وسواس ترجمه
پرویز ضیاءشهابی، ایبنا: امر ترجمه متون بهویژه متون فلسفه آلمانی در ایران با معضل همراه است. در روزگار ما، عمده ترجمه متون فلسفه آلمانی از متفکری مانند هایدگر به عمل میآید که بهنظرم کار ناصوابی است. ایکاش این کارها هرگز ترجمه و منتشر نشود. متأسفانه باید بگویم، مترجمان ما یا اصل مطلب متن را استنباط نمیکنند، که عمدتا اینگونه است یا حرمت زبان فارسی را نگه نمیدارند. همین دو عامل کافی است تا ترجمهای نادرست و پرغلط به دست خواننده برسد. به نظر من، تخصص در امر ترجمه، جرئت این کار را از مترجم میگیرد، زیرا مترجم متعهد و مسئول، دائما در وسواسی بیمارگونه بهسر میبرد و متن را بارهاوبارها بازبینی میکند چراکه کافی است تنها یک واژه را بهغلط ترجمه کند یا حتی واژهای مشابه را به کار ببرد تا معنای جمله و خواست نویسنده اصلی عوض شود. در اینباره میتوانم به فلسفه آلمانی و نوشتههای هایدگر اشاره کنم، که همین اتفاق با ترجمههای ناصواب برای متون این فیلسوف شهیر آلمانی میافتد. برخی متون در کشورهای همزبان با آن متفکر نیز مهجور است و چهبسا کارشناسان همزبان با آن فیلسوف باید بارهاوبارها متن وی را بخوانند و آن را به زبان ساده خودشان تبدیل کنند. من چون درباره هایدگر کار میکنم، باز از این متفکر آلمانی مثال میزنم. متن این فیلسوف برای خود آلمانیها، بسیار سنگین است، حتی اندیشمندان آنها مانند تئودور آدورنو و کارل یاسپرس از هایدگر گله میکنند که چرا تا این میزان سخت و سنگین مینویسد. وقتی نثر این فیلسوف، در کشور خود بهسختی خوانده میشود و مترجمان چینی و ژاپنی اذعان میکنند که متن هایدگر را نمیتوان به این راحتی به زبان چینی و ژاپنی ترجمه کرد، در ایران که جرئت ترجمه متون وی پیدا شده، باید دقت لازم به کار برده شود که متأسفانه این امر در بین برخی مترجمان و حتی مترجمان کهنهکار نیز دیده نمیشود. من هم که مرتکب ترجمه چند اثر از هایدگر شدهام، در زبان آلمانی مداقه میکنم و شرایط زبان فارسی را میسنجم. گاهی خیال میکنم، زبان فارسی کشش و تاب واژههایی را که میسازم ندارد، اما درواقع این منِ مترجم هستم که در برابر زبان فارسی کم میآورم. در کنار تسلط به زبان متن اصلی، باید حرمت زبان فارسی را نیز نگاه داشت. البته زبان فارسی و تعریف آن در بین مترجمان محل اختلاف است. آیا منظور ما از زبان فارسی، زبان حافظ و فردوسی است؟ یا زبان شاعران معاصر شاملو و اخوان؟ و یا مدنظرمان زبان پارهای از روزنامهنگاران است؟ برای من گذشته از تعریف زبانشناسان، اصل، تبعیت و الگوگرفتن از استادان ترجمه مانند ابوالحسن نجفی، بدیعالزمان فروزانفر، مجتبی مینوی و امیرحسن یزدگردی است. از نظر من، بهعنوان یک مترجم و پژوهشگر فلسفه، نباید مترجم متون فلسفی، دنبال همهفهمبودن و سادهترجمهکردن باشد که سادهانگاری خود، آفت ترجمه است. متن باید با همان سبکوسیاق خودش ترجمه شود. همانطور که بسیاری از فلاسفه معاصر اعتقاد دارند، هگل و کانت باید در زبان اصلیشان یکبار دیگر به همان زبان ترجمه و سادهنویسی شود.
پرویز ضیاءشهابی، ایبنا: امر ترجمه متون بهویژه متون فلسفه آلمانی در ایران با معضل همراه است. در روزگار ما، عمده ترجمه متون فلسفه آلمانی از متفکری مانند هایدگر به عمل میآید که بهنظرم کار ناصوابی است. ایکاش این کارها هرگز ترجمه و منتشر نشود. متأسفانه باید بگویم، مترجمان ما یا اصل مطلب متن را استنباط نمیکنند، که عمدتا اینگونه است یا حرمت زبان فارسی را نگه نمیدارند. همین دو عامل کافی است تا ترجمهای نادرست و پرغلط به دست خواننده برسد. به نظر من، تخصص در امر ترجمه، جرئت این کار را از مترجم میگیرد، زیرا مترجم متعهد و مسئول، دائما در وسواسی بیمارگونه بهسر میبرد و متن را بارهاوبارها بازبینی میکند چراکه کافی است تنها یک واژه را بهغلط ترجمه کند یا حتی واژهای مشابه را به کار ببرد تا معنای جمله و خواست نویسنده اصلی عوض شود. در اینباره میتوانم به فلسفه آلمانی و نوشتههای هایدگر اشاره کنم، که همین اتفاق با ترجمههای ناصواب برای متون این فیلسوف شهیر آلمانی میافتد. برخی متون در کشورهای همزبان با آن متفکر نیز مهجور است و چهبسا کارشناسان همزبان با آن فیلسوف باید بارهاوبارها متن وی را بخوانند و آن را به زبان ساده خودشان تبدیل کنند. من چون درباره هایدگر کار میکنم، باز از این متفکر آلمانی مثال میزنم. متن این فیلسوف برای خود آلمانیها، بسیار سنگین است، حتی اندیشمندان آنها مانند تئودور آدورنو و کارل یاسپرس از هایدگر گله میکنند که چرا تا این میزان سخت و سنگین مینویسد. وقتی نثر این فیلسوف، در کشور خود بهسختی خوانده میشود و مترجمان چینی و ژاپنی اذعان میکنند که متن هایدگر را نمیتوان به این راحتی به زبان چینی و ژاپنی ترجمه کرد، در ایران که جرئت ترجمه متون وی پیدا شده، باید دقت لازم به کار برده شود که متأسفانه این امر در بین برخی مترجمان و حتی مترجمان کهنهکار نیز دیده نمیشود. من هم که مرتکب ترجمه چند اثر از هایدگر شدهام، در زبان آلمانی مداقه میکنم و شرایط زبان فارسی را میسنجم. گاهی خیال میکنم، زبان فارسی کشش و تاب واژههایی را که میسازم ندارد، اما درواقع این منِ مترجم هستم که در برابر زبان فارسی کم میآورم. در کنار تسلط به زبان متن اصلی، باید حرمت زبان فارسی را نیز نگاه داشت. البته زبان فارسی و تعریف آن در بین مترجمان محل اختلاف است. آیا منظور ما از زبان فارسی، زبان حافظ و فردوسی است؟ یا زبان شاعران معاصر شاملو و اخوان؟ و یا مدنظرمان زبان پارهای از روزنامهنگاران است؟ برای من گذشته از تعریف زبانشناسان، اصل، تبعیت و الگوگرفتن از استادان ترجمه مانند ابوالحسن نجفی، بدیعالزمان فروزانفر، مجتبی مینوی و امیرحسن یزدگردی است. از نظر من، بهعنوان یک مترجم و پژوهشگر فلسفه، نباید مترجم متون فلسفی، دنبال همهفهمبودن و سادهترجمهکردن باشد که سادهانگاری خود، آفت ترجمه است. متن باید با همان سبکوسیاق خودش ترجمه شود. همانطور که بسیاری از فلاسفه معاصر اعتقاد دارند، هگل و کانت باید در زبان اصلیشان یکبار دیگر به همان زبان ترجمه و سادهنویسی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.