شهرام ناظری؛ نقاش آواز
نوید دهقان. آهنگساز و سرپرست گروه قمر
شب از شبهای پاییز است، که به اشتیاق شنیدن شورانگیز آوای مردی، که در پاییز قلبهای وطن بهار بارور در سینه دارد، به همراه تنی چند از دوستان نازنینم در گروه قمر به قزوین میرویم؛ به تماشای کنسرت شهرام ناظری و ناگفتههای حافظاش، که اینبار چون سروی جوان، راستقامت و استوار در کنار پدر قد برافراشته است و خوشا به سرو که باشکوه و دماوندگونه کوهی چون پدر، به پشتگرمیاش ایستاده است و خوشا به کوه که چنین بالیده سرو، به دامان پروریده است. آغاز داستان را ویلنسل آتنا اشتیاقی روایت میکند: نوای هنرمندانهای از حافظ که انگار اجاق حرفهای تازهای را میکند روشن و ورود آرام و دلبرانه عود که بلور پردههای روشنی را میگذارد در کنار هم.
فضایی خیالانگیز برای ورود آواز:
من که حیران ز ملاقات توام...
و حیرانی مولانا را در شیدایی و سرگشتگی حال و آواز ناظری احساس میکنی، که در چشم من، همین سرگشتگی و رهایی مولاناوار اوست که منجر به افزودن ساختارهای نو و منحصربهفرد در جملهبندی و فرم تحریرها، به اسلوبهای کهن و ریشهدار آواز ایرانی شده است.
گاه شه بودم و گاهست بنده...
موسیقی آواز در این مصرع نو و مهآلود است. حالتی که ناظری از موسیقی زادگاهش (کرمانشاه) به موسیقی ملی هدیه کرده است؛ زیباست و زیباتر آنکه پایان ماجرا در این بخش، اوج خلاقیت و اندیشه خواننده در تلفیق شعر و موسیقی است. آنجا که سازوآواز در شطرنج عشق «مات» میشوند:
این زمان هر دو نیم، مات توام
این نگرش عمیق به ساختمان شعر و طراحی آواز در دو آواز دیگر مجموعه هم ادامه پیدا میکند، چنانکه هر دو شعر در قالب مثنوی گزینش شدهاند:
«یک شب آتش در نیستانی فتاد...» با فرازوفرودهای زیبا و موجگونهای که خاص آواز ناظری و بیشک برآمده از نفسی طاقتآزموده و سینهای گشاده چون دریاست. همین است که در موج صدایش غرق میشوی: «آنی» که به سیر سالها تدارک دیده است و «جانی» که شکیبنده با رنج و طلب صیقلیده است. «بشنو از نی چون حکایت میکند...» آواز دیگری در «مثنوی پیچ افشاری» که اینبار همراهی همدلانه و همگنانه حافظ را بهدنبال دارد. فرم آواز از دو دیگر آشناتر است و نقش حافظ پررنگتر. با احساس میخواند و صدایش رنگ و تحریرهای خوبی دارد. سخت است که هم آهنگساز اثر باشی و هم نوازندهای که گروه را رهبری میکند و هم اینگونه بخوانی، که او خوب از پس این همه برآمده است. فکر میکنم انسجام کنسرت، مرهون تلاش و توانایی اوست. در سه تصنیفی که اجرا شد کاملا پیداست برای هر ثانیهاش فکر کرده است و تمام اتفاقاتی که در سازبندی و اجرای گروهش رخ میدهد، طراحی شده و بابرنامه است. «مرا میبینی و هر دم»، «دوش چه خوردهای دلا» و «باز آمدم» تصنیفهایی که قبلا بارها اجرا شده بودند اما اینبار به یُمن همت حافظ و لطف تنظیمهای نو و خوبش، انگار پیرهن زرکشی بر قامت زیبایشان
دوخته شده است. دیگر نکتهای که نمیتوان از آن گذشت، فرهاد صفری و سازهای کوبهای ابداعیاش است؛ سازهایی که میدانم تا چه اندازه عشق و رنج به پایشان ریخته و جان و جوانیاش را و تمام توشوتوانش را برای تولدشان به کار بسته است. آن شب از اینکه تلاشهایش به ثمر نشسته واقعا شادمان بودم و تحسینش میکردم، چراکه بدون تردید نوازندگی بینقص فرهاد با سازهای ابداعی جدیدش و هماهنگی بینظیرش با دف قلندرانه شهریار نظری از بارزترین نقاط قوت اجرا بود. تنها چیزی که در این برنامه، از دید من نبودنش از بودنش بهتر مینمود، سخنان ناظریها در بین قطعات بود که بهشدت پیوستگی موسیقی و فضا را میگست.کنسرت به پایان رسیده است و پر از احساسات خوب به تهران برمیگردیم. در راه با خودم میگویم: «در این شبگیر این نقاش آواز، چه رنگینپردهها سازد ز آهنگ» و بهراستی که ناظری آواز را نقاشی کرده بود و فکر میکنم حتما شفیعیکدکنی این شعر را درحالیکه آواز ناظری را میشنیده، سروده است. دوستش دارم که بماند و بخواند تا بشنوند از شور آوازش، درختانی که اینک در جوانههای خُرد باغ در خوابند.
شب از شبهای پاییز است، که به اشتیاق شنیدن شورانگیز آوای مردی، که در پاییز قلبهای وطن بهار بارور در سینه دارد، به همراه تنی چند از دوستان نازنینم در گروه قمر به قزوین میرویم؛ به تماشای کنسرت شهرام ناظری و ناگفتههای حافظاش، که اینبار چون سروی جوان، راستقامت و استوار در کنار پدر قد برافراشته است و خوشا به سرو که باشکوه و دماوندگونه کوهی چون پدر، به پشتگرمیاش ایستاده است و خوشا به کوه که چنین بالیده سرو، به دامان پروریده است. آغاز داستان را ویلنسل آتنا اشتیاقی روایت میکند: نوای هنرمندانهای از حافظ که انگار اجاق حرفهای تازهای را میکند روشن و ورود آرام و دلبرانه عود که بلور پردههای روشنی را میگذارد در کنار هم.
فضایی خیالانگیز برای ورود آواز:
من که حیران ز ملاقات توام...
و حیرانی مولانا را در شیدایی و سرگشتگی حال و آواز ناظری احساس میکنی، که در چشم من، همین سرگشتگی و رهایی مولاناوار اوست که منجر به افزودن ساختارهای نو و منحصربهفرد در جملهبندی و فرم تحریرها، به اسلوبهای کهن و ریشهدار آواز ایرانی شده است.
گاه شه بودم و گاهست بنده...
موسیقی آواز در این مصرع نو و مهآلود است. حالتی که ناظری از موسیقی زادگاهش (کرمانشاه) به موسیقی ملی هدیه کرده است؛ زیباست و زیباتر آنکه پایان ماجرا در این بخش، اوج خلاقیت و اندیشه خواننده در تلفیق شعر و موسیقی است. آنجا که سازوآواز در شطرنج عشق «مات» میشوند:
این زمان هر دو نیم، مات توام
این نگرش عمیق به ساختمان شعر و طراحی آواز در دو آواز دیگر مجموعه هم ادامه پیدا میکند، چنانکه هر دو شعر در قالب مثنوی گزینش شدهاند:
«یک شب آتش در نیستانی فتاد...» با فرازوفرودهای زیبا و موجگونهای که خاص آواز ناظری و بیشک برآمده از نفسی طاقتآزموده و سینهای گشاده چون دریاست. همین است که در موج صدایش غرق میشوی: «آنی» که به سیر سالها تدارک دیده است و «جانی» که شکیبنده با رنج و طلب صیقلیده است. «بشنو از نی چون حکایت میکند...» آواز دیگری در «مثنوی پیچ افشاری» که اینبار همراهی همدلانه و همگنانه حافظ را بهدنبال دارد. فرم آواز از دو دیگر آشناتر است و نقش حافظ پررنگتر. با احساس میخواند و صدایش رنگ و تحریرهای خوبی دارد. سخت است که هم آهنگساز اثر باشی و هم نوازندهای که گروه را رهبری میکند و هم اینگونه بخوانی، که او خوب از پس این همه برآمده است. فکر میکنم انسجام کنسرت، مرهون تلاش و توانایی اوست. در سه تصنیفی که اجرا شد کاملا پیداست برای هر ثانیهاش فکر کرده است و تمام اتفاقاتی که در سازبندی و اجرای گروهش رخ میدهد، طراحی شده و بابرنامه است. «مرا میبینی و هر دم»، «دوش چه خوردهای دلا» و «باز آمدم» تصنیفهایی که قبلا بارها اجرا شده بودند اما اینبار به یُمن همت حافظ و لطف تنظیمهای نو و خوبش، انگار پیرهن زرکشی بر قامت زیبایشان
دوخته شده است. دیگر نکتهای که نمیتوان از آن گذشت، فرهاد صفری و سازهای کوبهای ابداعیاش است؛ سازهایی که میدانم تا چه اندازه عشق و رنج به پایشان ریخته و جان و جوانیاش را و تمام توشوتوانش را برای تولدشان به کار بسته است. آن شب از اینکه تلاشهایش به ثمر نشسته واقعا شادمان بودم و تحسینش میکردم، چراکه بدون تردید نوازندگی بینقص فرهاد با سازهای ابداعی جدیدش و هماهنگی بینظیرش با دف قلندرانه شهریار نظری از بارزترین نقاط قوت اجرا بود. تنها چیزی که در این برنامه، از دید من نبودنش از بودنش بهتر مینمود، سخنان ناظریها در بین قطعات بود که بهشدت پیوستگی موسیقی و فضا را میگست.کنسرت به پایان رسیده است و پر از احساسات خوب به تهران برمیگردیم. در راه با خودم میگویم: «در این شبگیر این نقاش آواز، چه رنگینپردهها سازد ز آهنگ» و بهراستی که ناظری آواز را نقاشی کرده بود و فکر میکنم حتما شفیعیکدکنی این شعر را درحالیکه آواز ناظری را میشنیده، سروده است. دوستش دارم که بماند و بخواند تا بشنوند از شور آوازش، درختانی که اینک در جوانههای خُرد باغ در خوابند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.