|

سیاستی جدید برای خاورمیانه

عبدالباری عطوان

فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور فرانسه، زمانی که گفت کشورش به دلیل انفجارها و حملات شش‌گانه‌ای که پاریس را لرزاند، با یک «جنگ» مواجه است، مبالغه نکرد؛ چراکه پاریس و تمامی کشورهای غربی از آنچه رخ داد شوکه شدند و این هراس را دارند که این حملات در مرکز پایتخت‌های این کشورها تکرار شود و شهروندان آنها را هدف قرار دهد. این انفجارها و همچنین دیگر حملات صورت‌گرفته، نه‌تنها میزان خطر شکل‌گرفته داعش را نشان می‌دهد؛ بلکه میزان نفوذ این گروه بین جوانان اسلام‌گرای غرب و موفق عمل‌کردن آن را در تحمیل عقیده خود به این جوانان و عضوگیری آنان برای اجرای طرح‌های تروریستی‌اش نشان می‌دهد. بیش از چهار حمله توسط داعش و گروه‌های وابسته به آن در کمتر از دو هفته صورت گرفته است که تمامی این حملات در 10 سال گذشته از نظر وسعت و تأثیرات امنیتی و روحی و تلفات انسانی‌شان بی‌سابقه هستند. حمله نخست نفوذ به فرودگاه شرم‌الشیخ و منفجرکردن هواپیمای روسی و کشتن تمامی سرنشینان آن بود. حمله دوم شلیک گلوله در پایگاه آموزشی اردن و کشته‌شدن دو مشاور نظامی آمریکایی و یک مشاور نظامی آفریقای‌جنوبی بود که داعش رسما مسئولیت این حمله را برعهده نگرفته است؛ اما بیشتر کارشناسان احتمال می‌دهند که داعش در این حمله دست داشته است و حمله سوم نیز منفجرکردن خیابانی در ضاحیه جنوبی بیروت و حمله چهارم نیز حملات جمعه‌شب در پاریس بود.
فرانسه وضعیت فوق‌العاده اعلام کرد و نیروهای ارتش را به خیابان‌ها فرستاد. کشورهای اروپایی دیگر نیز همین کار را کردند؛ اما این راه‌حل‌های امنیتی و نظامی به‌تنهایی نمی‌توانند پایتخت‌های کشورهای غربی را مقابل حملات مشابه محافظت کنند و باید استراتژی کاملی برای حل‌وفصل دلایلی که به شکل‌گیری داعش انجامید و همچنین قدرت‌یافتن آن در اجرای حملات خود تدوین شود. بیشتر کشورهای غربی اگر نخواهیم بگوییم که تمامی آنها، خواهان اذعان به این دلایل، چه به صورت فردی یا دسته‌جمعی و نقش خود در ایجاد خاستگاه‌هایی برای این پدیده تروریستی خطرناک نیستند و نمی‌خواهند بگویند که با مداخله‌های نظامی خود و تجزیه کشورها و تلاش برای ترسیم مجدد مرزها و نقشه منطقه خاورمیانه برای اجرائی‌شدن منافع و طرح‌های خود و همچنین تبدیل اسرائیل به یک ابرقدرت در منطقه، باعث شکل‌گیری این عوامل شده‌اند. کشورهای غربی که دست به مداخله‌های نظامی در منطقه زده‌اند، روش تخریب و ویران‌کردن را می‌دانند اما نمی‌دانند یا نمی‌خواهند بدانند که چگونه جوامع و کشورهایی را که ویران کرده‌اند، باید از نو بسازند و اینجا ریشه مشکلات مطرح می‌شود و آنها همواره به کارشناسانی تکیه می‌کنند که انتقام‌جویی‌ها و نزاع‌های تلافی‌جویانه آنها را برای تدوین سیاست‌های خارجی‌شان در منطقه عربی درنظر می‌گیرند که این مسئله تأثیر منفی بر منطقه و مردم آن می‌گذارد.
این حملات خونین که در پاریس با کمربندهای انتحاری و تفنگ‌ها صورت گرفت، به نفع احزاب و گروه‌های راست‌گرای تندرو و سیاست‌های نژادپرستانه آنها علیه بیش از 30 میلیون مسلمان در قاره اروپا خواهد بود که یک‌سوم آنها در فرانسه، آلمان و انگلیس هستند و این مسئله‌ای است که اگر به اقدامات خشونت‌آمیز و حملات تلافی‌جویانه تبدیل شود، به درگیری‌ها و حکم‌فرماشدن ترس، وحشت و بی‌ثباتی می‌انجامد که چه‌بسا خطر آن بیشتر از خطر حملات پاریس است. دولت‌های غربی باید به دنبال راه‌حل‌های دیگری که امنیتی و نظامی نباشند، بگردند تا با این پدیده تروریستی ویرانگر مقابله کنند و در رأس آن سیاست‌های خارجی خود در منطقه خاورمیانه را تغییر دهند چراکه کسانی که ایستگاه‌های قطار مادرید و لندن را منفجر کردند گفتند این اقدام را با تأثیر از حمله به عراق و اشغال آن و کشتن یک میلیون نفر از مردم آن انجام داده‌اند و در بیانیه داعش، که در آن مسئولیت انفجارهای پاریس توسط این گروه بر عهده گرفته شد، اعلام شده که این حملات به‌عنوان پاسخی به حملات هوایی به مواضع این گروه صورت گرفت.
شاید کنایه‌ای که «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، از طریق پیام تسلیت خود مطرح کرد و گفت فرانسه روز جمعه وحشیگری تروریسمی را شاهد بود که سوریه از پنج سال قبل از آن رنج می‌برد، گویای این بود که آیا به شما نگفتیم و به شما هشدار ندادیم برخی از شاخصه‌ها وجود دارند که باید به صورت طولانی‌تر موردبررسی و تعمق قرار بگیرند. آنچه در فرانسه رخ داد، میان ملت‌ها و مذاهب و ادیان هیچ تفاوتی قائل نشد و خطر این واقعیت و لزوم نگاهی دیگر به این مسئله در اینجا آشکار می‌شود؛ چراکه آنچه شاهد آن بودیم فقط نوک «کوه یخی» بوده است و این مسئله بسیاری را به این سمت سوق می‌دهد تا نسبت به گروه القاعده‌ای ترحم نشان دهند که در مقایسه با آنچه رخ می‌دهد، یک آماتور به نظر می‌رسد و این رخدادها چه‌بسا در صورت ادامه وضعیت بدون هیچ تغییرات سیاسی و ریشه‌ای درباره برخورد با مسائل خاورمیانه، در آینده نیز اتفاق خواهد افتاد.

فرانسوا اولاند، رئیس‌جمهور فرانسه، زمانی که گفت کشورش به دلیل انفجارها و حملات شش‌گانه‌ای که پاریس را لرزاند، با یک «جنگ» مواجه است، مبالغه نکرد؛ چراکه پاریس و تمامی کشورهای غربی از آنچه رخ داد شوکه شدند و این هراس را دارند که این حملات در مرکز پایتخت‌های این کشورها تکرار شود و شهروندان آنها را هدف قرار دهد. این انفجارها و همچنین دیگر حملات صورت‌گرفته، نه‌تنها میزان خطر شکل‌گرفته داعش را نشان می‌دهد؛ بلکه میزان نفوذ این گروه بین جوانان اسلام‌گرای غرب و موفق عمل‌کردن آن را در تحمیل عقیده خود به این جوانان و عضوگیری آنان برای اجرای طرح‌های تروریستی‌اش نشان می‌دهد. بیش از چهار حمله توسط داعش و گروه‌های وابسته به آن در کمتر از دو هفته صورت گرفته است که تمامی این حملات در 10 سال گذشته از نظر وسعت و تأثیرات امنیتی و روحی و تلفات انسانی‌شان بی‌سابقه هستند. حمله نخست نفوذ به فرودگاه شرم‌الشیخ و منفجرکردن هواپیمای روسی و کشتن تمامی سرنشینان آن بود. حمله دوم شلیک گلوله در پایگاه آموزشی اردن و کشته‌شدن دو مشاور نظامی آمریکایی و یک مشاور نظامی آفریقای‌جنوبی بود که داعش رسما مسئولیت این حمله را برعهده نگرفته است؛ اما بیشتر کارشناسان احتمال می‌دهند که داعش در این حمله دست داشته است و حمله سوم نیز منفجرکردن خیابانی در ضاحیه جنوبی بیروت و حمله چهارم نیز حملات جمعه‌شب در پاریس بود.
فرانسه وضعیت فوق‌العاده اعلام کرد و نیروهای ارتش را به خیابان‌ها فرستاد. کشورهای اروپایی دیگر نیز همین کار را کردند؛ اما این راه‌حل‌های امنیتی و نظامی به‌تنهایی نمی‌توانند پایتخت‌های کشورهای غربی را مقابل حملات مشابه محافظت کنند و باید استراتژی کاملی برای حل‌وفصل دلایلی که به شکل‌گیری داعش انجامید و همچنین قدرت‌یافتن آن در اجرای حملات خود تدوین شود. بیشتر کشورهای غربی اگر نخواهیم بگوییم که تمامی آنها، خواهان اذعان به این دلایل، چه به صورت فردی یا دسته‌جمعی و نقش خود در ایجاد خاستگاه‌هایی برای این پدیده تروریستی خطرناک نیستند و نمی‌خواهند بگویند که با مداخله‌های نظامی خود و تجزیه کشورها و تلاش برای ترسیم مجدد مرزها و نقشه منطقه خاورمیانه برای اجرائی‌شدن منافع و طرح‌های خود و همچنین تبدیل اسرائیل به یک ابرقدرت در منطقه، باعث شکل‌گیری این عوامل شده‌اند. کشورهای غربی که دست به مداخله‌های نظامی در منطقه زده‌اند، روش تخریب و ویران‌کردن را می‌دانند اما نمی‌دانند یا نمی‌خواهند بدانند که چگونه جوامع و کشورهایی را که ویران کرده‌اند، باید از نو بسازند و اینجا ریشه مشکلات مطرح می‌شود و آنها همواره به کارشناسانی تکیه می‌کنند که انتقام‌جویی‌ها و نزاع‌های تلافی‌جویانه آنها را برای تدوین سیاست‌های خارجی‌شان در منطقه عربی درنظر می‌گیرند که این مسئله تأثیر منفی بر منطقه و مردم آن می‌گذارد.
این حملات خونین که در پاریس با کمربندهای انتحاری و تفنگ‌ها صورت گرفت، به نفع احزاب و گروه‌های راست‌گرای تندرو و سیاست‌های نژادپرستانه آنها علیه بیش از 30 میلیون مسلمان در قاره اروپا خواهد بود که یک‌سوم آنها در فرانسه، آلمان و انگلیس هستند و این مسئله‌ای است که اگر به اقدامات خشونت‌آمیز و حملات تلافی‌جویانه تبدیل شود، به درگیری‌ها و حکم‌فرماشدن ترس، وحشت و بی‌ثباتی می‌انجامد که چه‌بسا خطر آن بیشتر از خطر حملات پاریس است. دولت‌های غربی باید به دنبال راه‌حل‌های دیگری که امنیتی و نظامی نباشند، بگردند تا با این پدیده تروریستی ویرانگر مقابله کنند و در رأس آن سیاست‌های خارجی خود در منطقه خاورمیانه را تغییر دهند چراکه کسانی که ایستگاه‌های قطار مادرید و لندن را منفجر کردند گفتند این اقدام را با تأثیر از حمله به عراق و اشغال آن و کشتن یک میلیون نفر از مردم آن انجام داده‌اند و در بیانیه داعش، که در آن مسئولیت انفجارهای پاریس توسط این گروه بر عهده گرفته شد، اعلام شده که این حملات به‌عنوان پاسخی به حملات هوایی به مواضع این گروه صورت گرفت.
شاید کنایه‌ای که «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، از طریق پیام تسلیت خود مطرح کرد و گفت فرانسه روز جمعه وحشیگری تروریسمی را شاهد بود که سوریه از پنج سال قبل از آن رنج می‌برد، گویای این بود که آیا به شما نگفتیم و به شما هشدار ندادیم برخی از شاخصه‌ها وجود دارند که باید به صورت طولانی‌تر موردبررسی و تعمق قرار بگیرند. آنچه در فرانسه رخ داد، میان ملت‌ها و مذاهب و ادیان هیچ تفاوتی قائل نشد و خطر این واقعیت و لزوم نگاهی دیگر به این مسئله در اینجا آشکار می‌شود؛ چراکه آنچه شاهد آن بودیم فقط نوک «کوه یخی» بوده است و این مسئله بسیاری را به این سمت سوق می‌دهد تا نسبت به گروه القاعده‌ای ترحم نشان دهند که در مقایسه با آنچه رخ می‌دهد، یک آماتور به نظر می‌رسد و این رخدادها چه‌بسا در صورت ادامه وضعیت بدون هیچ تغییرات سیاسی و ریشه‌ای درباره برخورد با مسائل خاورمیانه، در آینده نیز اتفاق خواهد افتاد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.