نگاهي به بيانيه 9 بندي نشست وين
اختلافهايي كه حل نشد
شرق: خيال خامي است اگر يك جلسه با حضور 18 قدرت ذینفع را پايان بحران پنجساله سوریه بدانيم. همچنین، سادهانگاري است كه بيانيه 9بندي پايان نشست روز جمعه وين را راهحل قطعي بحران سوريه بدانيم. آنچه در نشست وين رخ داد، تنها برداشتن يك گام به سوي حل بحران دامنهدار سوريه است. حدود 9 ساعت مذاكره بين 18 كشور و دو نهاد بينالمللي شركتكننده در نشست يكروزه وين، آغازگر بحثهايي بود كه تاكنون كمتر مجال طرح يافته بود.تركيب نشست بهگونهاي بوده كه برنامه بيش از هر چيز يك سازوكار آمريكايي براي حل بحران باشد. بااينحال، برخي ويژگيها در اين نشست موجب شد كه از يك طرح سفارشي از پيش تعيينشده خارج شود.
علاقهمندان به كنارهگيري بشار
مقامات حاضر در نشست به ما گفتند برخي از اعضا با هدف تغيير دولت اسد و تعيين دوره زماني براي انتقال دولت از اسد به فرد ديگري به اين نشست آمده بودند. طبيعي بود روسيه و ايران مخالف اين استراتژي باشند و بيانيه پاياني اين نشست هم، نشانگر نقش اين دو كشور است. در نشست سوريه در وين، جمهوری اسلامی ایران، آمریکا، روسیه، چین، مصر، فرانسه، آلمان، عراق، ایتالیا، اردن، لبنان، عمان، قطر، عربستان، ترکیه، امارات، انگلستان، سازمانملل و اتحادیه اروپا حضور داشتند. نگاهي به نام كشورهاي حاضر نشان ميدهد چه سطح بالايي از اختلاف سياسي در نشست سوريه وجود داشت. برخي از آنها از همان ابتداي بحران سوريه تأكيد خود را بر حذف بشار اسد گذاشته و برخي ديگر دنبال راههاي دموكراتيكتري بودند. آنچه ميتوان امتياز مهم مذاكره سوريه در وين محسوب كرد، اين بود كه با وجود تأكيدات طرفين براي تعيين زمان خروج بشار اسد از دولت سوريه و انتقال قدرت در اين كشور، اين بند در بيانيه ذكر نشد.
ظریف درباره موضوع پايان سفرش به وين توضيح داد: «گروهی از شرکتکنندگان تلاش داشتند باید راجعبه آقای بشار اسد تصمیمگیری شود. ما چند نکته را در این جلسه تصریح کردیم که در بیانیه نهایی نیز آمده است؛ اول اینکه ما گفتیم طرفهای موضوع سوریه، مردم سوریه هستند و ما طرف و موضوع سوریه نیستیم، ما کسانی هستیم که در این جلسه جمع شدهایم برای اینکه کمک کنیم و تسهیل کنیم اجرای راهحل سیاسی برای سوریه را و طرف دعوای سوریه، مردم سوریه هستند». ظریف ادامه داد: «دوم اينكه ما تأکید کردیم با تروریسم مقابله شود و سوم اینکه درباره آینده سوریه باید مردم سوریه تصمیمگیری کنند و ما اینجا نیامدهایم که تصمیم بگیریم چه کسی مسئولیت در سوریه داشته باشد و چه کسی نداشته باشد. البته اختلاف نظر اساسی هنوز هست و گروهی در این جمع از اول مبنای کار سیاسی خود را بر آن گذاشتند که آقای اسد نباید باشد و ما هم گفتیم این تصمیمی است که باید مردم سوریه بگیرند و بر آن تأکید کردیم».
اختلافات بعد از جلسه
اين موضوع در تمام مصاحبههاي برخي وزیران خارجه بعد از پايان نشست رخ نمود. عادل الجبير، وزير خارجه عربستان، در گفتوگو با شبکه تلویزیونی اسکاینیوز عربی گفت: «روسیه و ایران باید درباره زمان و شیوه خروج بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، از کشور به توافق برسند و خروج همه نیروهای خارجی از سوریه را بپذیرند». اين نكته را وزير خارجه آمريكا نيز مورد تأكيد قرار داد و گفت: «او با همتای روسی و ایرانیاش درباره سرنوشت بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، به توافقی دست نیافتند». جان كري ادامه داد: «واشنگتن باور دارد رهاکردن قدرت از سوی بشار اسد مسیر رسیدن به توافق برای خاتمهدادن به جنگ داخلی سوریه را هموار میکند و به مبارزه برای شکست داعش کمک خواهد کرد».عادل الجبير، وزير خارجه عربستان، در اين نشست كه با وزير خارجه ايران درگيري لفظي نيز داشت، معتقد است: «در دو مورد ما با آنها (ایران و روسیه) اختلاف داریم؛ یکی زمان و روش خروج اسد و دومین مورد زمان و شیوه عقبنشینی نیروهای خارجی بهویژه نیروهای ایرانی است». اين در حالي است كه ايران بارها اعلام كرده حضور نيروهاي ايراني در سوريه، مستشاري و با درخواست دولت سوريه است. همه شواهد نشان
ميدهد اگرچه موضوع كنارهگيري بشار اسد از قدرت در بيانيه پاياني نشست سوريه ذكر نشد، اما اين به معني آن نيست كه اين نقطه مهم اختلاف بين اعضاي حاضر حل شده و ممكن است اين موضوع در صورت ادامهيافتن اينگونه جلسات دوباره بروز كند.
تأكيد بر نقش مردم سوريه
در بندهاي آغازين بيانيه پاياني نشست آمده است «1- وحدت، استقلال، تمامیت ارضی و ماهیت سوریه مسائلی اساسی هستند. 2- مؤسسات دولتی بدون تغییر باقی خواهند ماند 3- حقوق همه سوریها، صرفنظر از قومیت و مذهب آنها باید محفوظ بماند». جواد ظريف درباره بيانيه معتقد است: «بیانیه نهایی، بیانیه نسبتا معتدلی است و آن دیدگاههای افراطی را ندارد». «نکات بسیار مهمی در بیانیه آمده است مثل اینکه هر راهحل سیاسی باید توسط مردم و گروههای سوریه اتخاذ شود و نهایتا این مردم سوریه هستند که درباره آینده خود تصمیم میگیرند».اميرعبداللهيان، معاون عربی وزير خارجه، درباره اين بيانيه و اظهارنظرهاي ضدونقيض بعد از آن ميگويد: «درباره بیانیه توافق شده، موضوع مکتوب و نوشته شده است اما طبیعی است که هر یک از کشورها میتوانند خارج از این بیانیه اظهارنظرهای خاص خود را داشته باشند اما بیانیه چارچوب توافق و پایه و اساس گفتوگوهای بعدی درباره سوریه است. دراینمیان طبیعی است کسانی که نظرشان در این نشست و در بیانیه تأمین نشده، سعی دارند خواستههای خود را بهگونهای در فضای بینالمللی و رسانهای مطرح کنند».
مبارزه با تروريسم بدون دغدغه
در بندهاي مياني بیانیه پاياني نشست وين آمده است «4- ضرورت دارد تا همه تلاشهای دیپلماتیک برای پایاندادن به جنگ سوریه تسریع شود. 5- دسترسیهای بشردوستانه در سراسر خاک سوریه تأمین خواهد شد و شرکتکنندگان نشست وین بر حمایتهای خود از آوارگان سوری داخل خاک این کشور، پناهجویان و کشورهای میزبان آنها خواهند افزود. 6- داعش و دیگر گروههای تروریستی طبق نظر شورای امنیت سازمانملل متحد و توافق شرکتکنندگان نشست وین باید منکوب شوند». اين بندهاي بيانيه كه درباره مبارزه با تروريسم است، كمترين دغدغه كلامي را در مذاكرات داشت و همه اعضاي حاضر موافق بودند كه بايد با تروريسم موجود در منطقه مبارزه كرد. البته هنوز مشخص نيست در عرصه عمل هر كدام از آنها چگونه براي اجراي اين بند، عمل میكنند. همزمان با برگزاري اين نشست، سخنگوی کاخ سفید از طرح اعزام نیروهای ویژه ارتش آمریکا به شمال سوریه برای نبرد با داعش خبر داد. جاش ارنست به خبرنگاران گفت باراک اوباما، رئیسجمهوری آمریکا، دستور اعزام گروهی را برای کمک به ائتلاف ضد
دولت اسلامی و بهمنظور هماهنگی با نیروهای محلی جنگجو صادر کرده است. اين اعزام نيرو در حالي صورت ميگيرد كه اكنون نيروهاي روس نيز در دمشق در حال جنگ و بمباران مواضع داعش و معارضان هستند.
انتخابات زیر نظر سازمانملل
در بندهاي آخر بيانيه آمده است كه «7- شرکتکنندگان نشست وین مطابق با اعلامیه 2012 ژنو و قطعنامه شماره 2118 شورای امنیت سازمانملل متحد، از سازمانملل متحد دعوت کردند نمایندگان دولت سوریه و مخالفان آن را به منظور تشکیل روندی سیاسی منتهی به تشکیل دولتی غیر فرقهای، فراگیر و معتبر و متعاقب آن تدوین قانون اساسی جدید و برگزاری انتخابات گردهم جمع کند. این انتخابات باید تحت نظارت سازمانملل متحد و منطبق با بالاترین استانداردهای شفافیت و مسئولیتپذیری و آزادانه و بیطرفانه باشد و همه سوریها ازجمله آوارگان سوری مقیم خارج واجد شرایط در آن شرکت کنند. 8- این روند سیاسی با هدایت مردم سوریه و متعلق به آنها خواهد بود و مردم سوریه درباره آینده کشورشان تصمیم خواهند گرفت. 9- شرکتکنندگان نشست وین به اتفاق سازمانملل متحد دستورالعملهايي برای برقراری آتشبسی سراسری در سوریه در تاریخی معین و همسو با این روند سیاسی خواهند یافت».
قرار است تا دوهفته ديگر، دور جديدي از گفتوگوها درباره سوريه برگزار شود. مكان اين گفتوگوها همچنان شهر وين خواهد بود ولي هنوز سطح حاضران در اين جلسه تعيين نشده است. برخي گمانهزنيها حاكي است در جلسه بعد دولت سوريه و مخالفان آن، حضور خواهند داشت. در چنين جلسهاي نقش نماينده سازمانملل در سوريه افزايش پيدا ميكند.
شرق: خيال خامي است اگر يك جلسه با حضور 18 قدرت ذینفع را پايان بحران پنجساله سوریه بدانيم. همچنین، سادهانگاري است كه بيانيه 9بندي پايان نشست روز جمعه وين را راهحل قطعي بحران سوريه بدانيم. آنچه در نشست وين رخ داد، تنها برداشتن يك گام به سوي حل بحران دامنهدار سوريه است. حدود 9 ساعت مذاكره بين 18 كشور و دو نهاد بينالمللي شركتكننده در نشست يكروزه وين، آغازگر بحثهايي بود كه تاكنون كمتر مجال طرح يافته بود.تركيب نشست بهگونهاي بوده كه برنامه بيش از هر چيز يك سازوكار آمريكايي براي حل بحران باشد. بااينحال، برخي ويژگيها در اين نشست موجب شد كه از يك طرح سفارشي از پيش تعيينشده خارج شود.
علاقهمندان به كنارهگيري بشار
مقامات حاضر در نشست به ما گفتند برخي از اعضا با هدف تغيير دولت اسد و تعيين دوره زماني براي انتقال دولت از اسد به فرد ديگري به اين نشست آمده بودند. طبيعي بود روسيه و ايران مخالف اين استراتژي باشند و بيانيه پاياني اين نشست هم، نشانگر نقش اين دو كشور است. در نشست سوريه در وين، جمهوری اسلامی ایران، آمریکا، روسیه، چین، مصر، فرانسه، آلمان، عراق، ایتالیا، اردن، لبنان، عمان، قطر، عربستان، ترکیه، امارات، انگلستان، سازمانملل و اتحادیه اروپا حضور داشتند. نگاهي به نام كشورهاي حاضر نشان ميدهد چه سطح بالايي از اختلاف سياسي در نشست سوريه وجود داشت. برخي از آنها از همان ابتداي بحران سوريه تأكيد خود را بر حذف بشار اسد گذاشته و برخي ديگر دنبال راههاي دموكراتيكتري بودند. آنچه ميتوان امتياز مهم مذاكره سوريه در وين محسوب كرد، اين بود كه با وجود تأكيدات طرفين براي تعيين زمان خروج بشار اسد از دولت سوريه و انتقال قدرت در اين كشور، اين بند در بيانيه ذكر نشد.
ظریف درباره موضوع پايان سفرش به وين توضيح داد: «گروهی از شرکتکنندگان تلاش داشتند باید راجعبه آقای بشار اسد تصمیمگیری شود. ما چند نکته را در این جلسه تصریح کردیم که در بیانیه نهایی نیز آمده است؛ اول اینکه ما گفتیم طرفهای موضوع سوریه، مردم سوریه هستند و ما طرف و موضوع سوریه نیستیم، ما کسانی هستیم که در این جلسه جمع شدهایم برای اینکه کمک کنیم و تسهیل کنیم اجرای راهحل سیاسی برای سوریه را و طرف دعوای سوریه، مردم سوریه هستند». ظریف ادامه داد: «دوم اينكه ما تأکید کردیم با تروریسم مقابله شود و سوم اینکه درباره آینده سوریه باید مردم سوریه تصمیمگیری کنند و ما اینجا نیامدهایم که تصمیم بگیریم چه کسی مسئولیت در سوریه داشته باشد و چه کسی نداشته باشد. البته اختلاف نظر اساسی هنوز هست و گروهی در این جمع از اول مبنای کار سیاسی خود را بر آن گذاشتند که آقای اسد نباید باشد و ما هم گفتیم این تصمیمی است که باید مردم سوریه بگیرند و بر آن تأکید کردیم».
اختلافات بعد از جلسه
اين موضوع در تمام مصاحبههاي برخي وزیران خارجه بعد از پايان نشست رخ نمود. عادل الجبير، وزير خارجه عربستان، در گفتوگو با شبکه تلویزیونی اسکاینیوز عربی گفت: «روسیه و ایران باید درباره زمان و شیوه خروج بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، از کشور به توافق برسند و خروج همه نیروهای خارجی از سوریه را بپذیرند». اين نكته را وزير خارجه آمريكا نيز مورد تأكيد قرار داد و گفت: «او با همتای روسی و ایرانیاش درباره سرنوشت بشار اسد، رئیسجمهور سوریه، به توافقی دست نیافتند». جان كري ادامه داد: «واشنگتن باور دارد رهاکردن قدرت از سوی بشار اسد مسیر رسیدن به توافق برای خاتمهدادن به جنگ داخلی سوریه را هموار میکند و به مبارزه برای شکست داعش کمک خواهد کرد».عادل الجبير، وزير خارجه عربستان، در اين نشست كه با وزير خارجه ايران درگيري لفظي نيز داشت، معتقد است: «در دو مورد ما با آنها (ایران و روسیه) اختلاف داریم؛ یکی زمان و روش خروج اسد و دومین مورد زمان و شیوه عقبنشینی نیروهای خارجی بهویژه نیروهای ایرانی است». اين در حالي است كه ايران بارها اعلام كرده حضور نيروهاي ايراني در سوريه، مستشاري و با درخواست دولت سوريه است. همه شواهد نشان
ميدهد اگرچه موضوع كنارهگيري بشار اسد از قدرت در بيانيه پاياني نشست سوريه ذكر نشد، اما اين به معني آن نيست كه اين نقطه مهم اختلاف بين اعضاي حاضر حل شده و ممكن است اين موضوع در صورت ادامهيافتن اينگونه جلسات دوباره بروز كند.
تأكيد بر نقش مردم سوريه
در بندهاي آغازين بيانيه پاياني نشست آمده است «1- وحدت، استقلال، تمامیت ارضی و ماهیت سوریه مسائلی اساسی هستند. 2- مؤسسات دولتی بدون تغییر باقی خواهند ماند 3- حقوق همه سوریها، صرفنظر از قومیت و مذهب آنها باید محفوظ بماند». جواد ظريف درباره بيانيه معتقد است: «بیانیه نهایی، بیانیه نسبتا معتدلی است و آن دیدگاههای افراطی را ندارد». «نکات بسیار مهمی در بیانیه آمده است مثل اینکه هر راهحل سیاسی باید توسط مردم و گروههای سوریه اتخاذ شود و نهایتا این مردم سوریه هستند که درباره آینده خود تصمیم میگیرند».اميرعبداللهيان، معاون عربی وزير خارجه، درباره اين بيانيه و اظهارنظرهاي ضدونقيض بعد از آن ميگويد: «درباره بیانیه توافق شده، موضوع مکتوب و نوشته شده است اما طبیعی است که هر یک از کشورها میتوانند خارج از این بیانیه اظهارنظرهای خاص خود را داشته باشند اما بیانیه چارچوب توافق و پایه و اساس گفتوگوهای بعدی درباره سوریه است. دراینمیان طبیعی است کسانی که نظرشان در این نشست و در بیانیه تأمین نشده، سعی دارند خواستههای خود را بهگونهای در فضای بینالمللی و رسانهای مطرح کنند».
مبارزه با تروريسم بدون دغدغه
در بندهاي مياني بیانیه پاياني نشست وين آمده است «4- ضرورت دارد تا همه تلاشهای دیپلماتیک برای پایاندادن به جنگ سوریه تسریع شود. 5- دسترسیهای بشردوستانه در سراسر خاک سوریه تأمین خواهد شد و شرکتکنندگان نشست وین بر حمایتهای خود از آوارگان سوری داخل خاک این کشور، پناهجویان و کشورهای میزبان آنها خواهند افزود. 6- داعش و دیگر گروههای تروریستی طبق نظر شورای امنیت سازمانملل متحد و توافق شرکتکنندگان نشست وین باید منکوب شوند». اين بندهاي بيانيه كه درباره مبارزه با تروريسم است، كمترين دغدغه كلامي را در مذاكرات داشت و همه اعضاي حاضر موافق بودند كه بايد با تروريسم موجود در منطقه مبارزه كرد. البته هنوز مشخص نيست در عرصه عمل هر كدام از آنها چگونه براي اجراي اين بند، عمل میكنند. همزمان با برگزاري اين نشست، سخنگوی کاخ سفید از طرح اعزام نیروهای ویژه ارتش آمریکا به شمال سوریه برای نبرد با داعش خبر داد. جاش ارنست به خبرنگاران گفت باراک اوباما، رئیسجمهوری آمریکا، دستور اعزام گروهی را برای کمک به ائتلاف ضد
دولت اسلامی و بهمنظور هماهنگی با نیروهای محلی جنگجو صادر کرده است. اين اعزام نيرو در حالي صورت ميگيرد كه اكنون نيروهاي روس نيز در دمشق در حال جنگ و بمباران مواضع داعش و معارضان هستند.
انتخابات زیر نظر سازمانملل
در بندهاي آخر بيانيه آمده است كه «7- شرکتکنندگان نشست وین مطابق با اعلامیه 2012 ژنو و قطعنامه شماره 2118 شورای امنیت سازمانملل متحد، از سازمانملل متحد دعوت کردند نمایندگان دولت سوریه و مخالفان آن را به منظور تشکیل روندی سیاسی منتهی به تشکیل دولتی غیر فرقهای، فراگیر و معتبر و متعاقب آن تدوین قانون اساسی جدید و برگزاری انتخابات گردهم جمع کند. این انتخابات باید تحت نظارت سازمانملل متحد و منطبق با بالاترین استانداردهای شفافیت و مسئولیتپذیری و آزادانه و بیطرفانه باشد و همه سوریها ازجمله آوارگان سوری مقیم خارج واجد شرایط در آن شرکت کنند. 8- این روند سیاسی با هدایت مردم سوریه و متعلق به آنها خواهد بود و مردم سوریه درباره آینده کشورشان تصمیم خواهند گرفت. 9- شرکتکنندگان نشست وین به اتفاق سازمانملل متحد دستورالعملهايي برای برقراری آتشبسی سراسری در سوریه در تاریخی معین و همسو با این روند سیاسی خواهند یافت».
قرار است تا دوهفته ديگر، دور جديدي از گفتوگوها درباره سوريه برگزار شود. مكان اين گفتوگوها همچنان شهر وين خواهد بود ولي هنوز سطح حاضران در اين جلسه تعيين نشده است. برخي گمانهزنيها حاكي است در جلسه بعد دولت سوريه و مخالفان آن، حضور خواهند داشت. در چنين جلسهاي نقش نماينده سازمانملل در سوريه افزايش پيدا ميكند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.