|

دشمنی تروریست‌ها با جلوه‌های «زندگی»

مهدی ملک‌محمد . روان‌شناس

این سؤال در ذهن مردم جهان و محققان علوم اجتماعی و سیاست‌مداران شکل گرفته که تروریست‌ها از جان انسان‌های بی‌گناه چه می‌خواهند؟ این بار اول نبود که تروریست‌ها به جای حمله مستقیم به اهداف نظامی و سیاسی جان آدم‌های بعضاً بی‌خبر از سیاست را می‌گیرند. تروریست‌های گروهک فرقان در اوایل پیروزی انقلاب بیش از آنکه به اهداف سیاسی و نظامی حمله کنند، به جان انسان‌های عادی تعرض کردند. تروریست‌های گروه طالبان تقریبا در تمامی طول عمر فعالیت تروریستی خود بیش از آنکه به اهداف سیاسی و نظامی مورد اعتراض تعرض کند، جان انسان‌های بی‌گناه را گرفتند و فاجعه نکبت‌بار 11سپتامبر را رقم زدند. مترو لندن نیز از این اقدامات تروریستی آنها درامان نماند. اما فقط کشورهای غربی با این مسئله مواجه نیستند، بلکه مردم خاورمیانه که زادگاه این گروه‌های تروریستی‌ است، مدتهاست در رنج اقدامات تروریستی آنها به سر می‌برند. روزی از کشته‌شدن 43 انسان در منطقه ضاحیه بیروت نگذشته بود که شهروندان پاریسی در رستوران و سالن کنسرت مورد حمله داعشی‌ها قرار گرفتند. به راستی تروریست‌ها از جان انسان‌های بی‌گناه چه می‌خواهند؟ روان‌شناسان، دانشمندان علوم اجتماعی و دیگر محققان پاسخ به این سؤال را با مطالعه ذهن تروریست‌ها بررسی کرده‌اند. در کتاب «بهداشت فجایع» نوشته دکتر رابرت سیوتون که یک فصل از آن به روان‌شناسی تروریسم اختصاص یافته است، نویسنده چنین بیان کرده است: «گروه‌های تروریستی در نهایت با حمله به اهداف غیرنظامی به دنبال بی‌ثباتی افراد و سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی مدرن هستند. آنها این کار را برای تضعیف ارزش‌های مشترک جهان مدرن انجام می‌دهند». به عبارت دیگر، تروریست‌ها به دنبال آن هستند که چارچوب‌‌های مرجعی که انسان‌ها با آن، خودشان را می‌شناسند، نسبت به آن واکنش‌های احساسی نشان می‌دهند و میزان اهمیت موضوعات و مکان‌ها، افراد و قوانین، آداب و رسوم و انتظارات‌شان را با آن برآورد می‌کنند، تغییر دهند. برای تروریست‌ها رفتن به رستوران، دیدن یک کنسرت، یا تماشای فوتبال یک ارزش مدرن مشترک در جهان است که باید تغییر یابد.

پس اگر قرار است به سراغ غیرنظامیان بروند چه جایی بهتر از این جاها. از سوی دیگر، تروریست‌ها برای ضربه‌زدن به مردم در جایی که احساس امنیت بیشتری دارند دلایل استراتژیک دیگری دارند. براساس یک مطالعه منتشرشده در شماره ماه ژوئن مجله علمی«تحلیل خطر» تروریست‌ها به‌جای اینکه به دنبال تأثیرات حداکثری اقتصادی یا ساختاری اقدامات‌شان باشند، تصمیم‌شان را براساس دلایل احساسی و عاطفی می‌گیرند. از جمله این دلایل احساسی نشان‌دادن قدرت خود به حریف با کشتن شهروندانی است که به ایدئولوژی افراطی تروریست‌ها باور ندارند و به دنبال زندگی‌ هستند. در پس این جنایت آنها می‌خواهند اعضای گروهشان افزایش یابد. بعد از حملات گسترده گروه ائتلاف به رهبری آمریکا و حملات جنگنده‌های روسیه، داعش تا حدود نسبتاً زیادی قدرتی که به‌خصوص در عرصه رسانه‌ از خود ساخته بود از دست داد و به همگان این‌گونه القا شد که کار داعش تمام است. خارج‌شدن شهر سنجار عراق از دست داعش شاهد دیگری برای از دست‌دادن قدرت این گروه بود. خطر این حملات بیش از آنکه برای داعش فیزیکی باشد، روانی بود و آنها ترس از دست‌دادن اعضای گروه‌شان را داشتند. چراکه این گروه افراطی بیش از ابزار به آدم‌هایش استوار است. همین شد که آنها برای بازیابی قدرت‌شان به فکر چاره‌ای تروریستی افتادند. چه چاره‌ای بهتر از تحقیر یکی از دولت‌های حمله‌کننده به این گروه به نام دولت فرانسه؟اما علاوه بر دلایل تصمیمات گروه‌های تروریستی، نکته دیگری نیز در این میان جالب است. اعضای عملیاتی داعشی مثل دیگر تروریست‌ها مرد و جوان هستند. چرا؟ بر طبق کتاب تازه انتشار یافته «روان‌شناسی تکاملی و تروریسم» مطالعات مختلفی نشان داده که در سال‌های ابتدایی دوران کودکی، مردان بیش از زنان در معرض دیدن رفتارهای خطرناک هستند. روچ، روان‌شناس و استاد دانشگاه هادرزفیلد در یک سخنرانی در ماه سپتامبر سال جاری میلادی گفته است که این سطح بالای هورمون‌ها هستند که نشان می‌دهند چرا این مردان جوان‌ هستند که بمب‌گذاری‌های انتحاری را انجام می‌دهند، در حالی که تصمیم این اقدامات تروریستی از طرف مردان مسن‌تر است. بر طبق مطالعه مجله «تحلیل خطر»تروریست‌های انتحاری، به‌خصوص به دنبال مراقبت و راهنمایی از طرف شخصیت‌های قوی‌تر هستند و می‌خواهند برای اقدامات بسیار خشونت‌بارشان از طرف آنها مورد توجه قرار بگیرند. البته کدگذاری و فرمولیزه‌کردن ریشه‌های روان‌شناختی اقدامات تروریستی سخت است اما براساس یافته‌های یک مقاله منتشرشده در سال 2007 در مجله علمی «پرخاشگری و رفتار خشونت‌آمیز» آنها دارای یک سابقه آموزشی ضعیف و انبوهی از شکست در کار، ازدواج یا انطباق با دنیای مدرن هستند. در یک کلام، تروریست‌ها به دلیل نارضایتی عمیق‌شان از وضعیت خود نمی‌توانند ببینند که گروهی از انسان‌ها شبی آرام را در رستوران، سالن کنسرت یا ورزشگاه فوتبال بگذرانند. آنها با کشتن انسان‌های بی‌گناه می‌خواهند لحظه‌ای خشم خود را تخفیف دهند. انتظاری که برای آنها و رهبرانشان برآورده نخواهد شد.

این سؤال در ذهن مردم جهان و محققان علوم اجتماعی و سیاست‌مداران شکل گرفته که تروریست‌ها از جان انسان‌های بی‌گناه چه می‌خواهند؟ این بار اول نبود که تروریست‌ها به جای حمله مستقیم به اهداف نظامی و سیاسی جان آدم‌های بعضاً بی‌خبر از سیاست را می‌گیرند. تروریست‌های گروهک فرقان در اوایل پیروزی انقلاب بیش از آنکه به اهداف سیاسی و نظامی حمله کنند، به جان انسان‌های عادی تعرض کردند. تروریست‌های گروه طالبان تقریبا در تمامی طول عمر فعالیت تروریستی خود بیش از آنکه به اهداف سیاسی و نظامی مورد اعتراض تعرض کند، جان انسان‌های بی‌گناه را گرفتند و فاجعه نکبت‌بار 11سپتامبر را رقم زدند. مترو لندن نیز از این اقدامات تروریستی آنها درامان نماند. اما فقط کشورهای غربی با این مسئله مواجه نیستند، بلکه مردم خاورمیانه که زادگاه این گروه‌های تروریستی‌ است، مدتهاست در رنج اقدامات تروریستی آنها به سر می‌برند. روزی از کشته‌شدن 43 انسان در منطقه ضاحیه بیروت نگذشته بود که شهروندان پاریسی در رستوران و سالن کنسرت مورد حمله داعشی‌ها قرار گرفتند. به راستی تروریست‌ها از جان انسان‌های بی‌گناه چه می‌خواهند؟ روان‌شناسان، دانشمندان علوم اجتماعی و دیگر محققان پاسخ به این سؤال را با مطالعه ذهن تروریست‌ها بررسی کرده‌اند. در کتاب «بهداشت فجایع» نوشته دکتر رابرت سیوتون که یک فصل از آن به روان‌شناسی تروریسم اختصاص یافته است، نویسنده چنین بیان کرده است: «گروه‌های تروریستی در نهایت با حمله به اهداف غیرنظامی به دنبال بی‌ثباتی افراد و سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی مدرن هستند. آنها این کار را برای تضعیف ارزش‌های مشترک جهان مدرن انجام می‌دهند». به عبارت دیگر، تروریست‌ها به دنبال آن هستند که چارچوب‌‌های مرجعی که انسان‌ها با آن، خودشان را می‌شناسند، نسبت به آن واکنش‌های احساسی نشان می‌دهند و میزان اهمیت موضوعات و مکان‌ها، افراد و قوانین، آداب و رسوم و انتظارات‌شان را با آن برآورد می‌کنند، تغییر دهند. برای تروریست‌ها رفتن به رستوران، دیدن یک کنسرت، یا تماشای فوتبال یک ارزش مدرن مشترک در جهان است که باید تغییر یابد.

پس اگر قرار است به سراغ غیرنظامیان بروند چه جایی بهتر از این جاها. از سوی دیگر، تروریست‌ها برای ضربه‌زدن به مردم در جایی که احساس امنیت بیشتری دارند دلایل استراتژیک دیگری دارند. براساس یک مطالعه منتشرشده در شماره ماه ژوئن مجله علمی«تحلیل خطر» تروریست‌ها به‌جای اینکه به دنبال تأثیرات حداکثری اقتصادی یا ساختاری اقدامات‌شان باشند، تصمیم‌شان را براساس دلایل احساسی و عاطفی می‌گیرند. از جمله این دلایل احساسی نشان‌دادن قدرت خود به حریف با کشتن شهروندانی است که به ایدئولوژی افراطی تروریست‌ها باور ندارند و به دنبال زندگی‌ هستند. در پس این جنایت آنها می‌خواهند اعضای گروهشان افزایش یابد. بعد از حملات گسترده گروه ائتلاف به رهبری آمریکا و حملات جنگنده‌های روسیه، داعش تا حدود نسبتاً زیادی قدرتی که به‌خصوص در عرصه رسانه‌ از خود ساخته بود از دست داد و به همگان این‌گونه القا شد که کار داعش تمام است. خارج‌شدن شهر سنجار عراق از دست داعش شاهد دیگری برای از دست‌دادن قدرت این گروه بود. خطر این حملات بیش از آنکه برای داعش فیزیکی باشد، روانی بود و آنها ترس از دست‌دادن اعضای گروه‌شان را داشتند. چراکه این گروه افراطی بیش از ابزار به آدم‌هایش استوار است. همین شد که آنها برای بازیابی قدرت‌شان به فکر چاره‌ای تروریستی افتادند. چه چاره‌ای بهتر از تحقیر یکی از دولت‌های حمله‌کننده به این گروه به نام دولت فرانسه؟اما علاوه بر دلایل تصمیمات گروه‌های تروریستی، نکته دیگری نیز در این میان جالب است. اعضای عملیاتی داعشی مثل دیگر تروریست‌ها مرد و جوان هستند. چرا؟ بر طبق کتاب تازه انتشار یافته «روان‌شناسی تکاملی و تروریسم» مطالعات مختلفی نشان داده که در سال‌های ابتدایی دوران کودکی، مردان بیش از زنان در معرض دیدن رفتارهای خطرناک هستند. روچ، روان‌شناس و استاد دانشگاه هادرزفیلد در یک سخنرانی در ماه سپتامبر سال جاری میلادی گفته است که این سطح بالای هورمون‌ها هستند که نشان می‌دهند چرا این مردان جوان‌ هستند که بمب‌گذاری‌های انتحاری را انجام می‌دهند، در حالی که تصمیم این اقدامات تروریستی از طرف مردان مسن‌تر است. بر طبق مطالعه مجله «تحلیل خطر»تروریست‌های انتحاری، به‌خصوص به دنبال مراقبت و راهنمایی از طرف شخصیت‌های قوی‌تر هستند و می‌خواهند برای اقدامات بسیار خشونت‌بارشان از طرف آنها مورد توجه قرار بگیرند. البته کدگذاری و فرمولیزه‌کردن ریشه‌های روان‌شناختی اقدامات تروریستی سخت است اما براساس یافته‌های یک مقاله منتشرشده در سال 2007 در مجله علمی «پرخاشگری و رفتار خشونت‌آمیز» آنها دارای یک سابقه آموزشی ضعیف و انبوهی از شکست در کار، ازدواج یا انطباق با دنیای مدرن هستند. در یک کلام، تروریست‌ها به دلیل نارضایتی عمیق‌شان از وضعیت خود نمی‌توانند ببینند که گروهی از انسان‌ها شبی آرام را در رستوران، سالن کنسرت یا ورزشگاه فوتبال بگذرانند. آنها با کشتن انسان‌های بی‌گناه می‌خواهند لحظه‌ای خشم خود را تخفیف دهند. انتظاری که برای آنها و رهبرانشان برآورده نخواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.