کامبیز درمبخش از تجربههایش درباره مهاجران جنگزده میگوید
کاریکاتور یک مُسکن است
شرق: کامبیز درمبخش یکی از استادان حوزه کاریکاتور است که چهرهای جهانی یافته. ارمغان سالها حضور او در کشوری که جنگ جهانی دوم را تجربه کرده بود، حالا با انتشار تصاویر مهاجران و جنگزدههای خاورمیانه، بیش از قبل یادآوری میشود. در این گفتوگو از او پرسیدهایم که آیا تصوری که سالها پیش از جنگ، خشونت و جنگزدهها داشت، امروز عینیت یافته و آن را در چهره غمزده مهاجران سوری و عراقی میبیند یا نه؟
کاریکاتور، هنریست که همواره در برابر بیعدالتیها ایستاده و بیشتر به موضوعات سیاسی و اجتماعی پایبند بوده، آیا میتوان با کاریکاتور رودرروی مشکلات بحران مهاجرت ایستاد؟
خودم میگویم که کاریکاتور، مُسکن است و یک آرامش موقتی به شما میدهد اما چارهساز نیست، فقط راهگشاست. این را هم بارها گفتهام که یک منتقد، یک پزشک اجتماعی است، یعنی میگردد و دردها را پیدا میکند، پس منتقد، دشمن یا مخالف نیست، بلکه وقتی میبیند مردمش ناراحت هستند، سعی میکند به آنها یک حس خوب بدهد و آرامشان کند.
جهان امروز را چطور میبینید، فکر میکنید از آن سبعیت و خشونتش کاسته شده؟
متأسفانه خیر. این خشونت روزبهروز بیشتر هم شده است. من فکر میکنم که مشکل جهان امروز ما اقتصادی است نه سیاسی. جمعیت جهان رو به افزایش گذاشته و موادغذایی کمیاب شده. از آن طرف جنگ بزرگی هم در نگرفته و سطح بهداشت آنقدر بالا رفته که میزان مرگومیر کم شده است. در خشونتهای اخیر میشود ریشه این افزایش جمعیت، تنگی جهان و کمبود منابع زندگی را دید. جهان امروز در آرامش نیست و بهترین نمونهاش هم همین موضوع بحران مهاجران است که یک فریاد جهانی است تا قدرتهای بزرگ صدای مردم را بشنوند که هوار میکشند: «ما داریم از گشنگی میمیریم! پول نداریم! غذا نداریم! کجا برویم که بتوانیم آرامش و امنیت داشته باشیم؟»
شما سالهای پس از جنگ جهانی دوم را در آلمان بهسر بردهاید، فریاد مردم جنگزده آن دوره چه تفاوتی با درد مهاجران امروز خاورمیانه دارد؟
موضوع برمیگردد به 37 سال پیش؛ این فریاد آنموقع هم بود ولی شدت امروز را نداشت. ببینید، همه آنهایی که امروز معترض وضع موجود و مخصوصا معترض اروپا و آمریکا هستند، از سرزمینهایی آمدهاند که روزی توسط همین غربیها مصادره شده بوده. آنها رفتهاند و درس خواندهاند و حالا با یک علامت سؤال بزرگ روبهروی غرب ایستادهاند که «چرا؟»، «چرا اینقدر ما را سرکیسه کردید؟»، «چرا نعمتهای ما را بردید و ذخایر زیرزمینی ما را خالی کردید؟»
هنرمندان در سطح دنیا میتوانند بازتابدهنده صدای اعتراض این مهاجران باشند؟
اگر امروز موضوع مهاجران به یک بحران جهانی بدل شده، 30سال پیش من با یک عده کاریکاتوریست جهانی نشستیم و کتابی درآوردیم به اسم «مهاجرت» که همین حالا هم در اینترنت قابلدسترسی است. آن زمان سعی کردیم با طرحهایمان از مشکلات مهاجران و پناهندگان و اصولا مسئله غربت حرف بزنیم. بههمیندلیل فکر میکنم که هنرمند باید همیشه یک قدم جلوتر از جامعه باشد و مشکلات را پیش از بروز، تشخیص دهد و نسبت به آن واکنش داشته باشد.
تصویر مهاجران امروزی را که در رسانهها میبینید، فکر میکنید پیشبینی شما در آن کتاب عینیت یافته؟
تمام این مدت اتفاق افتاده بود اما کسی به آن توجهی نکرد. حالا منفجر شده و مثل یک دیگ در حال انفجار است. آن زمان که کتاب «مهاجرت» منتشر شد، هنرمند کسی است که باید از قبل نسبت به آینده فکر و ایده داشته باشد.
شرق: کامبیز درمبخش یکی از استادان حوزه کاریکاتور است که چهرهای جهانی یافته. ارمغان سالها حضور او در کشوری که جنگ جهانی دوم را تجربه کرده بود، حالا با انتشار تصاویر مهاجران و جنگزدههای خاورمیانه، بیش از قبل یادآوری میشود. در این گفتوگو از او پرسیدهایم که آیا تصوری که سالها پیش از جنگ، خشونت و جنگزدهها داشت، امروز عینیت یافته و آن را در چهره غمزده مهاجران سوری و عراقی میبیند یا نه؟
کاریکاتور، هنریست که همواره در برابر بیعدالتیها ایستاده و بیشتر به موضوعات سیاسی و اجتماعی پایبند بوده، آیا میتوان با کاریکاتور رودرروی مشکلات بحران مهاجرت ایستاد؟
خودم میگویم که کاریکاتور، مُسکن است و یک آرامش موقتی به شما میدهد اما چارهساز نیست، فقط راهگشاست. این را هم بارها گفتهام که یک منتقد، یک پزشک اجتماعی است، یعنی میگردد و دردها را پیدا میکند، پس منتقد، دشمن یا مخالف نیست، بلکه وقتی میبیند مردمش ناراحت هستند، سعی میکند به آنها یک حس خوب بدهد و آرامشان کند.
جهان امروز را چطور میبینید، فکر میکنید از آن سبعیت و خشونتش کاسته شده؟
متأسفانه خیر. این خشونت روزبهروز بیشتر هم شده است. من فکر میکنم که مشکل جهان امروز ما اقتصادی است نه سیاسی. جمعیت جهان رو به افزایش گذاشته و موادغذایی کمیاب شده. از آن طرف جنگ بزرگی هم در نگرفته و سطح بهداشت آنقدر بالا رفته که میزان مرگومیر کم شده است. در خشونتهای اخیر میشود ریشه این افزایش جمعیت، تنگی جهان و کمبود منابع زندگی را دید. جهان امروز در آرامش نیست و بهترین نمونهاش هم همین موضوع بحران مهاجران است که یک فریاد جهانی است تا قدرتهای بزرگ صدای مردم را بشنوند که هوار میکشند: «ما داریم از گشنگی میمیریم! پول نداریم! غذا نداریم! کجا برویم که بتوانیم آرامش و امنیت داشته باشیم؟»
شما سالهای پس از جنگ جهانی دوم را در آلمان بهسر بردهاید، فریاد مردم جنگزده آن دوره چه تفاوتی با درد مهاجران امروز خاورمیانه دارد؟
موضوع برمیگردد به 37 سال پیش؛ این فریاد آنموقع هم بود ولی شدت امروز را نداشت. ببینید، همه آنهایی که امروز معترض وضع موجود و مخصوصا معترض اروپا و آمریکا هستند، از سرزمینهایی آمدهاند که روزی توسط همین غربیها مصادره شده بوده. آنها رفتهاند و درس خواندهاند و حالا با یک علامت سؤال بزرگ روبهروی غرب ایستادهاند که «چرا؟»، «چرا اینقدر ما را سرکیسه کردید؟»، «چرا نعمتهای ما را بردید و ذخایر زیرزمینی ما را خالی کردید؟»
هنرمندان در سطح دنیا میتوانند بازتابدهنده صدای اعتراض این مهاجران باشند؟
اگر امروز موضوع مهاجران به یک بحران جهانی بدل شده، 30سال پیش من با یک عده کاریکاتوریست جهانی نشستیم و کتابی درآوردیم به اسم «مهاجرت» که همین حالا هم در اینترنت قابلدسترسی است. آن زمان سعی کردیم با طرحهایمان از مشکلات مهاجران و پناهندگان و اصولا مسئله غربت حرف بزنیم. بههمیندلیل فکر میکنم که هنرمند باید همیشه یک قدم جلوتر از جامعه باشد و مشکلات را پیش از بروز، تشخیص دهد و نسبت به آن واکنش داشته باشد.
تصویر مهاجران امروزی را که در رسانهها میبینید، فکر میکنید پیشبینی شما در آن کتاب عینیت یافته؟
تمام این مدت اتفاق افتاده بود اما کسی به آن توجهی نکرد. حالا منفجر شده و مثل یک دیگ در حال انفجار است. آن زمان که کتاب «مهاجرت» منتشر شد، هنرمند کسی است که باید از قبل نسبت به آینده فکر و ایده داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.