|

یادی از یک پژوهشگر فرهنگ مردم

محمود برآبادي. نويسنده كودك

بسیاری برنامه فرهنگ مردم را به خاطر دارند. این برنامه سال‌ها به‌طورمرتب از رادیو پخش می‌شد و طرفداران بی‌شماری در گوشه‌وکنار ایران داشت. شنوندگانی که با علاقه، برنامه را گوش می‌دادند و بنا به درخواست نویسنده برنامه برای جمع‌آوری فولکلور شهر و روستای خود همکاری می‌کردند و نویسنده این یادداشت نیز یکی از همان‌ها بود.
انجوی شیرازی با نام «نجوا» این برنامه را تدارک می‌دید و مجدانه در پی بالابردن کیفیت آن بود. آقای نجوا با صدای گرم و طنین دلنشین و لحن اطمینان‌بخش خود برنامه را با عبارت «دوستان سلام!» شروع می‌کرد و سخنان خود را با «ان‌شاءالله» پایان می‌داد. در هر برنامه نکاتی را درباره چگونگی گردآوری فرهنگ مردم با زبانی ساده اما علمی برای شنوندگان توضیح می‌داد و آنان را برای همکاری بیشتر بر سر شوق می‌آورد.
انجوی و همکارانش در برنامه فرهنگ مردم با پیگیری ستایش‌برانگیزی به جمع‌آوری، اصلاح و تنظیم مطالبی که دوستداران فولکلور از سراسر کشور می‌فرستادند، می‌پرداختند و برای چاپ آماده می‌کردند. آنها با علاقه تمام، به یکایک نامه‌ها پاسخ کتبی می‌دادند و نواقصی را که گردآورندگان در کار خود داشتند، یادآور می‌شدند. حتی در ملاقات‌های حضوری به‌گرمی از کسانی که از راه دور برای دیدن همکاران دفتر فرهنگ مردم یا شرکت در برنامه می‌آمدند، استقبال می‌کردند، آنچنان که بسیاری از کسانی که با این برنامه همکاری می‌کردند، ازجمله دوستان دست‌اندرکاران برنامه به حساب می‌آمدند. گرچه آقای نجوا با آن اندام درشت و استخوانی، نگاه نافذ و رفتار خشکی که ناشی از جدیت در کار بود، در نگاه اول، یک جوان شهرستانی مانند من را که از راه دوری آمده بود می‌ماند؛ اما هرکس با اولین برخورد متوجه می‌شد که این تندخوییِ ظاهری ناشی از انضباط کاری است و آقای نجوا مردی مهربان و خونگرم است که کار جمع‌آوری فرهنگ مردم را جدی گرفته و کمترین تساهل در این زمینه را نمی‌پذیرد. گنجینه فرهنگ مردم که به‌این‌ترتیب فراهم آمد- چه آنها که منتشرشده و چه آنها که مجال انتشار نیافته- بسیار پربار و غنی است و به جرئت می‌توان گفت گسترده‌ترین، علمی‌ترین و متنوع‌ترین مجموعه است که تاکنون در ایران راجع به فرهنگ مردم فراهم آمده است. فولکلور گرچه قدمتش بسیار پیش‌تر از ادبیات مکتوب است، اما جمع‌آوری آن در کشور ما سابقه‌ای چندان طولانی ندارد. صادق هدایت، حسین کوهی‌کرمانی، صادق همایونی و این اواخر علی‌اشرف درویشیان در این زمینه پیشگام بوده‌اند اما همچنان این عرصه مجال کار دارد. فولکلور هر ملت، چه از نظر ادبی و چه از لحاظ اجتماعی برای خود آن ملت و برای مردم سراسر جهان دارای ارزش و اهمیت زیادی است. ارزش جهانی فولکلور به آن سبب است که فرهنگ هر ملتی آینه ذوق و هنر و معرف خلق‌وخوی آن ملت و وسیله خوبی برای شناخت خصوصیات آن سرزمین است.
در سرزمین پهناوری چون ایران که اقوام و طوایف گوناگونی در هر گوشه آن زندگی می‌کنند که راه‌ورسم و سلوک مخصوص‌به‌خود دارند، شناخت، جمع‌آوری و انتشار این فرهنگ در روزگاری که سلطه فرهنگی غرب، هدفی جز ازمیان‌برداشتن فرهنگ‌های ملی‌وبومی را دنبال نمی‌کند، بیش‌ازپیش ضروری به‌نظر می‌رسد.

بسیاری برنامه فرهنگ مردم را به خاطر دارند. این برنامه سال‌ها به‌طورمرتب از رادیو پخش می‌شد و طرفداران بی‌شماری در گوشه‌وکنار ایران داشت. شنوندگانی که با علاقه، برنامه را گوش می‌دادند و بنا به درخواست نویسنده برنامه برای جمع‌آوری فولکلور شهر و روستای خود همکاری می‌کردند و نویسنده این یادداشت نیز یکی از همان‌ها بود.
انجوی شیرازی با نام «نجوا» این برنامه را تدارک می‌دید و مجدانه در پی بالابردن کیفیت آن بود. آقای نجوا با صدای گرم و طنین دلنشین و لحن اطمینان‌بخش خود برنامه را با عبارت «دوستان سلام!» شروع می‌کرد و سخنان خود را با «ان‌شاءالله» پایان می‌داد. در هر برنامه نکاتی را درباره چگونگی گردآوری فرهنگ مردم با زبانی ساده اما علمی برای شنوندگان توضیح می‌داد و آنان را برای همکاری بیشتر بر سر شوق می‌آورد.
انجوی و همکارانش در برنامه فرهنگ مردم با پیگیری ستایش‌برانگیزی به جمع‌آوری، اصلاح و تنظیم مطالبی که دوستداران فولکلور از سراسر کشور می‌فرستادند، می‌پرداختند و برای چاپ آماده می‌کردند. آنها با علاقه تمام، به یکایک نامه‌ها پاسخ کتبی می‌دادند و نواقصی را که گردآورندگان در کار خود داشتند، یادآور می‌شدند. حتی در ملاقات‌های حضوری به‌گرمی از کسانی که از راه دور برای دیدن همکاران دفتر فرهنگ مردم یا شرکت در برنامه می‌آمدند، استقبال می‌کردند، آنچنان که بسیاری از کسانی که با این برنامه همکاری می‌کردند، ازجمله دوستان دست‌اندرکاران برنامه به حساب می‌آمدند. گرچه آقای نجوا با آن اندام درشت و استخوانی، نگاه نافذ و رفتار خشکی که ناشی از جدیت در کار بود، در نگاه اول، یک جوان شهرستانی مانند من را که از راه دوری آمده بود می‌ماند؛ اما هرکس با اولین برخورد متوجه می‌شد که این تندخوییِ ظاهری ناشی از انضباط کاری است و آقای نجوا مردی مهربان و خونگرم است که کار جمع‌آوری فرهنگ مردم را جدی گرفته و کمترین تساهل در این زمینه را نمی‌پذیرد. گنجینه فرهنگ مردم که به‌این‌ترتیب فراهم آمد- چه آنها که منتشرشده و چه آنها که مجال انتشار نیافته- بسیار پربار و غنی است و به جرئت می‌توان گفت گسترده‌ترین، علمی‌ترین و متنوع‌ترین مجموعه است که تاکنون در ایران راجع به فرهنگ مردم فراهم آمده است. فولکلور گرچه قدمتش بسیار پیش‌تر از ادبیات مکتوب است، اما جمع‌آوری آن در کشور ما سابقه‌ای چندان طولانی ندارد. صادق هدایت، حسین کوهی‌کرمانی، صادق همایونی و این اواخر علی‌اشرف درویشیان در این زمینه پیشگام بوده‌اند اما همچنان این عرصه مجال کار دارد. فولکلور هر ملت، چه از نظر ادبی و چه از لحاظ اجتماعی برای خود آن ملت و برای مردم سراسر جهان دارای ارزش و اهمیت زیادی است. ارزش جهانی فولکلور به آن سبب است که فرهنگ هر ملتی آینه ذوق و هنر و معرف خلق‌وخوی آن ملت و وسیله خوبی برای شناخت خصوصیات آن سرزمین است.
در سرزمین پهناوری چون ایران که اقوام و طوایف گوناگونی در هر گوشه آن زندگی می‌کنند که راه‌ورسم و سلوک مخصوص‌به‌خود دارند، شناخت، جمع‌آوری و انتشار این فرهنگ در روزگاری که سلطه فرهنگی غرب، هدفی جز ازمیان‌برداشتن فرهنگ‌های ملی‌وبومی را دنبال نمی‌کند، بیش‌ازپیش ضروری به‌نظر می‌رسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.