گذشته بازمیگردد
«بهاء فکری» در حالی که در دفتر قدیمی خود در کانون تبلیغات انتخاباتیاش در شهر «المنیاء» واقع در جنوب کشور نشسته است، گذشته را جلو چشمش مجسم میکند. او دبیر کل سابق «حزب ملی دموکراتیک» در استان «المنیاء» بود؛ یعنی حزبی که رهبریاش را «حسنی مبارک»، رئیسجمهوری اسبق مصر، برعهده داشت و در جنبشهای بهار عربی سال 2011 سرنگون و حزب نیز منحل شد. اگر او برنده انتخابات در این ماه شود، خواهد توانست آیندهای را که در ذهن دارد پیاده کند. او درباره گذشته میگوید: «ما همه از تغییرات استقبال میکردیم؛ برای من مهم بود که بچههایمان زندگی بهتری داشته باشند. اما متأسفانه فرصتهای زیادی از بین رفت و کل حرکتها رو به جهنم بود. شاید اول خدا و بعد ارتش بود که این کشور را نجات داد. حالا کشور به ما احتیاج دارد. این روزها هرکسی به ندای وطن پاسخ دهد، خائن معرفی میشود».قرار است بعد از سه سال پارلمان جدیدی در مصر تشکیل شود. یکی از اختیارات این پارلمان استیضاح رئیسجمهور و دیگری پاسخگوکردن نخستوزیر و دادن رأی اعتماد به اوست؛ کمااینکه یکی دیگر از کارهایش تدوین و تصویب همه قوانین است. پس از ممنوعشدن فعالیت اخوانالمسلمین و
بهزندانافتادن رهبران و اعضایش، به احتمال زیاد اکثریت نمایندگان مجلس آینده از طرفداران «عبدالفتاح السیسی»، فرمانده سابق ارتش، خواهند بود که اکنون رئیسجمهور مصر است. این طرفداران بیش از آنکه دغدغه دموکراسی جدید را داشته باشند، تلاش میکنند اوضاع را به همان شکلی که در گذشته بود، بازگردانند. مصر از سال 2012 تاکنون بدون پارلمان بوده است. دادگاه قانون اساسی، پارلمان گذشته را منحل کرد؛ پارلمانی که یکی از دستاوردهای انقلاب مصر به شمار میرفت. وقتی عبدالفتاح السیسی موفق شد «محمد مرسی»، رئیسجمهور منتخب را کنار بزند، قدرت را در این کشور به دست گرفت. السیسی از حمایت مخالفان برخوردار بود و بعد از روی کارآمدن نقشهراهی را برای بازگرداندن مصر به روند دموکراتیک ارائه داد. در سال 2014 بود که السیسی در انتخابات ریاستجمهوری برنده شد. قرار بر این بود پیش از آن انتخابات پارلمانی برگزار شود اما تابهحال به تعویق افتاده است. این انتخابات آخرین مرحله از همان نقشهراه است؛ روندی که مخالفان آن را مسیری اشتباه توصیف میکنند. فکری، برای نخستینبار است که در انتخابات شرکت میکند. بااینحال، میگوید: 23 نماینده سابق حزب ملی
دموکراتیک که در سال 2011 منحل شد، جزء نامزدهایی هستند که در این استان با سایر نامزدها رقابت میکنند. شانس این افراد آن هم در یک استان فقیرنشین که به صورت سنتی بازرگانان و ثروتمندان حرف اول را در آن میزدند و برخی خدمات بهداشتی - آموزشی ارائه میدادند، خیلی زیاد است. «خالد داود»، سخنگوی حزب «لیبرال قانون اساسی»، که بعد از بحران داخلی کشور استعفا داد، میگوید: «این یک انتخابات واقعی نیست. ما افراد زیادی را از حزب ملی دموکراتیک سابق مشاهده میکنیم یا بازرگانانی که تلاش میکنند برای خود در پارلمان آینده صندلی بخرند».
فشار بر احزاب
در غیاب جماعت اخوانالمسلمین که بهصورت رسمی بهعنوان تشکلی تروریستی معرفی شد، این حزب سلفی «النور» است که گروههای اسلامگرا را نمایندگی میکند. حزب النور هم از برکناری مرسی حمایت کرد و به نقشه راه السیسی متعهد شد. بههمیندلیل، محبوبیت خود را بین اسلامگرایان تا حدود زیادی از دست داد. تحلیلگران میگویند این حزب برای تکرار موفقیت خود مانند سالهای 2011 و 2012 که بعد از اخوان دومین حزب برنده به شمار میرفت، با مشکلات زیادی روبهروست. دراینمیان، احزاب لیبرال و سوسیالیستی که یکی از کوچکترین آنها حزب قانون اساسی است، از اختلافات درونی رنج میبرند. این احزاب تصمیم گرفتهاند انتخابات را تحریم کرده یا آن را ناکام بگذارند. برای همین اندکی از چهرههای مخالف در بین نامزدهای انتخاباتی دیده میشود. با فقدان یک فهرست از بین مخالفان، شانس گروههای طرفدار نظام که در زیرمجموعهای با عنوان «به عشق مصر» گرد آمدهاند، بیشتر بوده و هماکنون به اصلیترین نیروی حاضر در صحنه تبدیل شدهاند. «سامح سیف الیزل» که یک افسر سابق سازمان اطلاعات مصر بوده و اکنون ریاست این ائتلاف را برعهده دارد، میگوید: تلاش میکند تا یک فراکسیون قوی
در مجلس به وجود آورد که زمام امور را به دست داشته باشد. در غیاب پارلمان، السیسی قوهمقننه را هم در دست داشت و صدها قانون را تصویب کرد که مخالفان میگویند موجب کاهش سطح آزادیها در کشور شده است. قانون اساسی میگوید پارلمان باید در خلال دو هفته از شروع کارش، این قوانین را بررسی و تصویب یا رد کند. اما بهدلیل کثرت این قوانین، اعضای پارلمان آینده تحت فشار خواهند بود تا بدون بررسیهای لازم به دلیل پرهیز از بحران قانون اساسی همه آن را تصویب کنند؛ موضوعی که «سیف الیزل» هم آن را تأیید میکند. درعینحال، احتمال سنگینشدن کفه مستقلها و غیاب حزب حاکمی که بتواند مانند گذشته جایگزین حزب ملی دموکراتیک شود، میتواند گفتوگوها را سخت کرده و درنتیجه دولت برای تصویب هر قانونی با مانع مواجه شود. طرفداران السیسی شبانهروز تلاشهای زیادی میکنند تا ائتلافی را به وجود آورند که یک فراکسیون بزرگ و طرفدار السیسی را در پارلمان شکل دهد. «ناسان براون»، استاد دانشگاه «جورج تاون» آمریکا، میگوید: «گردآوری یک اکثریت دشوار است و به احتمال زیاد این مسئله برای نظام نگرانکننده خواهد بود. نمایندگان مستقل میتوانند سروصدای زیادی برپا کنند و
بیشتر بهدنبال تأمین منافع کسانی باشند که آنها را انتخاب کردهاند».
پارلمان کاغذی
برخی پیشبینیها حکایت از این دارد که ممکن است حتی قانون اساسیای که در دوران مرسی تصویب شد، دوباره توسط پارلمان آینده اصلاح شود. این فکری است که نامزدهای حزب دموکراتیک ملی سابق نیز بهشدت از آن طرفداری میکنند. باوجود پلاکاردهای انتخاباتی که در خیابان به چشم میخورد یا اعلاناتی که بهصورت مکرر از رادیو و تلویزیون پخش میشود تا مردم را به شرکت در انتخابات تشویق کنند، خیلیها اشتیاقی به آن نشان نمیدهند. هرگونه دلسردی و خستگی از انتخابات در بین مصریها موجب آن خواهد شد که نتایج خوبی بهدست نیاید. در انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته به دلیل استقبال کم مردم، زمان رأیگیری تمدید شد. «محمد عبدالغفار» که در محله «سیدی بشر» شهر «اسکندریه» مکانیکی میکند، میگوید: «همهاش حرف مفت است. اگر من مشکلی داشته باشم کدام نماینده میآید حلش کند؟ هیچکس. قسم میخورم هرگز یک نماینده مجلس را ندیدهام که حتی گذرش به اینجا افتاده باشد. همه اینها بیفایده است». در استان «المنیاء» نیز شهروندان از فقدان مواد پزشکی در بیمارستانها و بالابودن میزان بیسوادی شکایت میکنند. شاید بزرگترین تغییرات را ساکنان «مصر علیا» شاهد باشند، زیرا
بیشتر نامزدهای این منطقه ازجمله کسانی هستند که بر بازگشت به گذشته تأکید دارند. یکی از اینها «حسانین ابوالمکارم» است که افسر سابق شهربانی بوده و حالا خود را بهعنوان یک نامزد مستقل معرفی کرده است. ابوالمکارم میگوید: «تفکر تکحزبی که 25 سال پیش بر کشور حاکم بود، دیگر وجود ندارد. دولت باید ائتلافی از سه، چهار یا پنج حزب باشد. حتی در آن افرادی مستقل حضور داشته باشند. یک نماینده نباید بترسد. نباید نیازی به حمایت دولت داشته باشد. خدا خودش مردم را نجات میدهد. در مصر هر گامی که به جلو برداشته شود، درواقع گامی است به سمت تغییرات بهتر».
«بهاء فکری» در حالی که در دفتر قدیمی خود در کانون تبلیغات انتخاباتیاش در شهر «المنیاء» واقع در جنوب کشور نشسته است، گذشته را جلو چشمش مجسم میکند. او دبیر کل سابق «حزب ملی دموکراتیک» در استان «المنیاء» بود؛ یعنی حزبی که رهبریاش را «حسنی مبارک»، رئیسجمهوری اسبق مصر، برعهده داشت و در جنبشهای بهار عربی سال 2011 سرنگون و حزب نیز منحل شد. اگر او برنده انتخابات در این ماه شود، خواهد توانست آیندهای را که در ذهن دارد پیاده کند. او درباره گذشته میگوید: «ما همه از تغییرات استقبال میکردیم؛ برای من مهم بود که بچههایمان زندگی بهتری داشته باشند. اما متأسفانه فرصتهای زیادی از بین رفت و کل حرکتها رو به جهنم بود. شاید اول خدا و بعد ارتش بود که این کشور را نجات داد. حالا کشور به ما احتیاج دارد. این روزها هرکسی به ندای وطن پاسخ دهد، خائن معرفی میشود».قرار است بعد از سه سال پارلمان جدیدی در مصر تشکیل شود. یکی از اختیارات این پارلمان استیضاح رئیسجمهور و دیگری پاسخگوکردن نخستوزیر و دادن رأی اعتماد به اوست؛ کمااینکه یکی دیگر از کارهایش تدوین و تصویب همه قوانین است. پس از ممنوعشدن فعالیت اخوانالمسلمین و
بهزندانافتادن رهبران و اعضایش، به احتمال زیاد اکثریت نمایندگان مجلس آینده از طرفداران «عبدالفتاح السیسی»، فرمانده سابق ارتش، خواهند بود که اکنون رئیسجمهور مصر است. این طرفداران بیش از آنکه دغدغه دموکراسی جدید را داشته باشند، تلاش میکنند اوضاع را به همان شکلی که در گذشته بود، بازگردانند. مصر از سال 2012 تاکنون بدون پارلمان بوده است. دادگاه قانون اساسی، پارلمان گذشته را منحل کرد؛ پارلمانی که یکی از دستاوردهای انقلاب مصر به شمار میرفت. وقتی عبدالفتاح السیسی موفق شد «محمد مرسی»، رئیسجمهور منتخب را کنار بزند، قدرت را در این کشور به دست گرفت. السیسی از حمایت مخالفان برخوردار بود و بعد از روی کارآمدن نقشهراهی را برای بازگرداندن مصر به روند دموکراتیک ارائه داد. در سال 2014 بود که السیسی در انتخابات ریاستجمهوری برنده شد. قرار بر این بود پیش از آن انتخابات پارلمانی برگزار شود اما تابهحال به تعویق افتاده است. این انتخابات آخرین مرحله از همان نقشهراه است؛ روندی که مخالفان آن را مسیری اشتباه توصیف میکنند. فکری، برای نخستینبار است که در انتخابات شرکت میکند. بااینحال، میگوید: 23 نماینده سابق حزب ملی
دموکراتیک که در سال 2011 منحل شد، جزء نامزدهایی هستند که در این استان با سایر نامزدها رقابت میکنند. شانس این افراد آن هم در یک استان فقیرنشین که به صورت سنتی بازرگانان و ثروتمندان حرف اول را در آن میزدند و برخی خدمات بهداشتی - آموزشی ارائه میدادند، خیلی زیاد است. «خالد داود»، سخنگوی حزب «لیبرال قانون اساسی»، که بعد از بحران داخلی کشور استعفا داد، میگوید: «این یک انتخابات واقعی نیست. ما افراد زیادی را از حزب ملی دموکراتیک سابق مشاهده میکنیم یا بازرگانانی که تلاش میکنند برای خود در پارلمان آینده صندلی بخرند».
فشار بر احزاب
در غیاب جماعت اخوانالمسلمین که بهصورت رسمی بهعنوان تشکلی تروریستی معرفی شد، این حزب سلفی «النور» است که گروههای اسلامگرا را نمایندگی میکند. حزب النور هم از برکناری مرسی حمایت کرد و به نقشه راه السیسی متعهد شد. بههمیندلیل، محبوبیت خود را بین اسلامگرایان تا حدود زیادی از دست داد. تحلیلگران میگویند این حزب برای تکرار موفقیت خود مانند سالهای 2011 و 2012 که بعد از اخوان دومین حزب برنده به شمار میرفت، با مشکلات زیادی روبهروست. دراینمیان، احزاب لیبرال و سوسیالیستی که یکی از کوچکترین آنها حزب قانون اساسی است، از اختلافات درونی رنج میبرند. این احزاب تصمیم گرفتهاند انتخابات را تحریم کرده یا آن را ناکام بگذارند. برای همین اندکی از چهرههای مخالف در بین نامزدهای انتخاباتی دیده میشود. با فقدان یک فهرست از بین مخالفان، شانس گروههای طرفدار نظام که در زیرمجموعهای با عنوان «به عشق مصر» گرد آمدهاند، بیشتر بوده و هماکنون به اصلیترین نیروی حاضر در صحنه تبدیل شدهاند. «سامح سیف الیزل» که یک افسر سابق سازمان اطلاعات مصر بوده و اکنون ریاست این ائتلاف را برعهده دارد، میگوید: تلاش میکند تا یک فراکسیون قوی
در مجلس به وجود آورد که زمام امور را به دست داشته باشد. در غیاب پارلمان، السیسی قوهمقننه را هم در دست داشت و صدها قانون را تصویب کرد که مخالفان میگویند موجب کاهش سطح آزادیها در کشور شده است. قانون اساسی میگوید پارلمان باید در خلال دو هفته از شروع کارش، این قوانین را بررسی و تصویب یا رد کند. اما بهدلیل کثرت این قوانین، اعضای پارلمان آینده تحت فشار خواهند بود تا بدون بررسیهای لازم به دلیل پرهیز از بحران قانون اساسی همه آن را تصویب کنند؛ موضوعی که «سیف الیزل» هم آن را تأیید میکند. درعینحال، احتمال سنگینشدن کفه مستقلها و غیاب حزب حاکمی که بتواند مانند گذشته جایگزین حزب ملی دموکراتیک شود، میتواند گفتوگوها را سخت کرده و درنتیجه دولت برای تصویب هر قانونی با مانع مواجه شود. طرفداران السیسی شبانهروز تلاشهای زیادی میکنند تا ائتلافی را به وجود آورند که یک فراکسیون بزرگ و طرفدار السیسی را در پارلمان شکل دهد. «ناسان براون»، استاد دانشگاه «جورج تاون» آمریکا، میگوید: «گردآوری یک اکثریت دشوار است و به احتمال زیاد این مسئله برای نظام نگرانکننده خواهد بود. نمایندگان مستقل میتوانند سروصدای زیادی برپا کنند و
بیشتر بهدنبال تأمین منافع کسانی باشند که آنها را انتخاب کردهاند».
پارلمان کاغذی
برخی پیشبینیها حکایت از این دارد که ممکن است حتی قانون اساسیای که در دوران مرسی تصویب شد، دوباره توسط پارلمان آینده اصلاح شود. این فکری است که نامزدهای حزب دموکراتیک ملی سابق نیز بهشدت از آن طرفداری میکنند. باوجود پلاکاردهای انتخاباتی که در خیابان به چشم میخورد یا اعلاناتی که بهصورت مکرر از رادیو و تلویزیون پخش میشود تا مردم را به شرکت در انتخابات تشویق کنند، خیلیها اشتیاقی به آن نشان نمیدهند. هرگونه دلسردی و خستگی از انتخابات در بین مصریها موجب آن خواهد شد که نتایج خوبی بهدست نیاید. در انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته به دلیل استقبال کم مردم، زمان رأیگیری تمدید شد. «محمد عبدالغفار» که در محله «سیدی بشر» شهر «اسکندریه» مکانیکی میکند، میگوید: «همهاش حرف مفت است. اگر من مشکلی داشته باشم کدام نماینده میآید حلش کند؟ هیچکس. قسم میخورم هرگز یک نماینده مجلس را ندیدهام که حتی گذرش به اینجا افتاده باشد. همه اینها بیفایده است». در استان «المنیاء» نیز شهروندان از فقدان مواد پزشکی در بیمارستانها و بالابودن میزان بیسوادی شکایت میکنند. شاید بزرگترین تغییرات را ساکنان «مصر علیا» شاهد باشند، زیرا
بیشتر نامزدهای این منطقه ازجمله کسانی هستند که بر بازگشت به گذشته تأکید دارند. یکی از اینها «حسانین ابوالمکارم» است که افسر سابق شهربانی بوده و حالا خود را بهعنوان یک نامزد مستقل معرفی کرده است. ابوالمکارم میگوید: «تفکر تکحزبی که 25 سال پیش بر کشور حاکم بود، دیگر وجود ندارد. دولت باید ائتلافی از سه، چهار یا پنج حزب باشد. حتی در آن افرادی مستقل حضور داشته باشند. یک نماینده نباید بترسد. نباید نیازی به حمایت دولت داشته باشد. خدا خودش مردم را نجات میدهد. در مصر هر گامی که به جلو برداشته شود، درواقع گامی است به سمت تغییرات بهتر».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.