آوارگی بهمنزله نمایش عمومی تعذیب ملتها
مینو مرتاضیلنگرودی
تطور یا عبور و گذار از دوران کنونی به دوران نو، فینفسه با هیجان و اضطراب و آشوب همراه است. تن آدمی جایگاه و جولانگاه این آشوبها و اضطرابات است... بدن آدمی به طور طبیعی در قبال دو وجه ایستایی در هر مرحله و نیز عبور از دوران مقاومت میکند. به این معنا که همزمان با فراهمآوردن مقدمات و تمهیدات مربوط به بالندگی آدمی، سازوکارهای مقاومت در قبال عبور را هم شکل میدهد. قابلیتهای آدمیان برای رسیدن به دوران بعدی در رویارویی با الزامات عبور تحقق مییابد. بهعنوانمثال، طوربهطورشدن جنین به نوزاد و عبور از نوزادی به کودکی و نوجوانی و بلوغ بدون تحمل بحرانهای ناشی از قطع دلبستگی به عادات مألوف و اضطراب قدمنهادگی به دوران ناشناخته امکانپذیر نیست.
هر ملتی از طریق تاریخ و فرهنگ و زبان مشترک، بدن و پیکری برای خود میسازد. این تن و بدن ملی هم جولانگاه اضطرابات ملی است و براساس این نگرش و برپایه نیازهای مشترک انسانها باوجود تفاوتها بهمنزله «بنیآدم اعضای یک پیکرند» یکدیگر را درمییابند و با هم در ارتباط متقابل قرار میگیرند. در دوران نو این تعبیر فلسفی وحدتبخش کهن چنان خوشایند ملل قرار میگیرد که آن را بر سردر سازمان تازهتأسیس ملل متحد مینویسند.
صرفنظر از اینکه هر انسان یا هر ملتی چگونه رنج عبور دوران و تطور را طی میکند یا کرده است، به نظر میرسد امروزهروز تعذیب بدنی و جسمانی فراگیر دوران قرون وسطا از رفتاری درونقبایلی و درونگروهی به سمت تعذیب جسمانی و غیرجسمانی ملتهایی که در برابر نمردن از فقر و فساد مقاومت میکنند میل کرده است. بدنهای گرسنه و در معرض تجاوز و تحقیر واقعشده آدمهایی که گناهی جز ساکن منطقه یا کشوری خاصبودن ندارند، چنان آشنا و عادی شده است که کاریکاتوریستهای بسیارماهر دنیای غرب را واداشته برای هرچهبیشتر فاصلهگرفتن از پیکره شرقیشان (که به گمان مستشرقین بخش زنانه و عاطفی پیکره جهان است) حتی به پیکر بیجان کودک سهساله سوری هم رحم نکنند و او را سوژه کینهتوزیها و خودزنیهای پیکر جهانی بنیآدم کنند. امروزه قدرتهای جهانی علاوه بر جنگ که رسما بدنهای زنان و مردان فلسطینی، سوری، افغان و عراقی را به جرم اینکه فلسطینی یا عراقی، سوری و افغای هستند سرکوب میکنند، از طریق اعمال تکنیکهای انضباطی تعذیبهای غیرجسمانی را هم بر آنها تحمیل میکنند. آوارگی شکل غیرجسمانی عذاب است. فوکو، فیلسوف فرانسوی، تکنیکهای انضباطی را شیوههای
اعمال قدرت میداند. در جوامع لیبرال که براساس تعاریف رایج، توسعهیافته تلقی میشوند نیازی به استفاده از خشونت برای تحمیل انتخابها و ترجیحهای کرداری و گفتاری بر مردم وجود ندارد اما قدرت از طریق تکنیکهای انضباطی، افراد و ملتهایی را که از قواعد بازی اقتصاد سیاسی برساخته سرپیچی میکنند مجازات میکند. آوارگی مجازات ملتهایی است که به هزار دلیل اجازه ندارند در نظم بازی برنامهریزیشده اقتصاد سیاسی دخالت کنند یا حتی از این بازی خود را بیرون بکشند. جای تعجبی وجود ندارد وقتی با هجوم میلیونی آوارگان خواستار آزادی و آسایش از نوع غربیاش روبهرو شویم. بسوی غرب مواجه شویم. خشونت پنهان و زیرپوستی موجود در تعذیب غیرجسمانی ملتهای منطقه و آوارهسازی آنها این است که همان قدرتی که از طریق تکنیکهای انضباطی و دستبرقضا با شعارهای حقوقبشری، به یکسانسازی موزاییکی و غارت سرمایههای ملتهای منطقه اقدام کرده است با خشونت پیچیدهتری آوارگان را تهدیدی برای مالیاتدهندگان اروپایی و نظم سیاسی اجتماعی غرب معرفی میکند و این خشونت است که بنیآدم را از اعضای یک پیکرشدن و باهمبودن بازمیدارد و جهان را از دستیابی به اخلاق
سیاسی بهمنزله با هم در صلحوصفابودن محروم میکند و درعینحال مانع عبور کموبیش هماهنگ و بهنجار ملتها از فعلیت و هماکنون به آینده و فردا میشود.
در دوران نو با قدرتگرفتن نظام اندیشه مبتنیبر سرمایه و سود و مصرف و سلطه تفکر عقلانیت ابزاری بر قدرت، جهان شاهد کشته و آوارهشدن میلیونها زن و مرد و کودک در میادین جنگ و تخریب هکتارها جنگل و تبدیل آنها به پول و اراضی آلوده به عوارض ناشی از سلاحهای آغشته به مواد سمی و شیمیایی و زبالههای بازمانده از عبور دهها میلیون انسان آوارهای است که هزارانسال در همدستی و همکاری با طبیعت کار و زندگی میکردند. تلفات انسانی و طبیعی صدسال اخیر کرهزمین به اندازه تلفات و تخریب هزارانسال زندگی انسانی در دوران پیشاصنعت بوده است. وجود میلیونها انسان جنگزده و آواره از وطن در سراسر جهان حکایت از خشونتهای بالقوه پنهانی دارد که پیکره جهانی انسان را در سیطره خود میگیرد. با چنین معلولیتی صلح و توسعه پایدار جهانی بهمنزله رؤیاهایی دستنیافتنی جلوه میکنند.
تطور یا عبور و گذار از دوران کنونی به دوران نو، فینفسه با هیجان و اضطراب و آشوب همراه است. تن آدمی جایگاه و جولانگاه این آشوبها و اضطرابات است... بدن آدمی به طور طبیعی در قبال دو وجه ایستایی در هر مرحله و نیز عبور از دوران مقاومت میکند. به این معنا که همزمان با فراهمآوردن مقدمات و تمهیدات مربوط به بالندگی آدمی، سازوکارهای مقاومت در قبال عبور را هم شکل میدهد. قابلیتهای آدمیان برای رسیدن به دوران بعدی در رویارویی با الزامات عبور تحقق مییابد. بهعنوانمثال، طوربهطورشدن جنین به نوزاد و عبور از نوزادی به کودکی و نوجوانی و بلوغ بدون تحمل بحرانهای ناشی از قطع دلبستگی به عادات مألوف و اضطراب قدمنهادگی به دوران ناشناخته امکانپذیر نیست.
هر ملتی از طریق تاریخ و فرهنگ و زبان مشترک، بدن و پیکری برای خود میسازد. این تن و بدن ملی هم جولانگاه اضطرابات ملی است و براساس این نگرش و برپایه نیازهای مشترک انسانها باوجود تفاوتها بهمنزله «بنیآدم اعضای یک پیکرند» یکدیگر را درمییابند و با هم در ارتباط متقابل قرار میگیرند. در دوران نو این تعبیر فلسفی وحدتبخش کهن چنان خوشایند ملل قرار میگیرد که آن را بر سردر سازمان تازهتأسیس ملل متحد مینویسند.
صرفنظر از اینکه هر انسان یا هر ملتی چگونه رنج عبور دوران و تطور را طی میکند یا کرده است، به نظر میرسد امروزهروز تعذیب بدنی و جسمانی فراگیر دوران قرون وسطا از رفتاری درونقبایلی و درونگروهی به سمت تعذیب جسمانی و غیرجسمانی ملتهایی که در برابر نمردن از فقر و فساد مقاومت میکنند میل کرده است. بدنهای گرسنه و در معرض تجاوز و تحقیر واقعشده آدمهایی که گناهی جز ساکن منطقه یا کشوری خاصبودن ندارند، چنان آشنا و عادی شده است که کاریکاتوریستهای بسیارماهر دنیای غرب را واداشته برای هرچهبیشتر فاصلهگرفتن از پیکره شرقیشان (که به گمان مستشرقین بخش زنانه و عاطفی پیکره جهان است) حتی به پیکر بیجان کودک سهساله سوری هم رحم نکنند و او را سوژه کینهتوزیها و خودزنیهای پیکر جهانی بنیآدم کنند. امروزه قدرتهای جهانی علاوه بر جنگ که رسما بدنهای زنان و مردان فلسطینی، سوری، افغان و عراقی را به جرم اینکه فلسطینی یا عراقی، سوری و افغای هستند سرکوب میکنند، از طریق اعمال تکنیکهای انضباطی تعذیبهای غیرجسمانی را هم بر آنها تحمیل میکنند. آوارگی شکل غیرجسمانی عذاب است. فوکو، فیلسوف فرانسوی، تکنیکهای انضباطی را شیوههای
اعمال قدرت میداند. در جوامع لیبرال که براساس تعاریف رایج، توسعهیافته تلقی میشوند نیازی به استفاده از خشونت برای تحمیل انتخابها و ترجیحهای کرداری و گفتاری بر مردم وجود ندارد اما قدرت از طریق تکنیکهای انضباطی، افراد و ملتهایی را که از قواعد بازی اقتصاد سیاسی برساخته سرپیچی میکنند مجازات میکند. آوارگی مجازات ملتهایی است که به هزار دلیل اجازه ندارند در نظم بازی برنامهریزیشده اقتصاد سیاسی دخالت کنند یا حتی از این بازی خود را بیرون بکشند. جای تعجبی وجود ندارد وقتی با هجوم میلیونی آوارگان خواستار آزادی و آسایش از نوع غربیاش روبهرو شویم. بسوی غرب مواجه شویم. خشونت پنهان و زیرپوستی موجود در تعذیب غیرجسمانی ملتهای منطقه و آوارهسازی آنها این است که همان قدرتی که از طریق تکنیکهای انضباطی و دستبرقضا با شعارهای حقوقبشری، به یکسانسازی موزاییکی و غارت سرمایههای ملتهای منطقه اقدام کرده است با خشونت پیچیدهتری آوارگان را تهدیدی برای مالیاتدهندگان اروپایی و نظم سیاسی اجتماعی غرب معرفی میکند و این خشونت است که بنیآدم را از اعضای یک پیکرشدن و باهمبودن بازمیدارد و جهان را از دستیابی به اخلاق
سیاسی بهمنزله با هم در صلحوصفابودن محروم میکند و درعینحال مانع عبور کموبیش هماهنگ و بهنجار ملتها از فعلیت و هماکنون به آینده و فردا میشود.
در دوران نو با قدرتگرفتن نظام اندیشه مبتنیبر سرمایه و سود و مصرف و سلطه تفکر عقلانیت ابزاری بر قدرت، جهان شاهد کشته و آوارهشدن میلیونها زن و مرد و کودک در میادین جنگ و تخریب هکتارها جنگل و تبدیل آنها به پول و اراضی آلوده به عوارض ناشی از سلاحهای آغشته به مواد سمی و شیمیایی و زبالههای بازمانده از عبور دهها میلیون انسان آوارهای است که هزارانسال در همدستی و همکاری با طبیعت کار و زندگی میکردند. تلفات انسانی و طبیعی صدسال اخیر کرهزمین به اندازه تلفات و تخریب هزارانسال زندگی انسانی در دوران پیشاصنعت بوده است. وجود میلیونها انسان جنگزده و آواره از وطن در سراسر جهان حکایت از خشونتهای بالقوه پنهانی دارد که پیکره جهانی انسان را در سیطره خود میگیرد. با چنین معلولیتی صلح و توسعه پایدار جهانی بهمنزله رؤیاهایی دستنیافتنی جلوه میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.