می‌آید، امروز در شرایطی در ایران گرد هم آمده که می‌تواند برای سال‌های سال در کشور باقی بماند. اگر دولت وارد عمل شود مي‌تواند پیش از آنکه دوباره هرکدام از این آثار به‌فروش‌رسیده و به گوشه‌ای از دنیا هجرت کنند، آنها را برای موزه‌های رسمی داخل کشور خریداری کند. اما آیا دولت از این فرصت بهره می‌برد؟ آیا از مسئولان بخش تجسمی وزارت ارشاد کسی میهمان گالری سهراب بوده و از نزدیک، نقاشی‌خط‌ها و تابلوهای این استادِ کم‌نظیر مکتب سقاخانه را دیده است؟

٣٩ اثر از زنده‌ياد فرامرز پيلارام، نقاش پيش‌كسوت ايرانى، چندى است در گالرى سهراب به همت بخش خصوصى و مجموعه‌دارانی مانند صادق تبريزى، گرد‌آورى و به‌نمايش گذاشته شده است. در اين نمایشگاه، سعى شده بيشتر، آثارى به‌نمايش درآيد كه كمتر ديده شده يا اصلا ديده نشده است. تعدادى از اين آثار، از مجموعه تبريزى به امانت گرفته شده و تعدادى هم از حراج‌هاى خارجى خريدارى و در معرض نمايش و فروش قرار گرفته است.
فرامرز پيلارام متولد ۲۱ فروردین ١٣١٦، نقاش، خوشنويس و از پيشگامان مكتب سقاخانه و نقاشى‌خط در ايران است.
تابلوهاى به نمايش درآمده ابعاد مختلفى دارند، آثار كاغذى كوچك تا تابلويى به ابعاد دو و نيم در دو متر. که از ده ميليون تا دو ميليارد قيمت گذارى شده است.
اين آثار در دو طيف نزديك به هم هستند: نقاشى‌هايى در مكتب سقاخانه و نقاشى‌خط. نقاشي‌ها تصوير تخيلات ذهن نقاش هستند كه ريشه در واقعيت ملى و سنتى دارند؛ تصاويرى انتزاعى با انديشه ايرانى و مذهبی؛ تركيبى از سنت و مدرنيته؛ نقوشى سوررئال برگرفته از باورهاى عامه مردم كه با اشكال و تركيب‌هاى هندسى بُعد يافته‌اند. استفاده از موتيف‌هاى تزيينى، نمادهاى مذهبى مانند ضريح، دست، مرغ آمين، درها و قفل‌ها و... مشخصه مكتب سقاخانه است كه در كارهاى پيلارام ديده مي‌شود. همين‌طور استفاده از رنگ‌هايى كه يادآور مراسم مذهبى هستند؛ همچون سبز و طلايى كه مجموع تمام اين المان‌ها و نمادها در نقاشي‌ها بى‌اختيار مراسم سوگوارى و مخصوصا محرم را در خاطر بيننده زنده مي‌كند. پيلارام در نقاشى‌خط‌ها گاهى از خط فقط به عنوان يك المان بصرى كه يادآور سياه‌مشق‌هاى قديم يا حتى نوشته‌هاى طلسم‌گونه است بهره جسته و با تكرار حروف، تصاوير بى‌بديلى ايجاد كرده است. با کرشمه‌هاى حروف الفباى ايرانى كه با گردش قلم در دستان هنرمند پيلارام به روى كاغذ ترسيم شده‌اند، گويى حروف به سماع درآمده‌اند.
او در تعدادى از نقاشى‌خط‌ها نيز از حروف و كلمات براى بيان معانى و تجلى نياز درونى سود جسته؛ همانند تابلوهايى كه آيات قرآنى را به زيبايى ترسيم كرده است. بازگشت عجیب و پراثر پیلارام پس از سال‌ها نبودن خبری از او و آثارش، حکایت از این دارد که هنوز در حوزه تجسمی، بخش‌های خصوصی و مجموعه‌داران فعال‌تر از بدنه دولت عمل می‌کنند. گنجینه‌ای از بهترین و منحصر‌به‌فردترین آثار پیلارام که یکی از استادان نقاشی معاصر به‌حساب می‌آید، امروز در شرایطی در ایران گرد هم آمده که می‌تواند برای سال‌های سال در کشور باقی بماند. اگر دولت وارد عمل شود مي‌تواند پیش از آنکه دوباره هرکدام از این آثار به‌فروش‌رسیده و به گوشه‌ای از دنیا هجرت کنند، آنها را برای موزه‌های رسمی داخل کشور خریداری کند. اما آیا دولت از این فرصت بهره می‌برد؟ آیا از مسئولان بخش تجسمی وزارت ارشاد کسی میهمان گالری سهراب بوده و از نزدیک، نقاشی‌خط‌ها و تابلوهای این استادِ کم‌نظیر مکتب سقاخانه را دیده است؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.