«فران پدرت سانتوس» و «خاوی لوپز»، نمایندگان حزب سوسیالیست کاتالونیا در گفتوگو با «شرق»:
همهچیز پشت میز مذاکره حل میشود
نوژن اعتضادالسلطنه
ضربالمثلی کاتالانی میگوید که صحبت درباره یک بدهی قدیمی باعث ایجاد نزاعی دیگر میشود. انتخابات ماه سپتامبر گذشته کاتالونیا که با نتیجه موافقت اکثریت شرکتکنندگان با جدایی آن منطقه از مادرید همراه شد، نمکی بود که بر زخم قدیمی بارسلونا و مادرید پاشیده شد. دراینمیان، احزابی کاتالانی هم هستند که مخالف ایده جدایی کاتالونیا از اسپانیا هستند و باور دارند که نظام نیمهفدرال کنونی اسپانیا باید به نظامی تمامافدرال تبدیل شود تا چالش کنونی رفع شود. «خاویر لوپز»، عضو حزب سوسیالیست کاتالونیا و نماینده آن حزب در گروه ائتلاف مترقی سوسیالیستها و دموکراتها در پارلمان اروپایی، باور دارد که هر زمانی که توافقی مبنیبر خودمختاری بیشتر کاتالونیا صورت گرفته، دولتهای مستقر در مادرید آن را نقض کردهاند. بااینحال، او مذاکره و راهحل سیاسی را تنها مسیر برونرفت از بنبست کنونی میداند. «فران پدرت سانتوس»، نماینده پارلمانی آن حزب، نیز که اخیرا بار دیگر به پارلمان کاتالونیا راه یافته، باور دارد که تنها چاره بحران کنونی تغییر قانون اساسی و تأکید بر جنبه فدرال آن است. او از هر دو شکل ناسیونالیسم اسپانیایی و کاتالانی بهعنوان عوامل اصلی ایجاد چالش کنونی انتقاد میکند. این دو عضو ارشد حزب سوسیالیست کاتالونیا در گفتوگو با «شرق» جنبههای مختلف مرتبط با چشمانداز روابط کاتالونیا با دولت اسپانیا و اتحادیه اروپا را مورد ارزیابی قرار دادند.
همانطوری که میدانید، نظام نیمهفدرال کاتالونیا در سال 1978 میلادی امتیازی بود که از سوی مادرید به کاتالونیا اعطا شد، آنهم به دلیل مشارکت آن ناحیه در گذار اسپانیا به دموکراسی. در سال 2008 میلادی، کاتالونیا در جریان برگزاری همهپرسی با 75 درصد آرای مثبت به خودمختاری بیشتری دست یافت. آیا فکر نمیکنید که تمام این شواهد نشاندهنده آن است که دولت اسپانیا مایل به مصالحه با کاتالونیا بوده است؟
خاوی لوپز: بحران ارضی در اسپانیا عمیقا مرتبط با بحران نهادی در این کشور است. توافقهایی که برمبنای گذار دموکراتیک به دست آمدهاند و همچنین اصول مندرج در قانون اساسی سال 1978 میلادی همگی در طول زمان از سوی دولت مرکزی مادرید نقض شدهاند. این موضوع بر نسل جوان و بحران اقتصادی نیز تأثیرگذار بوده است.
فران پدرت: جنبه چندملیتیبودن اسپانیا در تاریخ معاصر یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات بوده است. هر زمانی که ما موفق به دستیابی به یک قانون اساسی دموکراتیک شدهایم، بحثهایی درباره چگونگی مواجهه با سازمان ارضی دولت اسپانیا برای مردمان مختلف این کشور برای زندگی تمام ساکنان اسپانیا بهعنوان شهروندان برابر مطرح شده است. پس از گذراندن دو رژیم دیکتاتوری در قرن بیستم، احیای دموکراسی با بازسازی دوباره خودمختاری مردم کاتالان همراه بوده و ما این امر را توسعه دادهایم، همانگونه که شما به آن اشاره کردید، نوعی نظام شبهفدرالی در اسپانیا حاکم است.
ما بههیچوجه بر این باور نیستیم که خودمختاری کاتالونیا یک امتیاز است. از نظر ما این تنها راه برای درنظرگرفتن و بهرسمیتشناختن ویژگی چندملیتیبودن اسپانیاست. اگر بخواهیم اسپانیا یک دموکراسی واقعی باشد راهی جز گردننهادن به این نوع سیستم اداره کشور نداریم. دولتهای مختلف اسپانیا نگرشهای متفاوتی به این موضوع در دموکراسی جوان ما داشتهاند. احزاب چپ و چپ میانه تمایل بیشتری به سازگاری با قدرتهای تازه برای جوامع خودمختار دارند، درحالیکه احزاب دستراستی اغلب بهعنوان احزاب ملیگرای اسپانیایی تلاش میکنند تا از وجهه فدرال در نظام نیمهفدرال کنونی بکاهند. درواقع، اگرچه عوامل دیگری نیز در جهتگیری کنونی مردم کاتالونیا دخیل بودهاند؛ بااینحال، میتوان گفت که رویکرد سرسختانه حزب راستگرای «مردم» در اسپانیا (چه زمانی که در موضع اپوزیسیون بود و چه اکنون که قدرت را در دست دارد) عاملی مهم در تصمیمگیری اخیر کاتالانها برای استقلال کاتالونیا بوده است.
دولت مرکزی وجود یک مشکل اساسی در ارتباط با کاتالونیا و اسپانیا را انکار میکند. چنین استراتژیای تنها به افزایش حمایت از استقلال کمک کرده است. کاتالونیا امروز به دو دسته تقسیم شده است.
انگیزه اصلی کاتالانها برای استقلال چیست؟ کاتالونیا 20 درصد از تولید ناخالص ملی اسپانیا را تشکیل میدهد و آن منطقه خواستار دریافت سهم بیشتری از درآمدهای دولت مرکزی است. آیا میتوان گفت که دلایل اقتصادی اصلیترین انگیزه برای طرح خواست کاتالونیاست؟
خاوی لوپز: دراینمیان علل فرهنگی، سیاسی و اقتصادی وجود دارند. بااینحال، این استدلال شما که اگر دولت اسپانیا با ارائه درآمد بیشتر به کاتالونیا که بخش مهمی از شرطوشروط کاتالانهاست موافقت کند این موضوع میتواند در تغییر نظر کاتالونیا تأثیرگذار باشد درست است.
فران پدرت: مسئله اصلی آن است که رویکرد حزب مردم اسپانیا در جریان مذاکرات درباره اساسنامه جدید استقلال کاتالونیا خصمانه بوده است. قطعا بحران اقتصادی سبب شده تا این انگیزه و ایده در میان کاتالانها ایجاد شود که این منطقه ثروتمند میتواند سهم بیشتری از رفاه اجتماعی داشته باشد و سهم کمتری از مالیات را بپردازد. ما سوسیالیستهای کاتالان موافق این موضوع هستیم که نیاز سرمایهای بیشتری برای نظام رفاهی ما وجود دارد. بااینحال، ما خواستار حفظ اتحاد خود با سایر مناطق اسپانیا و اروپا هستیم. ما گمان نمیکنیم که استقلال گزینه خوبی برای مردم کاتالونیا باشد. در صورتی که دولت اسپانیا مدیریت امور را بهگونهای انجام دهد که نیازهای اقتصادی کاتالونیا برآورده شود (همانند برآوردهشدن نیازهای والنسیا یا سایر مناطق غنی اسپانیا) فکر میکنم میزان حمایت از ایده استقلالخواهی کاهش خواهد یافت؛ بااینحال، این ایده از بین نخواهد رفت یا به ایدهای حاشیهای تبدیل نخواهد شد، چراکه سایر عوامل بهویژه بهرسمیتنشناختن کامل ویژگی چندملیتی اسپانیا از سوی دولت مرکزی هنوز معضلی اساسی است که بر سر جای خود باقی مانده است.
باوجود گسترش خواست استقلالخواهی در کاتالونیا، جنبش «اتا» در باسک فعالیتهای مسلحانه خود را متوقف کرده است و ما صدای استقلالطلبی را از آن ناحیه نمیشنویم؟ چرا؟
خاوی لوپز: باسک در یک روند صلحآمیز گذار قرار دارد. اتا فعالیتهای خشونتبار خود را متوقف کرده است؛ بااینحال، باسک نیازمند زمان است تا از ادغام جامعه اطمینان حاصل کند. این موضوع پس از سالها اختلاف روی داد.
فران پدرت: جنبش استقلالخواهی در باسک قدرتمند است. چند سال پیش از رشد زمینه استقلال کاتالان، حزب ملیگرای باسک که حزب حاکم در جامعه خودمختار باسک است، پرچم «حق تصمیمگیری و تعیین سرنوشت» آن ناحیه را بالا برد و تلاشهای درخور توجهی برای کسب استقلال یا نوعی از تصمیمگیری آزادانه و خودمختاری باسک را مطرح کرد. البته آنان در رسیدن به اهداف خود شکست خوردند و به همین دلیل حزب ناسیونالیست باسک در حال تلاش برای تعمیم استراتژیهای جدیدی است. این موضوع به یک تلاش عظیم برای استقلال نینجامیده است. من فکر میکنم باسک و کاتالونیا دو واقعیت متفاوت، با عوامل دخیل گوناگون هستند.
کاتالونیا اعلام کرده خواستار استقلال از اسپانیا و عضویت همزمان در اتحادیه اروپا بهعنوان یک عضو تازه است، درحالیکه هدف اصلی اتحادیه اروپا ادغام کشورهای اروپایی است و جداییطلبی در مغایرت با هدف اصلی تعیینشده اتحادیه اروپاست. به نظرتان رهبران اتحادیه اروپا چه واکنشی به استقلال کاتالونیا از خود نشان خواهند داد؟
خاوی لوپز: در هر شکلی یک کاتالونیای مستقل، شریکی از جامعه اروپایی خواهد بود. کاتالونیا از قانونشکنی به عنوان یک دولت خودداری خواهد کرد. کاتالونیا هنوز حتی به عنوان یک دولت از سوی اتحادیه اروپا بهرسمیت شناخته نشده است.
فران پدرت: در صورت جدایی کاتالونیا از اسپانیا (درصورتیکه جدایی غیرتوافقی باشد) این موضوع نشاندهنده آن است که کاتالونیا به طور خودکار از دیدگاه اتحادیه اروپا یک کشور ثالث به شمار خواهد آمد؛ با تمام پیامدها در حوزه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و سایر حوزهها. درصورتیکه جدایی یکطرفه باشد، کاتالونیا احتمالا با دشواریهای زیادی در مسیر بهرسمیتشناختهشدن به عنوان یک دولت مواجه خواهد بود. همچنین این دشواری در زمینه پذیرش عضویت آن ناحیه به عنوان یک عضو جدید در اتحادیه اروپا نیز وجود خواهد داشت؛ چراکه تصمیم به اتفاق آرای سایر اعضای اتحادیه اروپا، برای پذیرش عضویت دولتی تازه وجود دارد. این درحالی است که بسیاری از اعضای اتحادیه اروپا اقلیتی از ملیتها را درون مرزهای خود دارند و به همین دلیل احتمالا با پذیرش عضویت کاتالونیا مخالفت خواهند کرد؛ چراکه میدانند در صورت پذیرش استقلال کاتالونیا، مسیر جدایی یکطرفه در دیگر کشورهای اروپایی نیز هموار خواهد شد. در نتیجه، همانگونه که شما اشاره کردید، ایده استقلال کاتالونیا خلاف جهت خواست و ایده اتحادیه اروپا خواهد بود.
درصورتیکه اتحادیه اروپا، عضویت کاتالونیا در آن اتحادیه را به عنوان دولتی مستقل نپذیرد، این موضوع چه تأثیری بر وضعیت اقتصادی آن منطقه خواهد گذاشت؟
خاوی لوپز: همانگونه که «جوزف بورل»، رئیس پیشین پارلمان اروپایی در کتاب تازه خود درباره استقلال کاتالونیا توضیح داده، جامعه بینالمللی، استقلال برای یک منطقه غنی و ثروتمند را نخواهد پذیرفت. او اشاره کرده مخالفت با استقلال کاتالونیا، بدین خاطر است که کاتالانها خواستار رهایی هستند. بااینحال، کشورهای مخالف این امر میخواهند اتحاد خود را در برابر خواست عمومی کاتالونیا به نمایش بگذارند. این وضعیت ابهامات زیادی در حوزه اقتصاد و تبعات آن ایجاد خواهد کرد.
فران پدرت: پاسخ به این پرسش دشوار است. ما بر این باوریم که جنبش طرفدار استقلال خوشبینی غیرواقعبینانه و بیش از اندازهای درباره امکان تحقق این ایده دارد. کاتالونیا به نسبت تولید ناخالص ملی سالانه خود، بدهیهای عظیمی دارد و همین موضوع سبب میشود مسیر جذب پول از ابزارها برای سرمایهگذاری در صندوق دولتی جدید دشوار باشد. همچنین بدهیهای بخش خصوصی نیز زیاد است و بعید است بتوان سرمایههای لازم را در قالب نوعی اوراق قرضه میهنی تأمین کرد. در خارج از کاتالونیا نیز اسپانیا و اتحادیه اروپا میتوانند مشکلات زیادی را برای اقتصاد ما ایجاد کنند. هردوی آنها طرفهای اصلی بازارهای ما هستند. بیشتر بانکهای ما خارج از چتر بانک مرکزی اروپا هستند. سخنگویان ایده استقلالخواهی تلاش دارند درباره عضویت در انجمن تجارت آزاد اروپا صحبت کنند، اما نمیتوانند سایرین را دراینباره اقناع کنند. تصمیمگیری نهایی دراینباره بستگی به حسننیت سایر طرفین نیز دارد.
خلاف همهپرسی در اسکاتلند که در نتیجه مذاکرات میان لندن و ادینبرگ انجام شد. اکنون میبینیم توافقی میان مادرید و بارسلونا درباره همهپرسی صورت نگرفته است. آیا فکر نمیکنید این حالت وضعیت را پیچیدهتر خواهد کرد؟
خاوی لوپز: بله، کاتالانها و سوسیالیستهای اسپانیایی در سالهای گذشته بر سر برنامه اصلاحات قانون اساسی که به طور خاص هویت ملی کاتالونیا را بهرسمیت بشناسد و بر سر تقویت حضور نمایندگان مناطق مختلف در پارلمان با مادرید گفتوگو کردهاند. ما همچنین، خواستار فرایند تصمیمگیری در روند مذاکرات درباره توزیع منصفانهتر درآمد مالیاتی میان مناطق مختلف بودهایم. به طور خلاصه، ما خواستار اعمال اصلاحاتی در اسپانیا با جهتگیری فدرال بودهایم.
فران پدرت: ما سوسیالیستهای کاتالان، به عنوان یک حزب فدرالیست در تلاش هستیم به زایش قانون اساسی فدرال در اسپانیا کمک کنیم. ما خواستار قانونی هستیم که در آن ویژگی چندملیتیبودن اسپانیا بهرسمیت شناخته شود. ما مخالف ناسیونالیسم از هر دو جنبه کاتالانی و اسپانیایی آن هستیم. درصورتیکه توافق بر سر قانون فدرال جدید شکست بخورد و نتواند در همهپرسی در کاتالونیا یا اسپانیا تصویب شود، تنها راه باقیمانده در پیشگرفتن نوعی از یک راهحل کانادایی خواهد بود.
در یک دموکراسی شما تنها میتوانید جدایی را به عنوان میوهای از توافقی جامع و منطبق با یک سازوکار قانونی و با تکیه بر خواست عموم مردم تصور کنید صرفنظر از آنکه نتیجه همهپرسی چه باشد. شما نمیتوانید با اجبار و برخلاف خواست اکثریت مردم کاتالونیا جدایی را عملی کنید.
اسپانیا جزء تمرکززداییشدهترین کشورهای اروپایی از زمان مرگ فرانکو به این سو است. بهرسمیتشناختن پلیس محلی کاتالونیا به جای پلیس ملی و همچنین استقلال نهادهای مالی باسک، ازجمله مسائلی بودهاند که دولت مرکزی مادرید آنها پذیرفته است. آیا فکر نمیکنید از طریق مذاکره میتوانید امتیازات حقوقی و قانونی بیشتری را از مادرید بگیرید؟
خاوی لوپز: برای یافتن هرگونه راهحلی به منظور رفع مشکل کنونی، دو دولت باید پشت میز مذاکره بنشینند و گفتوگو را آغاز کنند. در روند گفتوگو است که معامله صورت میگیرد و تلاش برای یافتن یک راهحل انجام میشود. در مواجهه با یک مشکل سیاسی دو دولت باید از ابزارهای سیاسی برای حل مسئله استفاده کنند. پاسخ دیگری جز مذاکره برای این موضوع وجود ندارد.
فران پدرت: حتی اگر بتوان قدرت بیشتری به کاتالونیا محول کرد، این عامل کلیدی و موضوع اصلی نیست. تلاشی برای به رسمیتنشناختن کاتالانها در اسپانیا وجود دارد که یک اشتباه است. ما نیازمند یک نظام فدرال کارآمد هستیم. بله، ما یکی از تمرکززداییشدهترین کشورها در اروپا هستیم. بااینحال، آنچه به آن نیازمندیم یک فرهنگ فدرالی واقعی، وفاداری نهادها به آن فرهنگ و بهرسمیتشناختهشدن کامل ویژگی چندملیتی اسپانیاست. ما نیازمند برگزاری همهپرسی درباره یک قانون اساسی تازه هستیم. ما نیازمند دستیابی به رأی اکثریت اسپانیاییها و همچنین کاتالانها برای تصویب قانون اساسی جدیدی هستیم. همانطور که پیشتر گفتم، درصورتیکه این امر امروز پذیرفته نشود، مجبور به نوعی راهحل کانادایی هستیم. من از ایده استقلال نمیترسم. بهسادگی یک ایده جداگانه ارائه میدهیم؛ ایده یک فدراسیون.
پیشبینی شما درباره انتخابات پیشروی مادرید در ماه دسامبر آینده چیست؟ این موضوع چه تأثیری بر خواسته استقلالخواهی کاتالونیا خواهد گذاشت؟
خاوی لوپز: «ماریانو راخوی»، نخستوزیر اسپانیا، رهبری نیست که بتواند این بحران را حلوفصل کند. او در سه سال گذشته زمام امور را در دست داشته و دائما وجود مسئله کاتالونیا را انکار کرده است. در مواجهه با رویکرد فلجشده «حزب مردم» اسپانیا در دوران زمامداری و بیاعتنایی آن دولت به احساسات استقلالخواهانه، ما سوسیالیستها تنها از یک راه حمایت میکنیم: راه گفتوگو و مذاکره و توافق از طریق آن. ما در حال تلاش برای ارائه برنامهای اصلاحی هستیم که تمام شهروندان اسپانیایی به آن رأی دهند و اصلاحات در قانون اساسی را نیز بهویژه در حوزه شفافیت دموکراتیک و حقوق اجتماعی شامل شود.
فران پدرت: من فکر میکنم حزب دست راستی حاکم «مردم» بهشدت در انتخابات آینده آرای پیشین خود را از دست خواهد داد. در نتیجه، بر این باورم که تغییر امکانپذیر است و درصورتیکه فصل تازهای در سیاست اسپانیا گشوده شود، بخشی از آن این است که طرفداران استقلال کاتالونیا از رویکرد حداکثرگرایانه خود بکاهند و فضا را برای دستیابی به یک توافق فدرال جدید باز کنند. من یک فدرالیست هستم و حزب سوسیالیست کاتالونیا نیز از فدرالیسم حمایت میکند؛ در نتیجه ما تلاش میکنیم ایده فدرالیسم را ترویج دهیم. من فکر میکنم تنها در چارچوبی فدرال است که هم میتوان از جامعه کاتالونیا حمایت کرد و هم از کل جامعه اسپانیا، حتی درصورتیکه امروز کاتالانها درباره این موضوع تردید داشته باشند.
درصورتیکه منازعه ادامه پیدا کند، فکر میکنید شاهد درگیریهای مسلحانه در کاتالونیا، مشابه آنچه در سالهای پیش در باسک روی داد، باشیم؟ به نظرتان واکنش ملیگرایان اسپانیایی به خواست استقلالخواهی کاتالونیا چه خواهد بود؟
خاوی لوپز: باید بگویم اسپانیا جامعه صلحطلب است و من هیچگونه خطر بروز خشونتی را در آینده متصور نیستم.
فران پدرت: من نیز چنین فکر نمیکنم. خواست مبارزه مسلحانه در بستر ناسیونالیسم اسپانیایی یا در بستر ناسیونالیسم کاتالانی تنها از سوی چند گروه بهحاشیهراندهشده مطرح شده که نفوذی در جوامع ندارند. ما هیچ نوع حمله خشونتآمیز یا تروری را در سالهای اخیر در کاتالونیا شاهد نبودهایم و در اوج تنشهای سیاسی نیز دستبردن به چنین تاکتیکهایی در کاتالونیا دیده نشدهاند.
متأسفانه شاهد رشد ناسیونالیسم در سرتاسر اروپا هستیم. ناسیونالیسم اسپانیایی و کاتالانی نیز از این قاعده مستثنا نیستند. واکنش ناسیونالیسم اسپانیایی پیشبینیپذیر است: ناسیونالیسم بیشتر و شدیدتر.
مادرید مصرانه بر این باور است که هیچگونه تغییری در قانون اساسی درباره پذیرش استقلال کاتالونیا را نخواهد پذیرفت و این موضوع را خلاف قانون اساسی تدوینشده پس از سال 1975 میلادی و پایان دیکتاتوری فرانکو میداند. فکر میکنید مادرید در نهایت اصلاح قانون اساسی را در چارچوبی فدرال خواهد پذیرفت؟
خاوی لوپز: همانگونه که پیشتر اشاره کردم، از نظر من تنها راه برای حل بحران ارضی تدوین یک قانون اساسی جدید در جهتی فدرال است.
فران پدرت: من با این پیشفرض موافق نیستم. مادرید (و نه اسپانیا) یک کلیت با یک ذهنیت واحد نیست؛ همانگونه که کاتالونیا یک ذهنیت با خواست یکپارچه نیست. حتی درصورتیکه قانون اساسی اسپانیا اصلی را برای جدایی در نظر نگرفته باشد، این یک نقص دموکراتیک نیست. اگر قانونمان را با قوانین اساسی کشورهای پیشرفته مقایسه کنیم به این نتیجه میرسیم. ما خواستار یک قانون اساسی فدرال جدید هستیم، درعینحال، نیازمند یافتن راهحلی از نوع کانادایی هستیم که درون چارچوب داخلی، همراه با خودمختاری باشد. به همین دلیل است که ما خواستار ایجاد نظامی فدرال، اجتماعی و دموکراتیک در اسپانیا هستیم.
ضربالمثلی کاتالانی میگوید که صحبت درباره یک بدهی قدیمی باعث ایجاد نزاعی دیگر میشود. انتخابات ماه سپتامبر گذشته کاتالونیا که با نتیجه موافقت اکثریت شرکتکنندگان با جدایی آن منطقه از مادرید همراه شد، نمکی بود که بر زخم قدیمی بارسلونا و مادرید پاشیده شد. دراینمیان، احزابی کاتالانی هم هستند که مخالف ایده جدایی کاتالونیا از اسپانیا هستند و باور دارند که نظام نیمهفدرال کنونی اسپانیا باید به نظامی تمامافدرال تبدیل شود تا چالش کنونی رفع شود. «خاویر لوپز»، عضو حزب سوسیالیست کاتالونیا و نماینده آن حزب در گروه ائتلاف مترقی سوسیالیستها و دموکراتها در پارلمان اروپایی، باور دارد که هر زمانی که توافقی مبنیبر خودمختاری بیشتر کاتالونیا صورت گرفته، دولتهای مستقر در مادرید آن را نقض کردهاند. بااینحال، او مذاکره و راهحل سیاسی را تنها مسیر برونرفت از بنبست کنونی میداند. «فران پدرت سانتوس»، نماینده پارلمانی آن حزب، نیز که اخیرا بار دیگر به پارلمان کاتالونیا راه یافته، باور دارد که تنها چاره بحران کنونی تغییر قانون اساسی و تأکید بر جنبه فدرال آن است. او از هر دو شکل ناسیونالیسم اسپانیایی و کاتالانی بهعنوان عوامل اصلی ایجاد چالش کنونی انتقاد میکند. این دو عضو ارشد حزب سوسیالیست کاتالونیا در گفتوگو با «شرق» جنبههای مختلف مرتبط با چشمانداز روابط کاتالونیا با دولت اسپانیا و اتحادیه اروپا را مورد ارزیابی قرار دادند.
همانطوری که میدانید، نظام نیمهفدرال کاتالونیا در سال 1978 میلادی امتیازی بود که از سوی مادرید به کاتالونیا اعطا شد، آنهم به دلیل مشارکت آن ناحیه در گذار اسپانیا به دموکراسی. در سال 2008 میلادی، کاتالونیا در جریان برگزاری همهپرسی با 75 درصد آرای مثبت به خودمختاری بیشتری دست یافت. آیا فکر نمیکنید که تمام این شواهد نشاندهنده آن است که دولت اسپانیا مایل به مصالحه با کاتالونیا بوده است؟
خاوی لوپز: بحران ارضی در اسپانیا عمیقا مرتبط با بحران نهادی در این کشور است. توافقهایی که برمبنای گذار دموکراتیک به دست آمدهاند و همچنین اصول مندرج در قانون اساسی سال 1978 میلادی همگی در طول زمان از سوی دولت مرکزی مادرید نقض شدهاند. این موضوع بر نسل جوان و بحران اقتصادی نیز تأثیرگذار بوده است.
فران پدرت: جنبه چندملیتیبودن اسپانیا در تاریخ معاصر یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات بوده است. هر زمانی که ما موفق به دستیابی به یک قانون اساسی دموکراتیک شدهایم، بحثهایی درباره چگونگی مواجهه با سازمان ارضی دولت اسپانیا برای مردمان مختلف این کشور برای زندگی تمام ساکنان اسپانیا بهعنوان شهروندان برابر مطرح شده است. پس از گذراندن دو رژیم دیکتاتوری در قرن بیستم، احیای دموکراسی با بازسازی دوباره خودمختاری مردم کاتالان همراه بوده و ما این امر را توسعه دادهایم، همانگونه که شما به آن اشاره کردید، نوعی نظام شبهفدرالی در اسپانیا حاکم است.
ما بههیچوجه بر این باور نیستیم که خودمختاری کاتالونیا یک امتیاز است. از نظر ما این تنها راه برای درنظرگرفتن و بهرسمیتشناختن ویژگی چندملیتیبودن اسپانیاست. اگر بخواهیم اسپانیا یک دموکراسی واقعی باشد راهی جز گردننهادن به این نوع سیستم اداره کشور نداریم. دولتهای مختلف اسپانیا نگرشهای متفاوتی به این موضوع در دموکراسی جوان ما داشتهاند. احزاب چپ و چپ میانه تمایل بیشتری به سازگاری با قدرتهای تازه برای جوامع خودمختار دارند، درحالیکه احزاب دستراستی اغلب بهعنوان احزاب ملیگرای اسپانیایی تلاش میکنند تا از وجهه فدرال در نظام نیمهفدرال کنونی بکاهند. درواقع، اگرچه عوامل دیگری نیز در جهتگیری کنونی مردم کاتالونیا دخیل بودهاند؛ بااینحال، میتوان گفت که رویکرد سرسختانه حزب راستگرای «مردم» در اسپانیا (چه زمانی که در موضع اپوزیسیون بود و چه اکنون که قدرت را در دست دارد) عاملی مهم در تصمیمگیری اخیر کاتالانها برای استقلال کاتالونیا بوده است.
دولت مرکزی وجود یک مشکل اساسی در ارتباط با کاتالونیا و اسپانیا را انکار میکند. چنین استراتژیای تنها به افزایش حمایت از استقلال کمک کرده است. کاتالونیا امروز به دو دسته تقسیم شده است.
انگیزه اصلی کاتالانها برای استقلال چیست؟ کاتالونیا 20 درصد از تولید ناخالص ملی اسپانیا را تشکیل میدهد و آن منطقه خواستار دریافت سهم بیشتری از درآمدهای دولت مرکزی است. آیا میتوان گفت که دلایل اقتصادی اصلیترین انگیزه برای طرح خواست کاتالونیاست؟
خاوی لوپز: دراینمیان علل فرهنگی، سیاسی و اقتصادی وجود دارند. بااینحال، این استدلال شما که اگر دولت اسپانیا با ارائه درآمد بیشتر به کاتالونیا که بخش مهمی از شرطوشروط کاتالانهاست موافقت کند این موضوع میتواند در تغییر نظر کاتالونیا تأثیرگذار باشد درست است.
فران پدرت: مسئله اصلی آن است که رویکرد حزب مردم اسپانیا در جریان مذاکرات درباره اساسنامه جدید استقلال کاتالونیا خصمانه بوده است. قطعا بحران اقتصادی سبب شده تا این انگیزه و ایده در میان کاتالانها ایجاد شود که این منطقه ثروتمند میتواند سهم بیشتری از رفاه اجتماعی داشته باشد و سهم کمتری از مالیات را بپردازد. ما سوسیالیستهای کاتالان موافق این موضوع هستیم که نیاز سرمایهای بیشتری برای نظام رفاهی ما وجود دارد. بااینحال، ما خواستار حفظ اتحاد خود با سایر مناطق اسپانیا و اروپا هستیم. ما گمان نمیکنیم که استقلال گزینه خوبی برای مردم کاتالونیا باشد. در صورتی که دولت اسپانیا مدیریت امور را بهگونهای انجام دهد که نیازهای اقتصادی کاتالونیا برآورده شود (همانند برآوردهشدن نیازهای والنسیا یا سایر مناطق غنی اسپانیا) فکر میکنم میزان حمایت از ایده استقلالخواهی کاهش خواهد یافت؛ بااینحال، این ایده از بین نخواهد رفت یا به ایدهای حاشیهای تبدیل نخواهد شد، چراکه سایر عوامل بهویژه بهرسمیتنشناختن کامل ویژگی چندملیتی اسپانیا از سوی دولت مرکزی هنوز معضلی اساسی است که بر سر جای خود باقی مانده است.
باوجود گسترش خواست استقلالخواهی در کاتالونیا، جنبش «اتا» در باسک فعالیتهای مسلحانه خود را متوقف کرده است و ما صدای استقلالطلبی را از آن ناحیه نمیشنویم؟ چرا؟
خاوی لوپز: باسک در یک روند صلحآمیز گذار قرار دارد. اتا فعالیتهای خشونتبار خود را متوقف کرده است؛ بااینحال، باسک نیازمند زمان است تا از ادغام جامعه اطمینان حاصل کند. این موضوع پس از سالها اختلاف روی داد.
فران پدرت: جنبش استقلالخواهی در باسک قدرتمند است. چند سال پیش از رشد زمینه استقلال کاتالان، حزب ملیگرای باسک که حزب حاکم در جامعه خودمختار باسک است، پرچم «حق تصمیمگیری و تعیین سرنوشت» آن ناحیه را بالا برد و تلاشهای درخور توجهی برای کسب استقلال یا نوعی از تصمیمگیری آزادانه و خودمختاری باسک را مطرح کرد. البته آنان در رسیدن به اهداف خود شکست خوردند و به همین دلیل حزب ناسیونالیست باسک در حال تلاش برای تعمیم استراتژیهای جدیدی است. این موضوع به یک تلاش عظیم برای استقلال نینجامیده است. من فکر میکنم باسک و کاتالونیا دو واقعیت متفاوت، با عوامل دخیل گوناگون هستند.
کاتالونیا اعلام کرده خواستار استقلال از اسپانیا و عضویت همزمان در اتحادیه اروپا بهعنوان یک عضو تازه است، درحالیکه هدف اصلی اتحادیه اروپا ادغام کشورهای اروپایی است و جداییطلبی در مغایرت با هدف اصلی تعیینشده اتحادیه اروپاست. به نظرتان رهبران اتحادیه اروپا چه واکنشی به استقلال کاتالونیا از خود نشان خواهند داد؟
خاوی لوپز: در هر شکلی یک کاتالونیای مستقل، شریکی از جامعه اروپایی خواهد بود. کاتالونیا از قانونشکنی به عنوان یک دولت خودداری خواهد کرد. کاتالونیا هنوز حتی به عنوان یک دولت از سوی اتحادیه اروپا بهرسمیت شناخته نشده است.
فران پدرت: در صورت جدایی کاتالونیا از اسپانیا (درصورتیکه جدایی غیرتوافقی باشد) این موضوع نشاندهنده آن است که کاتالونیا به طور خودکار از دیدگاه اتحادیه اروپا یک کشور ثالث به شمار خواهد آمد؛ با تمام پیامدها در حوزه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و سایر حوزهها. درصورتیکه جدایی یکطرفه باشد، کاتالونیا احتمالا با دشواریهای زیادی در مسیر بهرسمیتشناختهشدن به عنوان یک دولت مواجه خواهد بود. همچنین این دشواری در زمینه پذیرش عضویت آن ناحیه به عنوان یک عضو جدید در اتحادیه اروپا نیز وجود خواهد داشت؛ چراکه تصمیم به اتفاق آرای سایر اعضای اتحادیه اروپا، برای پذیرش عضویت دولتی تازه وجود دارد. این درحالی است که بسیاری از اعضای اتحادیه اروپا اقلیتی از ملیتها را درون مرزهای خود دارند و به همین دلیل احتمالا با پذیرش عضویت کاتالونیا مخالفت خواهند کرد؛ چراکه میدانند در صورت پذیرش استقلال کاتالونیا، مسیر جدایی یکطرفه در دیگر کشورهای اروپایی نیز هموار خواهد شد. در نتیجه، همانگونه که شما اشاره کردید، ایده استقلال کاتالونیا خلاف جهت خواست و ایده اتحادیه اروپا خواهد بود.
درصورتیکه اتحادیه اروپا، عضویت کاتالونیا در آن اتحادیه را به عنوان دولتی مستقل نپذیرد، این موضوع چه تأثیری بر وضعیت اقتصادی آن منطقه خواهد گذاشت؟
خاوی لوپز: همانگونه که «جوزف بورل»، رئیس پیشین پارلمان اروپایی در کتاب تازه خود درباره استقلال کاتالونیا توضیح داده، جامعه بینالمللی، استقلال برای یک منطقه غنی و ثروتمند را نخواهد پذیرفت. او اشاره کرده مخالفت با استقلال کاتالونیا، بدین خاطر است که کاتالانها خواستار رهایی هستند. بااینحال، کشورهای مخالف این امر میخواهند اتحاد خود را در برابر خواست عمومی کاتالونیا به نمایش بگذارند. این وضعیت ابهامات زیادی در حوزه اقتصاد و تبعات آن ایجاد خواهد کرد.
فران پدرت: پاسخ به این پرسش دشوار است. ما بر این باوریم که جنبش طرفدار استقلال خوشبینی غیرواقعبینانه و بیش از اندازهای درباره امکان تحقق این ایده دارد. کاتالونیا به نسبت تولید ناخالص ملی سالانه خود، بدهیهای عظیمی دارد و همین موضوع سبب میشود مسیر جذب پول از ابزارها برای سرمایهگذاری در صندوق دولتی جدید دشوار باشد. همچنین بدهیهای بخش خصوصی نیز زیاد است و بعید است بتوان سرمایههای لازم را در قالب نوعی اوراق قرضه میهنی تأمین کرد. در خارج از کاتالونیا نیز اسپانیا و اتحادیه اروپا میتوانند مشکلات زیادی را برای اقتصاد ما ایجاد کنند. هردوی آنها طرفهای اصلی بازارهای ما هستند. بیشتر بانکهای ما خارج از چتر بانک مرکزی اروپا هستند. سخنگویان ایده استقلالخواهی تلاش دارند درباره عضویت در انجمن تجارت آزاد اروپا صحبت کنند، اما نمیتوانند سایرین را دراینباره اقناع کنند. تصمیمگیری نهایی دراینباره بستگی به حسننیت سایر طرفین نیز دارد.
خلاف همهپرسی در اسکاتلند که در نتیجه مذاکرات میان لندن و ادینبرگ انجام شد. اکنون میبینیم توافقی میان مادرید و بارسلونا درباره همهپرسی صورت نگرفته است. آیا فکر نمیکنید این حالت وضعیت را پیچیدهتر خواهد کرد؟
خاوی لوپز: بله، کاتالانها و سوسیالیستهای اسپانیایی در سالهای گذشته بر سر برنامه اصلاحات قانون اساسی که به طور خاص هویت ملی کاتالونیا را بهرسمیت بشناسد و بر سر تقویت حضور نمایندگان مناطق مختلف در پارلمان با مادرید گفتوگو کردهاند. ما همچنین، خواستار فرایند تصمیمگیری در روند مذاکرات درباره توزیع منصفانهتر درآمد مالیاتی میان مناطق مختلف بودهایم. به طور خلاصه، ما خواستار اعمال اصلاحاتی در اسپانیا با جهتگیری فدرال بودهایم.
فران پدرت: ما سوسیالیستهای کاتالان، به عنوان یک حزب فدرالیست در تلاش هستیم به زایش قانون اساسی فدرال در اسپانیا کمک کنیم. ما خواستار قانونی هستیم که در آن ویژگی چندملیتیبودن اسپانیا بهرسمیت شناخته شود. ما مخالف ناسیونالیسم از هر دو جنبه کاتالانی و اسپانیایی آن هستیم. درصورتیکه توافق بر سر قانون فدرال جدید شکست بخورد و نتواند در همهپرسی در کاتالونیا یا اسپانیا تصویب شود، تنها راه باقیمانده در پیشگرفتن نوعی از یک راهحل کانادایی خواهد بود.
در یک دموکراسی شما تنها میتوانید جدایی را به عنوان میوهای از توافقی جامع و منطبق با یک سازوکار قانونی و با تکیه بر خواست عموم مردم تصور کنید صرفنظر از آنکه نتیجه همهپرسی چه باشد. شما نمیتوانید با اجبار و برخلاف خواست اکثریت مردم کاتالونیا جدایی را عملی کنید.
اسپانیا جزء تمرکززداییشدهترین کشورهای اروپایی از زمان مرگ فرانکو به این سو است. بهرسمیتشناختن پلیس محلی کاتالونیا به جای پلیس ملی و همچنین استقلال نهادهای مالی باسک، ازجمله مسائلی بودهاند که دولت مرکزی مادرید آنها پذیرفته است. آیا فکر نمیکنید از طریق مذاکره میتوانید امتیازات حقوقی و قانونی بیشتری را از مادرید بگیرید؟
خاوی لوپز: برای یافتن هرگونه راهحلی به منظور رفع مشکل کنونی، دو دولت باید پشت میز مذاکره بنشینند و گفتوگو را آغاز کنند. در روند گفتوگو است که معامله صورت میگیرد و تلاش برای یافتن یک راهحل انجام میشود. در مواجهه با یک مشکل سیاسی دو دولت باید از ابزارهای سیاسی برای حل مسئله استفاده کنند. پاسخ دیگری جز مذاکره برای این موضوع وجود ندارد.
فران پدرت: حتی اگر بتوان قدرت بیشتری به کاتالونیا محول کرد، این عامل کلیدی و موضوع اصلی نیست. تلاشی برای به رسمیتنشناختن کاتالانها در اسپانیا وجود دارد که یک اشتباه است. ما نیازمند یک نظام فدرال کارآمد هستیم. بله، ما یکی از تمرکززداییشدهترین کشورها در اروپا هستیم. بااینحال، آنچه به آن نیازمندیم یک فرهنگ فدرالی واقعی، وفاداری نهادها به آن فرهنگ و بهرسمیتشناختهشدن کامل ویژگی چندملیتی اسپانیاست. ما نیازمند برگزاری همهپرسی درباره یک قانون اساسی تازه هستیم. ما نیازمند دستیابی به رأی اکثریت اسپانیاییها و همچنین کاتالانها برای تصویب قانون اساسی جدیدی هستیم. همانطور که پیشتر گفتم، درصورتیکه این امر امروز پذیرفته نشود، مجبور به نوعی راهحل کانادایی هستیم. من از ایده استقلال نمیترسم. بهسادگی یک ایده جداگانه ارائه میدهیم؛ ایده یک فدراسیون.
پیشبینی شما درباره انتخابات پیشروی مادرید در ماه دسامبر آینده چیست؟ این موضوع چه تأثیری بر خواسته استقلالخواهی کاتالونیا خواهد گذاشت؟
خاوی لوپز: «ماریانو راخوی»، نخستوزیر اسپانیا، رهبری نیست که بتواند این بحران را حلوفصل کند. او در سه سال گذشته زمام امور را در دست داشته و دائما وجود مسئله کاتالونیا را انکار کرده است. در مواجهه با رویکرد فلجشده «حزب مردم» اسپانیا در دوران زمامداری و بیاعتنایی آن دولت به احساسات استقلالخواهانه، ما سوسیالیستها تنها از یک راه حمایت میکنیم: راه گفتوگو و مذاکره و توافق از طریق آن. ما در حال تلاش برای ارائه برنامهای اصلاحی هستیم که تمام شهروندان اسپانیایی به آن رأی دهند و اصلاحات در قانون اساسی را نیز بهویژه در حوزه شفافیت دموکراتیک و حقوق اجتماعی شامل شود.
فران پدرت: من فکر میکنم حزب دست راستی حاکم «مردم» بهشدت در انتخابات آینده آرای پیشین خود را از دست خواهد داد. در نتیجه، بر این باورم که تغییر امکانپذیر است و درصورتیکه فصل تازهای در سیاست اسپانیا گشوده شود، بخشی از آن این است که طرفداران استقلال کاتالونیا از رویکرد حداکثرگرایانه خود بکاهند و فضا را برای دستیابی به یک توافق فدرال جدید باز کنند. من یک فدرالیست هستم و حزب سوسیالیست کاتالونیا نیز از فدرالیسم حمایت میکند؛ در نتیجه ما تلاش میکنیم ایده فدرالیسم را ترویج دهیم. من فکر میکنم تنها در چارچوبی فدرال است که هم میتوان از جامعه کاتالونیا حمایت کرد و هم از کل جامعه اسپانیا، حتی درصورتیکه امروز کاتالانها درباره این موضوع تردید داشته باشند.
درصورتیکه منازعه ادامه پیدا کند، فکر میکنید شاهد درگیریهای مسلحانه در کاتالونیا، مشابه آنچه در سالهای پیش در باسک روی داد، باشیم؟ به نظرتان واکنش ملیگرایان اسپانیایی به خواست استقلالخواهی کاتالونیا چه خواهد بود؟
خاوی لوپز: باید بگویم اسپانیا جامعه صلحطلب است و من هیچگونه خطر بروز خشونتی را در آینده متصور نیستم.
فران پدرت: من نیز چنین فکر نمیکنم. خواست مبارزه مسلحانه در بستر ناسیونالیسم اسپانیایی یا در بستر ناسیونالیسم کاتالانی تنها از سوی چند گروه بهحاشیهراندهشده مطرح شده که نفوذی در جوامع ندارند. ما هیچ نوع حمله خشونتآمیز یا تروری را در سالهای اخیر در کاتالونیا شاهد نبودهایم و در اوج تنشهای سیاسی نیز دستبردن به چنین تاکتیکهایی در کاتالونیا دیده نشدهاند.
متأسفانه شاهد رشد ناسیونالیسم در سرتاسر اروپا هستیم. ناسیونالیسم اسپانیایی و کاتالانی نیز از این قاعده مستثنا نیستند. واکنش ناسیونالیسم اسپانیایی پیشبینیپذیر است: ناسیونالیسم بیشتر و شدیدتر.
مادرید مصرانه بر این باور است که هیچگونه تغییری در قانون اساسی درباره پذیرش استقلال کاتالونیا را نخواهد پذیرفت و این موضوع را خلاف قانون اساسی تدوینشده پس از سال 1975 میلادی و پایان دیکتاتوری فرانکو میداند. فکر میکنید مادرید در نهایت اصلاح قانون اساسی را در چارچوبی فدرال خواهد پذیرفت؟
خاوی لوپز: همانگونه که پیشتر اشاره کردم، از نظر من تنها راه برای حل بحران ارضی تدوین یک قانون اساسی جدید در جهتی فدرال است.
فران پدرت: من با این پیشفرض موافق نیستم. مادرید (و نه اسپانیا) یک کلیت با یک ذهنیت واحد نیست؛ همانگونه که کاتالونیا یک ذهنیت با خواست یکپارچه نیست. حتی درصورتیکه قانون اساسی اسپانیا اصلی را برای جدایی در نظر نگرفته باشد، این یک نقص دموکراتیک نیست. اگر قانونمان را با قوانین اساسی کشورهای پیشرفته مقایسه کنیم به این نتیجه میرسیم. ما خواستار یک قانون اساسی فدرال جدید هستیم، درعینحال، نیازمند یافتن راهحلی از نوع کانادایی هستیم که درون چارچوب داخلی، همراه با خودمختاری باشد. به همین دلیل است که ما خواستار ایجاد نظامی فدرال، اجتماعی و دموکراتیک در اسپانیا هستیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.