|

تونس؛ کلید صلح در منطقه‌ای پرآشوب

با اعطای جایزه صلح نوبل به کمیته چهارجانبه گفت‌وگوهای ملی در تونس، یک‌بار دیگر نگاه‌ها به این کشور دوخته شد؛ کشوری که روزگاری مهد جنبش‌های موسوم به بهارعربی لقب گرفت، اما برعکس بقیه، به نزاع‌های مسلحانه و خشن کشیده نشد. اعطای این جایزه، شادمانی وسیعی را در بین تونسی‌ها به‌وجود آورد، زیرا آنها از طریق گفت‌وگوهای مسالمت‌آمیز توانسته بودند کشورشان را از بحرانی کشنده نجات دهند. دراین‌میان خیلی‌ها این پیروزی را متعلق به جامعه مدنی نیرومند این کشور می‌دانند. کمیته چهارجانبه عبارت‌اند از اتحادیه مشاغل (بزرگ‌ترین سندیکای کارگری)، اتحادیه صنعتگران و تجار (سازمان صاحبان کار)، انجمن تونسی مدافع حقوق‌بشر و کانون وکلای دادگستری. این چهار نهاد نقش تعیین‌کننده‌ای در نزدیک‌کردن دیدگاه طرف‌های درگیر در کشور به‌ویژه در دوران حاکمیت تروییکای سابق به رهبری حرکت اسلام‌گرای «النهضه» داشتند.
همین کمیته موفق شد تا دوره‌هایی از گفت‌وگوهای ملی را ترتیب دهد و به‌طوری‌که ناظران می‌گویند درنهایت موفق شد قدرت را به صورتی مسالمت‌آمیز در کشور ابتدا به یک دولت مستقل به رهبری «مهدی جمعه» و سپس با تصویب قانون اساسی و مشخص‌کردن زمان انتخابات آن را به یک دولت سکولار انتقال دهد.
سال گذشته ناظران از سالم‌بودن انتخابات پارلمانی و ریاست‌جمهوری تونس تقدیر کردند؛ همین انتخابات بود که تونس را به‌دور از فروغلتیدن در منازعات سیاسی، وارد تجربه دموکراتیک کرد. در این انتخابات بود که جنبش «ندای تونس» (حزب حاکم فعلی) پیروز شد و یک دولت ائتلافی به ریاست «حبیب الصید» را تشکیل داد؛ در این دولت حزب النهضه، اتحاد ملی آزاد و حرکت «الوفاق» نیز مشارکت دارند.
نقشی کارآمد
«عبدالستار بن‌موسی»، رئیس انجمن حقوق‌بشر تونس، می‌گوید: کمیته چهارجانبه مسئول گفت‌وگوها بود و نقش کارآمدی در پشتیبانی از روند دموکراتیک کشور داشت و تلاش کرد تا آن را از طریق گفت‌وگو و توافق به مقصد برساند. او معتقد است اعطای جایزه صلح نوبل به آنها به معنای تقدیر از نه‌فقط این کمیته، بلکه از تمام نهادهای جامعه مدنی، احزاب سیاسی، همه تونسی‌ها و حتی نهادهای دولتی این کشور است.
به اعتقاد بن‌موسی، این جایزه جهانی برای نخستین‌بار است به تونس داده می‌شود. این جایزه در شرایطی اعطا می‌شود که تونس در معرض تهدیدهای تروریستی قرار دارد. اکنون همه طرف‌ها احساس می‌کنند در انتقال دموکراتیک کشورشان به نوعی سهم داشته‌اند. «خالد شوکات»، یک نماینده وابسته به حرکت ندای تونس، می‌گوید: نباید جشن‌هایی که برای بزرگداشت این جایزه می‌گیریم ما را از مخاطرات مربوط به فعالیت‌های تروریستی غافل کند؛ زیرا این تهدیدها خیلی قوی و هدفش این است تجربه انتقال دموکراتیک در کشور ما را به شکست بکشاند و تونس را در یک باتلاق خشونت غرق کند. او دراین‌باره به یک تلاش ناکام تروریستی اشاره می‌کند که چند روز پیش یکی از نمایندگان حزب او را هدف قرار داده بود. او درباره این جایزه نیز می‌گوید: این جایزه تقدیری از همه نهادهای جامعه مدنی تونس است؛ یعنی کسانی که به‌منزله یک کمربند ایمنی برای نجات کشور بودند و آن را از یک بحران سیاسی خارج کردند؛ بحرانی که می‌رفت تا آینده کشور را بر باد دهد. شوکات می‌افزاید: «هرکس از دور و نزدیک در گفت‌وگوهای ملی شرکت کرده بود، در این جایزه سهم دارد. این جایزه برای تجربه تونس است و می‌تواند انگیزه‌ای در همه ملت‌های محروم ایجاد کند تا شاهد آزادی باشند».
افتخاری برای همه
درهمین‌باره، «حبیب خضر»، یک نماینده از حرکت اسلام‌گرای النهضه، می‌گوید: نقش کمیته چهارجانبه گفت‌وگو بود و کسی دراین‌باره تردیدی ندارد. اما باید این افتخار را متعلق به احزاب، سازمان‌ها و همه ملت تونس دانست. او می‌افزاید: «به باور من، کمیته چهارجانبه نقش کارآمدی داشت اما در مواقعی، تنها ابزاری برای گفت‌وگو بود؛ حال آنکه اصل توافق به احزاب سیاسی برمی‌گشت که در گفت‌وگوهای ملی مشارکت داشتند». خضر در ادامه می‌گوید: این مسئله البته از ارزش تلاش‌های کمیته چهارجانبه نمی‌کاهد و هرکس این جایزه را بگیرد، درواقع تکریم انقلاب تونس و ستایش از روند انتقال مسالمت‌آمیز قدرت در این کشور است. «جوهربن‌مبارک» که یک تحلیلگر سیاسی است، با اشاره به این جایزه، تأکید می‌کند کمیته چهارجانبه به صورت سمبلیک نماد کل جامعه مدنی تونس است؛ این کمیته در روند انتقال دموکراتیک مانند قلعه‌ای مستحکم بود و جلو انحراف‌ها را می‌گرفت. به گفته او، نهادهای جامعه مدنی تونس نقشی اساسی در این راه داشتند؛ همچنین احزاب سیاسی‌ای که از خواسته‌هایشان کوتاه آمدند و سقف مطالبات‌شان را پایین آوردند تا توافقاتی حاصل شود». به‌دور از همه این تعریف و تمجیدها، البته بعضی نیز شگفتی خودشان را از اعطای این جایزه پنهان نکرده و بر این باورند نقش کمیته چهارجانبه بیشتر برکنارکردن دولت تروییکای حاکم بود.

با اعطای جایزه صلح نوبل به کمیته چهارجانبه گفت‌وگوهای ملی در تونس، یک‌بار دیگر نگاه‌ها به این کشور دوخته شد؛ کشوری که روزگاری مهد جنبش‌های موسوم به بهارعربی لقب گرفت، اما برعکس بقیه، به نزاع‌های مسلحانه و خشن کشیده نشد. اعطای این جایزه، شادمانی وسیعی را در بین تونسی‌ها به‌وجود آورد، زیرا آنها از طریق گفت‌وگوهای مسالمت‌آمیز توانسته بودند کشورشان را از بحرانی کشنده نجات دهند. دراین‌میان خیلی‌ها این پیروزی را متعلق به جامعه مدنی نیرومند این کشور می‌دانند. کمیته چهارجانبه عبارت‌اند از اتحادیه مشاغل (بزرگ‌ترین سندیکای کارگری)، اتحادیه صنعتگران و تجار (سازمان صاحبان کار)، انجمن تونسی مدافع حقوق‌بشر و کانون وکلای دادگستری. این چهار نهاد نقش تعیین‌کننده‌ای در نزدیک‌کردن دیدگاه طرف‌های درگیر در کشور به‌ویژه در دوران حاکمیت تروییکای سابق به رهبری حرکت اسلام‌گرای «النهضه» داشتند.
همین کمیته موفق شد تا دوره‌هایی از گفت‌وگوهای ملی را ترتیب دهد و به‌طوری‌که ناظران می‌گویند درنهایت موفق شد قدرت را به صورتی مسالمت‌آمیز در کشور ابتدا به یک دولت مستقل به رهبری «مهدی جمعه» و سپس با تصویب قانون اساسی و مشخص‌کردن زمان انتخابات آن را به یک دولت سکولار انتقال دهد.
سال گذشته ناظران از سالم‌بودن انتخابات پارلمانی و ریاست‌جمهوری تونس تقدیر کردند؛ همین انتخابات بود که تونس را به‌دور از فروغلتیدن در منازعات سیاسی، وارد تجربه دموکراتیک کرد. در این انتخابات بود که جنبش «ندای تونس» (حزب حاکم فعلی) پیروز شد و یک دولت ائتلافی به ریاست «حبیب الصید» را تشکیل داد؛ در این دولت حزب النهضه، اتحاد ملی آزاد و حرکت «الوفاق» نیز مشارکت دارند.
نقشی کارآمد
«عبدالستار بن‌موسی»، رئیس انجمن حقوق‌بشر تونس، می‌گوید: کمیته چهارجانبه مسئول گفت‌وگوها بود و نقش کارآمدی در پشتیبانی از روند دموکراتیک کشور داشت و تلاش کرد تا آن را از طریق گفت‌وگو و توافق به مقصد برساند. او معتقد است اعطای جایزه صلح نوبل به آنها به معنای تقدیر از نه‌فقط این کمیته، بلکه از تمام نهادهای جامعه مدنی، احزاب سیاسی، همه تونسی‌ها و حتی نهادهای دولتی این کشور است.
به اعتقاد بن‌موسی، این جایزه جهانی برای نخستین‌بار است به تونس داده می‌شود. این جایزه در شرایطی اعطا می‌شود که تونس در معرض تهدیدهای تروریستی قرار دارد. اکنون همه طرف‌ها احساس می‌کنند در انتقال دموکراتیک کشورشان به نوعی سهم داشته‌اند. «خالد شوکات»، یک نماینده وابسته به حرکت ندای تونس، می‌گوید: نباید جشن‌هایی که برای بزرگداشت این جایزه می‌گیریم ما را از مخاطرات مربوط به فعالیت‌های تروریستی غافل کند؛ زیرا این تهدیدها خیلی قوی و هدفش این است تجربه انتقال دموکراتیک در کشور ما را به شکست بکشاند و تونس را در یک باتلاق خشونت غرق کند. او دراین‌باره به یک تلاش ناکام تروریستی اشاره می‌کند که چند روز پیش یکی از نمایندگان حزب او را هدف قرار داده بود. او درباره این جایزه نیز می‌گوید: این جایزه تقدیری از همه نهادهای جامعه مدنی تونس است؛ یعنی کسانی که به‌منزله یک کمربند ایمنی برای نجات کشور بودند و آن را از یک بحران سیاسی خارج کردند؛ بحرانی که می‌رفت تا آینده کشور را بر باد دهد. شوکات می‌افزاید: «هرکس از دور و نزدیک در گفت‌وگوهای ملی شرکت کرده بود، در این جایزه سهم دارد. این جایزه برای تجربه تونس است و می‌تواند انگیزه‌ای در همه ملت‌های محروم ایجاد کند تا شاهد آزادی باشند».
افتخاری برای همه
درهمین‌باره، «حبیب خضر»، یک نماینده از حرکت اسلام‌گرای النهضه، می‌گوید: نقش کمیته چهارجانبه گفت‌وگو بود و کسی دراین‌باره تردیدی ندارد. اما باید این افتخار را متعلق به احزاب، سازمان‌ها و همه ملت تونس دانست. او می‌افزاید: «به باور من، کمیته چهارجانبه نقش کارآمدی داشت اما در مواقعی، تنها ابزاری برای گفت‌وگو بود؛ حال آنکه اصل توافق به احزاب سیاسی برمی‌گشت که در گفت‌وگوهای ملی مشارکت داشتند». خضر در ادامه می‌گوید: این مسئله البته از ارزش تلاش‌های کمیته چهارجانبه نمی‌کاهد و هرکس این جایزه را بگیرد، درواقع تکریم انقلاب تونس و ستایش از روند انتقال مسالمت‌آمیز قدرت در این کشور است. «جوهربن‌مبارک» که یک تحلیلگر سیاسی است، با اشاره به این جایزه، تأکید می‌کند کمیته چهارجانبه به صورت سمبلیک نماد کل جامعه مدنی تونس است؛ این کمیته در روند انتقال دموکراتیک مانند قلعه‌ای مستحکم بود و جلو انحراف‌ها را می‌گرفت. به گفته او، نهادهای جامعه مدنی تونس نقشی اساسی در این راه داشتند؛ همچنین احزاب سیاسی‌ای که از خواسته‌هایشان کوتاه آمدند و سقف مطالبات‌شان را پایین آوردند تا توافقاتی حاصل شود». به‌دور از همه این تعریف و تمجیدها، البته بعضی نیز شگفتی خودشان را از اعطای این جایزه پنهان نکرده و بر این باورند نقش کمیته چهارجانبه بیشتر برکنارکردن دولت تروییکای حاکم بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.