|

فلسفه باید حرفش را با «اخلاق» بزند

ان‌شاءالله رحمتی در نشست نقد و بررسی کتاب «دانشنامه فلسفه اخلاق»:

با توجه به وضعیت بشر در قبال سنت‌های فکری و اختلاف‌نظرها و پیداشدن شکل تکثری ادیان، استوارترین مبنایی که بشر می‌تواند به آن تکیه کند «اخلاق» است. در جوامع دانشگاهی، استادان بحث «نسبی‌گرایی اخلاقی» را می‌پذیرند. باید به این نکته توجه کرد که پیش از این بین اخلاق و عرف، و اخلاق و سنت تمیزی وجود نداشت. جدی‌شدن مسئله اخلاق برای من از مباحثی بود که در دانشگاه آن را مطرح کردم و همین امر انگیزه‌ای شد تا در زمینه فلسفه اخلاق کاری را به انجام برسانم. اگر فلسفه حرفی برای گفتن دارد، باید از طریق اخلاق بیان کند. اصلاح در بین انسان‌ها نیز از طریق اخلاق است، منطق دین، نیز منطقی اخلاقی است و درکل اخلاق بر تمام شئون زندگی ما سیطره دارد. ضعیف‌ترین کتاب‌ها در حوزه اخلاق تألیف می‌شود. این کتاب‌ها سرشار از مضامین تکراری است و مجموعه‌ای از توصیه‌های بدون‌مبنا در آن گنجانده می‌‌شود. در فرهنگ ما زمینه‌هایی برای تفکر اخلاقی وجود دارد اما کتاب‌های امروز آنها را بازیابی نمی‌کند. با توجه به اینکه از میان نحله‌های فلسفی «فلسفه تحلیلی» اهتمام بیشتری به «اخلاق» دارد، بهترین دانش‌نامه تخصصی «دانشنامه فلسفه پل ادواردز» است که در سال 1967 به چاپ رسیده است و بعدها خلاق‌ترین مباحث درباره فلسفه اخلاق در آنها به چاپ رسیده است. دو بحث جدید با عناوین «بحث معرفت‌شناسی اخلاق» و «بحث روانشناسی اخلاق» به کتاب اضافه شده است. بنا نداشتم، موضوعات کتاب به صورت مرتب در کنار هم قرار بگیرد، بیشتر قصد دارم این کتاب به‌عنوان کتاب کمک درسی در اختیار پژوهشگران قرار بگیرد. چهار حوزه اصلی این کتاب، «فلسفه اخلاق»، «اخلاق هنجاری»، «روانشناسی اخلاق» و «فرااخلاق» نام دارد.

با توجه به وضعیت بشر در قبال سنت‌های فکری و اختلاف‌نظرها و پیداشدن شکل تکثری ادیان، استوارترین مبنایی که بشر می‌تواند به آن تکیه کند «اخلاق» است. در جوامع دانشگاهی، استادان بحث «نسبی‌گرایی اخلاقی» را می‌پذیرند. باید به این نکته توجه کرد که پیش از این بین اخلاق و عرف، و اخلاق و سنت تمیزی وجود نداشت. جدی‌شدن مسئله اخلاق برای من از مباحثی بود که در دانشگاه آن را مطرح کردم و همین امر انگیزه‌ای شد تا در زمینه فلسفه اخلاق کاری را به انجام برسانم. اگر فلسفه حرفی برای گفتن دارد، باید از طریق اخلاق بیان کند. اصلاح در بین انسان‌ها نیز از طریق اخلاق است، منطق دین، نیز منطقی اخلاقی است و درکل اخلاق بر تمام شئون زندگی ما سیطره دارد. ضعیف‌ترین کتاب‌ها در حوزه اخلاق تألیف می‌شود. این کتاب‌ها سرشار از مضامین تکراری است و مجموعه‌ای از توصیه‌های بدون‌مبنا در آن گنجانده می‌‌شود. در فرهنگ ما زمینه‌هایی برای تفکر اخلاقی وجود دارد اما کتاب‌های امروز آنها را بازیابی نمی‌کند. با توجه به اینکه از میان نحله‌های فلسفی «فلسفه تحلیلی» اهتمام بیشتری به «اخلاق» دارد، بهترین دانش‌نامه تخصصی «دانشنامه فلسفه پل ادواردز» است که در سال 1967 به چاپ رسیده است و بعدها خلاق‌ترین مباحث درباره فلسفه اخلاق در آنها به چاپ رسیده است. دو بحث جدید با عناوین «بحث معرفت‌شناسی اخلاق» و «بحث روانشناسی اخلاق» به کتاب اضافه شده است. بنا نداشتم، موضوعات کتاب به صورت مرتب در کنار هم قرار بگیرد، بیشتر قصد دارم این کتاب به‌عنوان کتاب کمک درسی در اختیار پژوهشگران قرار بگیرد. چهار حوزه اصلی این کتاب، «فلسفه اخلاق»، «اخلاق هنجاری»، «روانشناسی اخلاق» و «فرااخلاق» نام دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.