نظام کنونی توزیع کالا، اتلاف سرمایههای ملی را به همراه دارد
بنفشه پورناجی: بهتبع رکود حاکم بر اقتصاد وضعیت صنعت پخش و توزیع کالا هم خوب نیست و زیانده شدهاند که بخشی از آن به رکود برمیگردد و بخشی نیز مربوط به فاصلهداشتن شرکتهای پخش با استانداردهای بینالمللی است که آنها را زیاندهتر کرده است. «سعید جارودی»، عضو هیأت نمایندگان اتاق ایران از وضعیت فعلی این صنعت میگوید.
سهم صنعت پخش در اقتصاد کشور چه میزان است و چه حجمی از محصولات غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی را این صنعت توزیع میکند؟
صنعت پخش در کشور با سهم هفت تا هشت درصدی خود در تولید ناخالص داخلی از جایگاه بالاتری نسبت به صنعت ساختمان برخوردار است. درحالحاضر صد درصد داروهای تولیدی و وارداتی و بیش از 90 درصد مواد غذایی توسط شرکتهای صنعت پخش در سراسر کشور توزیع میشود.
پیش از انقلاب اسلامی، تنها چهار شرکت پخش مواد غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی در کشور به فعالیت مشغول بودند که تعداد این شرکتها بعد از انقلاب بهشدت افزایش یافت و اینک به 800 شرکت رسیده است. دلیل این افزایش شرکتها را چگونه ارزیابی میکنید؟
پیش از انقلاب تعداد شرکتهای پخش بسیار اندک و محدود بود. پس از انقلاب و با شروع جنگ تحمیلی و توزیع کالاها از طریق سیستم کوپن، نیاز به یک شبکه مویرگی در سراسر کشور به وجود آمد تا از آن طریق بتوان نسبت به توزیع کالاها در سراسر کشور اقدام کرد. با پایان جنگ و بازشدن فضای مصرف در جامعه پس از رفع محدودیتهای دوران جنگ، فضایی ایجاد شد که این شرکتها توسعه یافتند تاجایی که هماینک صد شرکت پخش سراسری و 700 شرکت پخش استانی که از اعضای انجمن صنایع پخش هستند در کشور به فعالیت مشغول هستند.
آیا در شرایط فعلی نباید به فکر ادغام فروشگاههای زنجیرهای باشیم؟
متأسفانه ما به تقلید از روشی که کشورهای غربی 40، 50 سال پیش برای تأسیس فروشگاههای زنجیرهای در پیش گرفتند، فروشگاه تأسیس میکنیم و در نتیجه شاهد ورشکستگی و تعطیلی این فروشگاهها هستیم. مهمترین دلایل توفیق نیافتن این قبیل فروشگاهها آن است که بدون مطالعه و بررسی منطقه جغرافیایی ازنظر نوع و ترکیب جمعیت، توان خرید مردم و... تأسیس و درنتیجه با شکست روبهرو میشوند. درحالحاضر بهترین الگو برای ایجاد این فروشگاهها در ایران پس از مطالعه و بررسی موارد فوق، ایجاد فروشگاههای زنجیرهای بزرگ به همراه پارکینگ، رستوران و مراکز تفریحی در حاشیه اتوبانهاست. ازسویدیگر شیوههای فروش امروزه تغییر یافته است. هماینک بهترین روش برای فروش کالاهای کمدوام و بادوام، روشهای فروش اینترنتی است که در دنیا بهسرعت رو به توسعه و گسترش است؛ درحالیکه این روش فروش کالا در کشور ما هنوز جا نیفتاده و بسیار نوپاست.
پراکندگی تعداد شرکتهای پخش چه آسیبهایی را بر پیکره اقتصاد جامعه وارد میکند؟
هماینک شاهدیم که تولیدکنندگان بهویژه در حوزه محصولات غذایی که هریک دارای شرکت پخش مخصوص به خود نیز هستند، محصولاتشان را برای خردهفروشیها و فروشگاههای زنجیرهای ارسال میکنند که در نتیجه شاهدیم که خودروهای متعددی با حدود یکسوم ظرفیت خود برای این قبیل فروشگاهها کالا میبرند. این امر علاوه بر آنکه سبب افزایش هزینههای توزیع کالا میشود، پیامدهایی همچون افزایش استهلاک خودرو، ترافیک، آلودگی هوا و... داشته و هزینههای ملی را نیز افزایش میدهد.
این درحالی است که کشورهای پیشرفته از طریق حذف یا کاهش نظام خردهفروشی و رشد فروشگاههای بزرگ چندمنظوره، ادغام شرکتهای پخش ازیکسو و ازسویدیگر ایجاد انبارهای مرکزی که تولیدکنندگان، محصولات خود را به آنجا ارسال و سپس خودروهای پخش، محصول چندین شرکت تولیدی را حمل و توزیع میکنند، توانستهاند در هزینههای ملی خود به میزان چشمگیری صرفهجویی کنند.
سیستم کنونی قیمتگذاری کالاها انتقاداتی را برانگیخته است؛ نظر شما چیست؟
ما هنوز به روش سیستم کوپنی کار میکنیم. این درحالی است که نیازمند تغییرات اساسی در شیوههای قیمتگذاری هستیم. درحالحاضر، قیمت محصولات در کارخانه روی محصول درج میشود که این موضوع شیوهای منسوخ بوده و مانع رقابتپذیری بین تولیدکنندگان میشود. درواقع قیمتگذاری باید به نظام عرضهوتقاضا واگذار شود که این امر بهنفع مصرفکنندگان نیز هست. درحالحاضر با روشهای فعلی، سود نصیب آخرین زنجیره توزیع یعنی خردهفروشیها میشود. امروزه در تمام کشورهای پیشرفته، قیمت کالا در محل فروش و از سوی فروشنده با درج بارکد روی کالاها بهروز تعیین میشود. البته نقش دولت در این میان مانند بسیاری از نظامهای رایج دنیا، نقشی نظارتی خواهد بود.
در شرایط رکودی با کاهش تولید، سیستم توزیع هم دچار اختلال میشود. با این حساب بفرمایید، این شرکتها چگونه به حیات خود ادامه میدهند؟
با توجه به اینکه این شرکتها وابسته به شرکتهای تولیدی هستند، بار زیان آنها بر دوش شرکتهای تولیدی است که یکی از مهمترین دلایل فاصلهداشتن شرکتهای پخش ما با استانداردهای بینالمللی مربوط به اوضاع نامساعد مالی آنهاست. صنعت پخش در ایران به لحاظ خودرو، لجستیک، سختافزاری و... فاصله معناداری با کشورهای پیشرفته دارد. برای مثال برخلاف خودروهای پخش در کشورهای پیشرفته که تماما قفسهبندی هستند، این خودروها در ایران فاقد قفسهبندی هستند که این موضوع موجب افزایش ضایعات کالاها میشود. همچنین برخی از انبارهای کالا از استانداردهای لازم برخوردار نبوده که این مورد نیز موجب آسیب به کالاها و هدررفت سرمایههای ملی میشود.
بنفشه پورناجی: بهتبع رکود حاکم بر اقتصاد وضعیت صنعت پخش و توزیع کالا هم خوب نیست و زیانده شدهاند که بخشی از آن به رکود برمیگردد و بخشی نیز مربوط به فاصلهداشتن شرکتهای پخش با استانداردهای بینالمللی است که آنها را زیاندهتر کرده است. «سعید جارودی»، عضو هیأت نمایندگان اتاق ایران از وضعیت فعلی این صنعت میگوید.
سهم صنعت پخش در اقتصاد کشور چه میزان است و چه حجمی از محصولات غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی را این صنعت توزیع میکند؟
صنعت پخش در کشور با سهم هفت تا هشت درصدی خود در تولید ناخالص داخلی از جایگاه بالاتری نسبت به صنعت ساختمان برخوردار است. درحالحاضر صد درصد داروهای تولیدی و وارداتی و بیش از 90 درصد مواد غذایی توسط شرکتهای صنعت پخش در سراسر کشور توزیع میشود.
پیش از انقلاب اسلامی، تنها چهار شرکت پخش مواد غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی در کشور به فعالیت مشغول بودند که تعداد این شرکتها بعد از انقلاب بهشدت افزایش یافت و اینک به 800 شرکت رسیده است. دلیل این افزایش شرکتها را چگونه ارزیابی میکنید؟
پیش از انقلاب تعداد شرکتهای پخش بسیار اندک و محدود بود. پس از انقلاب و با شروع جنگ تحمیلی و توزیع کالاها از طریق سیستم کوپن، نیاز به یک شبکه مویرگی در سراسر کشور به وجود آمد تا از آن طریق بتوان نسبت به توزیع کالاها در سراسر کشور اقدام کرد. با پایان جنگ و بازشدن فضای مصرف در جامعه پس از رفع محدودیتهای دوران جنگ، فضایی ایجاد شد که این شرکتها توسعه یافتند تاجایی که هماینک صد شرکت پخش سراسری و 700 شرکت پخش استانی که از اعضای انجمن صنایع پخش هستند در کشور به فعالیت مشغول هستند.
آیا در شرایط فعلی نباید به فکر ادغام فروشگاههای زنجیرهای باشیم؟
متأسفانه ما به تقلید از روشی که کشورهای غربی 40، 50 سال پیش برای تأسیس فروشگاههای زنجیرهای در پیش گرفتند، فروشگاه تأسیس میکنیم و در نتیجه شاهد ورشکستگی و تعطیلی این فروشگاهها هستیم. مهمترین دلایل توفیق نیافتن این قبیل فروشگاهها آن است که بدون مطالعه و بررسی منطقه جغرافیایی ازنظر نوع و ترکیب جمعیت، توان خرید مردم و... تأسیس و درنتیجه با شکست روبهرو میشوند. درحالحاضر بهترین الگو برای ایجاد این فروشگاهها در ایران پس از مطالعه و بررسی موارد فوق، ایجاد فروشگاههای زنجیرهای بزرگ به همراه پارکینگ، رستوران و مراکز تفریحی در حاشیه اتوبانهاست. ازسویدیگر شیوههای فروش امروزه تغییر یافته است. هماینک بهترین روش برای فروش کالاهای کمدوام و بادوام، روشهای فروش اینترنتی است که در دنیا بهسرعت رو به توسعه و گسترش است؛ درحالیکه این روش فروش کالا در کشور ما هنوز جا نیفتاده و بسیار نوپاست.
پراکندگی تعداد شرکتهای پخش چه آسیبهایی را بر پیکره اقتصاد جامعه وارد میکند؟
هماینک شاهدیم که تولیدکنندگان بهویژه در حوزه محصولات غذایی که هریک دارای شرکت پخش مخصوص به خود نیز هستند، محصولاتشان را برای خردهفروشیها و فروشگاههای زنجیرهای ارسال میکنند که در نتیجه شاهدیم که خودروهای متعددی با حدود یکسوم ظرفیت خود برای این قبیل فروشگاهها کالا میبرند. این امر علاوه بر آنکه سبب افزایش هزینههای توزیع کالا میشود، پیامدهایی همچون افزایش استهلاک خودرو، ترافیک، آلودگی هوا و... داشته و هزینههای ملی را نیز افزایش میدهد.
این درحالی است که کشورهای پیشرفته از طریق حذف یا کاهش نظام خردهفروشی و رشد فروشگاههای بزرگ چندمنظوره، ادغام شرکتهای پخش ازیکسو و ازسویدیگر ایجاد انبارهای مرکزی که تولیدکنندگان، محصولات خود را به آنجا ارسال و سپس خودروهای پخش، محصول چندین شرکت تولیدی را حمل و توزیع میکنند، توانستهاند در هزینههای ملی خود به میزان چشمگیری صرفهجویی کنند.
سیستم کنونی قیمتگذاری کالاها انتقاداتی را برانگیخته است؛ نظر شما چیست؟
ما هنوز به روش سیستم کوپنی کار میکنیم. این درحالی است که نیازمند تغییرات اساسی در شیوههای قیمتگذاری هستیم. درحالحاضر، قیمت محصولات در کارخانه روی محصول درج میشود که این موضوع شیوهای منسوخ بوده و مانع رقابتپذیری بین تولیدکنندگان میشود. درواقع قیمتگذاری باید به نظام عرضهوتقاضا واگذار شود که این امر بهنفع مصرفکنندگان نیز هست. درحالحاضر با روشهای فعلی، سود نصیب آخرین زنجیره توزیع یعنی خردهفروشیها میشود. امروزه در تمام کشورهای پیشرفته، قیمت کالا در محل فروش و از سوی فروشنده با درج بارکد روی کالاها بهروز تعیین میشود. البته نقش دولت در این میان مانند بسیاری از نظامهای رایج دنیا، نقشی نظارتی خواهد بود.
در شرایط رکودی با کاهش تولید، سیستم توزیع هم دچار اختلال میشود. با این حساب بفرمایید، این شرکتها چگونه به حیات خود ادامه میدهند؟
با توجه به اینکه این شرکتها وابسته به شرکتهای تولیدی هستند، بار زیان آنها بر دوش شرکتهای تولیدی است که یکی از مهمترین دلایل فاصلهداشتن شرکتهای پخش ما با استانداردهای بینالمللی مربوط به اوضاع نامساعد مالی آنهاست. صنعت پخش در ایران به لحاظ خودرو، لجستیک، سختافزاری و... فاصله معناداری با کشورهای پیشرفته دارد. برای مثال برخلاف خودروهای پخش در کشورهای پیشرفته که تماما قفسهبندی هستند، این خودروها در ایران فاقد قفسهبندی هستند که این موضوع موجب افزایش ضایعات کالاها میشود. همچنین برخی از انبارهای کالا از استانداردهای لازم برخوردار نبوده که این مورد نیز موجب آسیب به کالاها و هدررفت سرمایههای ملی میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.