|

یادداشتی بر نمایش «هتلی‌ها» به كارگرداني حميدرضا آذرنگ

پدیده نامبارک سنگدل‌شدن

علیرضا خاکسار

دیرزمانی است که اغلب ما به صورت مکرر از زبان آدم‌های مختلف (از بزرگ‌ترها و ریش‌سفید‌های فامیل گرفته، تا راننده تاکسی و نانوای سر گذر، و خلاصه آدم‌هایی که با عنصر چندوجهی و پیچیده‌ای موسوم به «مردم» زیاد سروکار دارند) راجع به نامهربان‌شدن افراد در این دوره و زمانه و استحاله تدریجی آدمیزاد به موجودی بی‌رحم و بی‌انصاف و بی‌وجدان و بی‌گذشت، زیاد شنیده‌ایم. معمولا آن ریش‌سفیدها و کسانی که سرِ درددلشان باز شده، این عوالم را به دورافتادن از اصل مسلمانی تعبیر می‌کنند و پشت‌بندش شعر «بنی‌آدم» سعدی را برایمان می‌خوانند و نتیجه می‌گیرند که دوره و زمانه عوض شده و این مردم، دیگر آن مردمی که می‌شناختیم و دوستشان داشتیم و دوستمان داشتند نیستند و در توضیح چرایی این قضیه، به‌سرعت بحث معیشت پیش مي‌آيد و موضوع کم‌کم سیاسی می‌شود... .
در مقیاس بین‌المللی هم، بلافاصله بعد از آنکه به قول معروف پیچ تلویزیون را می‌پیچانیم و کانالي خبری ظاهر می‌‌شود، فوج‌فوج تصاویر پناهندگان خسته وگرسنه‌ای که برخی از اروپایی‌ها برایشان پشت‌پا گرفته و به زمینشان زده‌‌اند، به چشمانمان حمله‌ور مي‌شوند و پیوند می‌خورند به تصاویر قایق‌های شکسته‌شان و کودکانی که روی ماسه‌های ساحل به خواب ابدی فرو رفته‌‌اند، یا بازماندگانی که به صورت خیس و سرد و پیچیده در پتو از قایق نجات پیاده می‌شوند، و گوینده تأکید می‌کند که پلیس این کشور، پناه‌جویان را همراهی می‌کند تا هرچه‌زودتر از کشور گل‌وبلبلشان خارج شوند و لوث وجودشان را به کشور مجاور منتقل کنند.
اینکه پدیده نامبارک سنگدل‌شدن، آیا موضوعی اینجایی است یا آفتی جهانی، سخنی است که سررشته‌اش بیشتر مورد علاقه مردم‌شناسان بومی/ناحیه‌ای و نویسندگان کتاب‌هایی از قبیل جامعه‌شناسی خودمانی و بیشعوری است، و تحلیل و واکاوی‌اش آن‌قدر جای حاشیه‌روی دارد که رد و نشانش را، از ستون‌های زرد هفته‌نامه‌های خانوادگی گرفته تا کتاب‌های عمیق روان‌شناسی می‌توان دنبال کرد. اما به ‌استناد هشدارهای ریش‌سفیدانِ موصوف، گویا میزان وجود این پدیده نامبارک در جامعه خودمان به مرز هشدار رسیده، اگرچه علوم آکادمیک تاکنون در تعیین فاکتورهای اندازه‌گیری بذل‌وبخشش، مهربانی، لوطی‌گری، بنده‌نوازی و... عاجز و دست‌بسته بوده، درعوض ریش‌سفیدها و رانندگان تاکسی و پیرمردهای صف نانوایی با قاطعیتی تمام در این امور خبره هستند و گیرنده‌های حساسشان کاهش تدریجی صفا و لطف و محبت را در جامعه دوروبر به‌خوبی نشان می‌دهد.
نمایش «هتلی‌ها» که اخیرا با كارگرداني و بازي حميدرضا آذرنگ در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفته، از این هشدارها و واگویه‌های اخلاقی به‌عنوان ماده خام بهره گرفته و این عناصر (بی‌رحم و بی‌انصاف‌شدن آدم‌ها) را با پدیده‌های دیگری ازقبیل احساس گناه و پشیمانی پیوند زده و بر اساس رسالت نمایشی خود، از زبان کودک پاک و معصومی که محور قصه است به وجدان تماشاگر سیخونک مي‌زند و او را به خودش ارجاع می‌دهد. هتلی‌ها نمایشی پراحساس است که یک فضای آشنای شهری را (در دو مقطع سال‌هاي اوليه پس از پايان جنگ و امروز) با محوریت دخترک خردسالی که خانواده‌اش در آستانه انهدام است، ترسيم مي‌كند... ترس‌ها، امیدواری‌ها و دلتنگی‌های این دختر برای همه ما بسیار آشناست. آدم‌های دوروبر او و تیپ و قیافه و رخت و لباس نوستالژیک اوایل دهه 70 (با کار خوب طراحان صحنه و لباس) عناصری هستند که با آنها اخت هستیم. «هتلی‌ها» آدرس سرراست می‌دهد: پل سیدخندان، خیابان دبستان، سال 1370. یک خانواده متوسط شهری با مادری که به مذهب پناه برده، پدری سابقا آرمان‌گرا که به الکل رو آورده، عمه جوان آلامد و قرتی که نامزدی بگو و بخند و بزن‌بهادر دارد... اینها آدم‌های زندگی این دخترک (نگین) هستند؛ شخصیت‌هایی بسیار ملموس و جان‌دار که سایه‌شان پس از بیست‌واندی‌سال همچنان بر زندگی و عواطف او سنگینی می‌کند؛ آدم‌هایی که گویا از گذشته خود کنده‌اند و تغییر مسیر داده‌اند و روحیه عوض کرده‌اند، اما همچنان به هیچ‌جا نرسیده و در بی‌مکانی دست‌وپا می‌زنند؛ مثل شخصیت پدر که اوایل انقلاب جانماز آب می‌کشید و پس از 10، 12سال آدمی عرق‌خور و ورشکسته است. این افراد معلق که مدام از این شاخه به آن شاخه می‌پرند و به دست خویش نابودی خود را رقم می‌زنند، بیننده را به یاد شخصیت جاودانه حمید هامون می‌اندازند... «هامون» هم متعلق به همان دوره بود.
«هتلی» صفتی است که در آن روزگار، اهالی این منطقه با لحنی تحقیرآمیز به جنگ‌زده‌‌هایی که به‌اجبار در ساختمان هتل بین‌المللی تهران (واقع در كنار پل سیدخندان) اسكان داده شده بودند نسبت می‌‌دادند؛ هم‌وطنانی از جنوب و غرب کشور که مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شده و تمام زندگی خود را در فقط یک اتاق جا می‌دادند. واضح است که معماری هتل‌های سابقا لوکسی از این دست، مناسب اقامت طولاني نبود. اتاق‌ها و سوئیت‌ها آشپزخانه ندارند و عناصری که معمولا برای اقامتگاه‌های جمعی در نظر گرفته می‌شود (از قبیل محوطه بازی کودکان، کتابخانه، سالن، تلویزیون و...) در آن وجود نداشت. آشپزی با چراغ‌های خوراک‌پزی جلو در ورودی هر اتاق انجام می‌شد و هیاهوی بچه‌‌ها در فضا موج می‌زد. در بروشور این نمایش، داستان کوتاهی از ساناز بیان (نويسنده همين نمايش‌نامه «هتلي‌ها») درج شده و در آن آمده است: «... یه قشون بچه داشتن تو اون لابی بزرگ و درندشت با کف مرمر که کثافت از سروروش بالا می‌رفت بازی می‌کردن. چلچراغ خاک‌گرفته بزرگي از سقف بلند اونجا آویزون بود با تار عنکبوتا و لامپای سوخته‌ش... میز درازی که معلوم بود یه زمانی جای رزروشن بوده و حالا شده بود جای قایم‌باشک‌بازی این بچه‌ها... بوی عجیبی میومد.. صدای رادیو... برنامه کودک تلویزیون... گریه بچه... حرف‌زدنِ بلندبلندِ زن‌ها...». قاعدتا این آدم‌ها خوب می‌دانستند که نباید چندان دم‌خور اهالی محل باشند و حفظ فاصله الزامی بود، ولی کودکانشان در مدرسه با دیگر بچه‌ها همكلاسی بودند و لاجرم هدف نیش‌وکنایه و زخمِ زبان بچه‌های کلاس قرار می‌گرفتند. راوی داستان از جشن تولدی کودکی‌اش می‌گوید که در آن، به اصرار والدینش سه نفر از بچه‌های هتلی نیز دعوت شده بودند، و یکی از آنها (مژده) مورد تحقیر قرار می‌گیرد. و...
هسته اصلی نمایش بر احساس شرم و بار گناهی استوار شده که دخترک (که حالا زنی جوان و در آستانه ميان‌سالي است) در طول حدود ربع قرن با خودش حمل کرده و حالا دنبال امکانی است که از شر آن خلاص شود، گناهی از نوع هم‌داستان‌شدن با «جمع» برای خُردکردن یک «فرد» به قصد تفریح. گناه به‌ظاهر ناچیزی که ممکن است تأثيرهاي مهیبی بر روحیه و آینده کسی که مورد تمسخر واقع شده داشته باشد، و به‌خوبی می‌دانیم که از جمله روحیات خجسته ما مردمان شیرین‌طبع، یکی هم این است که غالبا به محض آنکه در یک جمع سه‌نفر به‌بالا حاضر می‌شویم، برای یک نفر که در اقلیت است مضمون کوک کرده و دوره‌اش می‌کنیم و هر یک نیشگونی از او مي‌گيريم و حسابی بالا و پايینش می‌کنیم تا قدری بخندیم. به عبارت دیگر، تأثیر اصلی این نمایش نه در ماجرای کوچکش (که در حقیقت تجربه‌ای دخترانه است) بلکه در ارجاعی است که تماشاگر به درونیات خودش می‌دهد. گویی اغلبِ ما یک دیو درونی داریم که گاهی از مهارکردنش عاجزیم، و بدتر از آن برخی از ما دیوی با صورتک انسان هستیم. در گستره‌ای وطن‌شمول، «هتلی‌ها» نقدی بر نامعصومیت موجود در عادت‌های فرهنگی ما، و آینه‌ای‌ است در برابر آشوب تحقیر اقوام مغلوب توسط قوم غالب در جامعه‌ای به گستردگی ایران، که می‌دانیم پدیده‌ای‌ است که در سراسر تاریخ ما به‌وفور دیده می‌شود. وای بر مغلوب!
بسیاری از آثار نمایشی بزرگ، از احساس شرم و گناه مایه گرفته‌اند. این مضمونی است که تمِ تکرارشونده اغلب فیلم‌های اینگمار برگمان بزرگ بوده است (مانند «توت‌فرنگی‌های وحشی»، «شرم»، «همچون در یک آینه» و...)، سینمای بونوئل هم با نگاهی شوخ‌طبعانه سرشار از این حس است (مثل «ویريدیانا»، «تریستانا»، «بل دو ژور»)، در نمایش‌های هنريك ایبسن («استاد معمار»، «خانه عروسک» و «اشباح») شخصیت‌های نادم و گناهکاری وجود دارند که لب به اعتراف می‌گشایند. به نظر می‌رسد از آنجا که در فرهنگ مسیحی و آيین کلیسایی، اعتراف به گناه بخشی از فرایند تطهیر شخصیت است، بنابراین وجود آن در سینما و تئاتر غرب نهادینه شده اما از آنجا که در اسلام توبه از اساس پدیده‌ای درونی است و نیازی به اعتراف زبانی نیست، در خلق‌وخوی ما و به‌تبع آن در آثار نمایشی ما نیز اعتراف به گناه چندان رايج نيست.
درون‌مایه، فضا و حال‌وهوای «هتلي‌ها» در ادامه نمایشی دیگر از ساناز بیان (نویسنده اين نمايش‌نامه) به نام «خواب‌های خاموشی» است، که محور آن اثر نیز دخترکی هم‌نام با شخصیت این نمایش بود و در فضای جنگ و موشک‌باران شهرها می‌گذشت... آیا این همان نگین است؟ این همان خانواده است؟ این همان ترس‌ها و کابوس‌هاست؟ از دیگرسو احساس به گناه و اعتراف به آن نیز مضمون نمایش قبلی او؛ «قاتلانه، عامدانه، عاشقانه» بود که چندماه پيش براي دومين‌بار بر صحنه ‌تئاتر باران آمد و شرح اعترافات مستقیم و رو به تماشاگر سه زن قاتل بود. اما در «هتلي‌ها»، که به‌نوعی کامل‌ترین اثر وی و حاصل ترکیب دغدغه‌های این دو نمایش و دراماتیزه‌کردن بهتر آن در قالبی سرگرم‌کننده و تماشاگرپسند بوده، مضامین اثر به شکلی غیرمستقیم و از طریق دیالوگ‌ها و حادثه‌ها به تماشاگر منتقل شده و به‌این‌ترتیب تأثیری دیرپاتر دارد. ضمن آنکه کارگردانی نمايش نیز روان و حرفه‌اي است. تمهیدات روایت در دو مقطع زمانی به شکلی که در خدمت فضای رئال قصه باشد و به آن آسیبی نرساند، کاری سهل و ممتنع بوده است. حمیدرضا آذرنگ به شکلی آگاهانه از شگردهای فرمی و اطوارهای نمایشی پرهیز و بستری فراهم كرده که تماشاگر بی‌واسطه با موضوع درگیر شود.
بازیگران نمايش گویی در کار ذوب شده‌اند: ستایش محمودی (بازیگر خردسال در نقش کودکی نگین) پدیده بازیگری و چیزی فراتر از تصور است که یقینا در آینده نام او را بیشتر خواهیم شنید. نسیم ادبی (مادر) با توانایی‌اش یک نقش تلخ و عبوس را تبدیل به شخصیتی همدلی‌برانگیز کرده است. آناهیتا همتی (عمه) به شکلی عالی، نقشی بیرونی و پرتب‌وتاب را ایفا کرده است. قدرت بازی حمیدرضا آذرنگ (پدر) در خلق یک شخصیت چندوجهی کم‌نظیر است و سام کبودوند (نامزد عمه) به صورت آگاهانه از خطر سقوط در «تیپ» جسته و یک «شخصیت» ملموس را خلق کرده است.

دیرزمانی است که اغلب ما به صورت مکرر از زبان آدم‌های مختلف (از بزرگ‌ترها و ریش‌سفید‌های فامیل گرفته، تا راننده تاکسی و نانوای سر گذر، و خلاصه آدم‌هایی که با عنصر چندوجهی و پیچیده‌ای موسوم به «مردم» زیاد سروکار دارند) راجع به نامهربان‌شدن افراد در این دوره و زمانه و استحاله تدریجی آدمیزاد به موجودی بی‌رحم و بی‌انصاف و بی‌وجدان و بی‌گذشت، زیاد شنیده‌ایم. معمولا آن ریش‌سفیدها و کسانی که سرِ درددلشان باز شده، این عوالم را به دورافتادن از اصل مسلمانی تعبیر می‌کنند و پشت‌بندش شعر «بنی‌آدم» سعدی را برایمان می‌خوانند و نتیجه می‌گیرند که دوره و زمانه عوض شده و این مردم، دیگر آن مردمی که می‌شناختیم و دوستشان داشتیم و دوستمان داشتند نیستند و در توضیح چرایی این قضیه، به‌سرعت بحث معیشت پیش مي‌آيد و موضوع کم‌کم سیاسی می‌شود... .
در مقیاس بین‌المللی هم، بلافاصله بعد از آنکه به قول معروف پیچ تلویزیون را می‌پیچانیم و کانالي خبری ظاهر می‌‌شود، فوج‌فوج تصاویر پناهندگان خسته وگرسنه‌ای که برخی از اروپایی‌ها برایشان پشت‌پا گرفته و به زمینشان زده‌‌اند، به چشمانمان حمله‌ور مي‌شوند و پیوند می‌خورند به تصاویر قایق‌های شکسته‌شان و کودکانی که روی ماسه‌های ساحل به خواب ابدی فرو رفته‌‌اند، یا بازماندگانی که به صورت خیس و سرد و پیچیده در پتو از قایق نجات پیاده می‌شوند، و گوینده تأکید می‌کند که پلیس این کشور، پناه‌جویان را همراهی می‌کند تا هرچه‌زودتر از کشور گل‌وبلبلشان خارج شوند و لوث وجودشان را به کشور مجاور منتقل کنند.
اینکه پدیده نامبارک سنگدل‌شدن، آیا موضوعی اینجایی است یا آفتی جهانی، سخنی است که سررشته‌اش بیشتر مورد علاقه مردم‌شناسان بومی/ناحیه‌ای و نویسندگان کتاب‌هایی از قبیل جامعه‌شناسی خودمانی و بیشعوری است، و تحلیل و واکاوی‌اش آن‌قدر جای حاشیه‌روی دارد که رد و نشانش را، از ستون‌های زرد هفته‌نامه‌های خانوادگی گرفته تا کتاب‌های عمیق روان‌شناسی می‌توان دنبال کرد. اما به ‌استناد هشدارهای ریش‌سفیدانِ موصوف، گویا میزان وجود این پدیده نامبارک در جامعه خودمان به مرز هشدار رسیده، اگرچه علوم آکادمیک تاکنون در تعیین فاکتورهای اندازه‌گیری بذل‌وبخشش، مهربانی، لوطی‌گری، بنده‌نوازی و... عاجز و دست‌بسته بوده، درعوض ریش‌سفیدها و رانندگان تاکسی و پیرمردهای صف نانوایی با قاطعیتی تمام در این امور خبره هستند و گیرنده‌های حساسشان کاهش تدریجی صفا و لطف و محبت را در جامعه دوروبر به‌خوبی نشان می‌دهد.
نمایش «هتلی‌ها» که اخیرا با كارگرداني و بازي حميدرضا آذرنگ در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه رفته، از این هشدارها و واگویه‌های اخلاقی به‌عنوان ماده خام بهره گرفته و این عناصر (بی‌رحم و بی‌انصاف‌شدن آدم‌ها) را با پدیده‌های دیگری ازقبیل احساس گناه و پشیمانی پیوند زده و بر اساس رسالت نمایشی خود، از زبان کودک پاک و معصومی که محور قصه است به وجدان تماشاگر سیخونک مي‌زند و او را به خودش ارجاع می‌دهد. هتلی‌ها نمایشی پراحساس است که یک فضای آشنای شهری را (در دو مقطع سال‌هاي اوليه پس از پايان جنگ و امروز) با محوریت دخترک خردسالی که خانواده‌اش در آستانه انهدام است، ترسيم مي‌كند... ترس‌ها، امیدواری‌ها و دلتنگی‌های این دختر برای همه ما بسیار آشناست. آدم‌های دوروبر او و تیپ و قیافه و رخت و لباس نوستالژیک اوایل دهه 70 (با کار خوب طراحان صحنه و لباس) عناصری هستند که با آنها اخت هستیم. «هتلی‌ها» آدرس سرراست می‌دهد: پل سیدخندان، خیابان دبستان، سال 1370. یک خانواده متوسط شهری با مادری که به مذهب پناه برده، پدری سابقا آرمان‌گرا که به الکل رو آورده، عمه جوان آلامد و قرتی که نامزدی بگو و بخند و بزن‌بهادر دارد... اینها آدم‌های زندگی این دخترک (نگین) هستند؛ شخصیت‌هایی بسیار ملموس و جان‌دار که سایه‌شان پس از بیست‌واندی‌سال همچنان بر زندگی و عواطف او سنگینی می‌کند؛ آدم‌هایی که گویا از گذشته خود کنده‌اند و تغییر مسیر داده‌اند و روحیه عوض کرده‌اند، اما همچنان به هیچ‌جا نرسیده و در بی‌مکانی دست‌وپا می‌زنند؛ مثل شخصیت پدر که اوایل انقلاب جانماز آب می‌کشید و پس از 10، 12سال آدمی عرق‌خور و ورشکسته است. این افراد معلق که مدام از این شاخه به آن شاخه می‌پرند و به دست خویش نابودی خود را رقم می‌زنند، بیننده را به یاد شخصیت جاودانه حمید هامون می‌اندازند... «هامون» هم متعلق به همان دوره بود.
«هتلی» صفتی است که در آن روزگار، اهالی این منطقه با لحنی تحقیرآمیز به جنگ‌زده‌‌هایی که به‌اجبار در ساختمان هتل بین‌المللی تهران (واقع در كنار پل سیدخندان) اسكان داده شده بودند نسبت می‌‌دادند؛ هم‌وطنانی از جنوب و غرب کشور که مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شده و تمام زندگی خود را در فقط یک اتاق جا می‌دادند. واضح است که معماری هتل‌های سابقا لوکسی از این دست، مناسب اقامت طولاني نبود. اتاق‌ها و سوئیت‌ها آشپزخانه ندارند و عناصری که معمولا برای اقامتگاه‌های جمعی در نظر گرفته می‌شود (از قبیل محوطه بازی کودکان، کتابخانه، سالن، تلویزیون و...) در آن وجود نداشت. آشپزی با چراغ‌های خوراک‌پزی جلو در ورودی هر اتاق انجام می‌شد و هیاهوی بچه‌‌ها در فضا موج می‌زد. در بروشور این نمایش، داستان کوتاهی از ساناز بیان (نويسنده همين نمايش‌نامه «هتلي‌ها») درج شده و در آن آمده است: «... یه قشون بچه داشتن تو اون لابی بزرگ و درندشت با کف مرمر که کثافت از سروروش بالا می‌رفت بازی می‌کردن. چلچراغ خاک‌گرفته بزرگي از سقف بلند اونجا آویزون بود با تار عنکبوتا و لامپای سوخته‌ش... میز درازی که معلوم بود یه زمانی جای رزروشن بوده و حالا شده بود جای قایم‌باشک‌بازی این بچه‌ها... بوی عجیبی میومد.. صدای رادیو... برنامه کودک تلویزیون... گریه بچه... حرف‌زدنِ بلندبلندِ زن‌ها...». قاعدتا این آدم‌ها خوب می‌دانستند که نباید چندان دم‌خور اهالی محل باشند و حفظ فاصله الزامی بود، ولی کودکانشان در مدرسه با دیگر بچه‌ها همكلاسی بودند و لاجرم هدف نیش‌وکنایه و زخمِ زبان بچه‌های کلاس قرار می‌گرفتند. راوی داستان از جشن تولدی کودکی‌اش می‌گوید که در آن، به اصرار والدینش سه نفر از بچه‌های هتلی نیز دعوت شده بودند، و یکی از آنها (مژده) مورد تحقیر قرار می‌گیرد. و...
هسته اصلی نمایش بر احساس شرم و بار گناهی استوار شده که دخترک (که حالا زنی جوان و در آستانه ميان‌سالي است) در طول حدود ربع قرن با خودش حمل کرده و حالا دنبال امکانی است که از شر آن خلاص شود، گناهی از نوع هم‌داستان‌شدن با «جمع» برای خُردکردن یک «فرد» به قصد تفریح. گناه به‌ظاهر ناچیزی که ممکن است تأثيرهاي مهیبی بر روحیه و آینده کسی که مورد تمسخر واقع شده داشته باشد، و به‌خوبی می‌دانیم که از جمله روحیات خجسته ما مردمان شیرین‌طبع، یکی هم این است که غالبا به محض آنکه در یک جمع سه‌نفر به‌بالا حاضر می‌شویم، برای یک نفر که در اقلیت است مضمون کوک کرده و دوره‌اش می‌کنیم و هر یک نیشگونی از او مي‌گيريم و حسابی بالا و پايینش می‌کنیم تا قدری بخندیم. به عبارت دیگر، تأثیر اصلی این نمایش نه در ماجرای کوچکش (که در حقیقت تجربه‌ای دخترانه است) بلکه در ارجاعی است که تماشاگر به درونیات خودش می‌دهد. گویی اغلبِ ما یک دیو درونی داریم که گاهی از مهارکردنش عاجزیم، و بدتر از آن برخی از ما دیوی با صورتک انسان هستیم. در گستره‌ای وطن‌شمول، «هتلی‌ها» نقدی بر نامعصومیت موجود در عادت‌های فرهنگی ما، و آینه‌ای‌ است در برابر آشوب تحقیر اقوام مغلوب توسط قوم غالب در جامعه‌ای به گستردگی ایران، که می‌دانیم پدیده‌ای‌ است که در سراسر تاریخ ما به‌وفور دیده می‌شود. وای بر مغلوب!
بسیاری از آثار نمایشی بزرگ، از احساس شرم و گناه مایه گرفته‌اند. این مضمونی است که تمِ تکرارشونده اغلب فیلم‌های اینگمار برگمان بزرگ بوده است (مانند «توت‌فرنگی‌های وحشی»، «شرم»، «همچون در یک آینه» و...)، سینمای بونوئل هم با نگاهی شوخ‌طبعانه سرشار از این حس است (مثل «ویريدیانا»، «تریستانا»، «بل دو ژور»)، در نمایش‌های هنريك ایبسن («استاد معمار»، «خانه عروسک» و «اشباح») شخصیت‌های نادم و گناهکاری وجود دارند که لب به اعتراف می‌گشایند. به نظر می‌رسد از آنجا که در فرهنگ مسیحی و آيین کلیسایی، اعتراف به گناه بخشی از فرایند تطهیر شخصیت است، بنابراین وجود آن در سینما و تئاتر غرب نهادینه شده اما از آنجا که در اسلام توبه از اساس پدیده‌ای درونی است و نیازی به اعتراف زبانی نیست، در خلق‌وخوی ما و به‌تبع آن در آثار نمایشی ما نیز اعتراف به گناه چندان رايج نيست.
درون‌مایه، فضا و حال‌وهوای «هتلي‌ها» در ادامه نمایشی دیگر از ساناز بیان (نویسنده اين نمايش‌نامه) به نام «خواب‌های خاموشی» است، که محور آن اثر نیز دخترکی هم‌نام با شخصیت این نمایش بود و در فضای جنگ و موشک‌باران شهرها می‌گذشت... آیا این همان نگین است؟ این همان خانواده است؟ این همان ترس‌ها و کابوس‌هاست؟ از دیگرسو احساس به گناه و اعتراف به آن نیز مضمون نمایش قبلی او؛ «قاتلانه، عامدانه، عاشقانه» بود که چندماه پيش براي دومين‌بار بر صحنه ‌تئاتر باران آمد و شرح اعترافات مستقیم و رو به تماشاگر سه زن قاتل بود. اما در «هتلي‌ها»، که به‌نوعی کامل‌ترین اثر وی و حاصل ترکیب دغدغه‌های این دو نمایش و دراماتیزه‌کردن بهتر آن در قالبی سرگرم‌کننده و تماشاگرپسند بوده، مضامین اثر به شکلی غیرمستقیم و از طریق دیالوگ‌ها و حادثه‌ها به تماشاگر منتقل شده و به‌این‌ترتیب تأثیری دیرپاتر دارد. ضمن آنکه کارگردانی نمايش نیز روان و حرفه‌اي است. تمهیدات روایت در دو مقطع زمانی به شکلی که در خدمت فضای رئال قصه باشد و به آن آسیبی نرساند، کاری سهل و ممتنع بوده است. حمیدرضا آذرنگ به شکلی آگاهانه از شگردهای فرمی و اطوارهای نمایشی پرهیز و بستری فراهم كرده که تماشاگر بی‌واسطه با موضوع درگیر شود.
بازیگران نمايش گویی در کار ذوب شده‌اند: ستایش محمودی (بازیگر خردسال در نقش کودکی نگین) پدیده بازیگری و چیزی فراتر از تصور است که یقینا در آینده نام او را بیشتر خواهیم شنید. نسیم ادبی (مادر) با توانایی‌اش یک نقش تلخ و عبوس را تبدیل به شخصیتی همدلی‌برانگیز کرده است. آناهیتا همتی (عمه) به شکلی عالی، نقشی بیرونی و پرتب‌وتاب را ایفا کرده است. قدرت بازی حمیدرضا آذرنگ (پدر) در خلق یک شخصیت چندوجهی کم‌نظیر است و سام کبودوند (نامزد عمه) به صورت آگاهانه از خطر سقوط در «تیپ» جسته و یک «شخصیت» ملموس را خلق کرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.